به روز شده:  14:08 گرينويچ - پنج شنبه 22 ژوئيه 2010 - 31 تیر 1389

'شاملو، شاعر بزرگ آزادی' در برنامه آپارات این هفته

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

این هفته هم زمان با دهمین سال مرگ احمد شاملو، فیلم "احمد شاملو، شاعر بزرگ آزادی" از برنامه آپارات پخش می شود.

درباره فیلم

ده سال پیش در دوم مرداد ماه ادبیات ایران یکی از درخشان ترین چهره های معاصر خودش را از دست داد. احمد شاملو با شعرها، ترجمه ها و دیدگاههایش گوشه های تازه ای را در ادبیات فارسی گشود.

اگرچه درباره شاملو که بیش ازچهار دهه به عنوان یکی از چهره های همیشه مطرح و همیشه پیشرو ادبیات معاصر ایران شناخته می شود کتاب و مقاله زیاد نوشته شده ولی فقط یکی دو فیلم درباره او ساخته شده است. فیلم مستند "شاملو، شاعر بزرگ آزادی" در زمان حیاتش تصویربرداری شده و خود احمد شاملو در فیلم حضوری برجسته دارد.

احمد شاملو در نمایی از فیلم"احمد شاملو،شاعر بزرگ آزادی"به کارگردانی مسلم منصوری

احمد شاملو در نمایی از فیلم"احمد شاملو،شاعر بزرگ آزادی"

این فیلم به کارگردانی"مسلم منصوری" و تهیه کنندگی"بهمن مقصودلو" است و حدود ۱۴سال پیش ساخته شده است. اختلاف نظر تهیه کننده و کارگردان درباره کیفیت کار باعث شده که در فیلم تغییراتی ایجاد شود و محصول نهایی با فیلم اولیه متفاوت باشد.

فیلم مجموعه منحصر به فردی از تصاویر و گفتگوها و اظهارات شاملو، همسرش آیدا و دیگرشاعران، نویسندگان و هنرمندان معاصر ایران درباره احمد شاملو است.

درباره کارگردان

مسلم منصوری متولد ۱۳۴۳در ایران است. او درابتدای دهه هفتاد برای نشریات سینمایی مقاله می نوشت. کتاب"سینما و ادبیات" حاصل این دوره است. وی از سال ۱۳۷۳ تحت پوشش خبرنگاری و بدون مجوز دولتی ساخت فیلم، به وسیله دوربین دیجیتال، به مدت چهار سال چند فیلم مستند درباره زندگی مردم در ایران می سازد. از دیگر فیلمهای او عبارتند از: محاکمه، اتوپیا، سنگ قبر، نمای نزدیک، نمای دور.

نگاه کارگردان

داستان فیلم شاملو این گونه بود که در سال ۱۳۷۳ برای انجام مصاحبه ای به دیدن شاملو رفتم که این مصاحبه در کتاب"سینما و ادبیات" به چاپ رسید.

این اولین دیدار و آشنایی نزدیک من با شاملو بود، بعد از آن هر از گاهی به دیدنش می رفتم. بعد از چند دیدار پیشنهاد کردم از او فیلم بسازم. شاملو در ابتدا رغبتی به این کار نداشت، معتقد بود با این کار وقت او و خودم را هدر می دهم و فیلم هایی از این دست به درد هیچ بنی بشری نمی خورد. من بر خواسته ام اصرار کردم، در نهایت با بی میلی قبول کرد.

مسلم منصوری کارگردان فیلم"احمد شاملو،شاعر بزرگ آزادی"

مسلم منصوری

هنگام فیلمبرداری پولی در بساط نداشتم به دهها نفر تلفن می زدم، پول مختصری فراهم می کردم. با همین وضعیت و امکانات محدود هر فرصتی که پیش می آمد بخشی از کار را فیلم برداری می کردم. از طرفی شاملو هم از لحاظ جسمی مریض بود. سردرد و پا درد امانش را بریده بود و آمادگی لازم را برای این کار نداشت. با اینکه گاهی مریضی جسمی روحیه اش را به شدت تلخ می کرد، اما همیشه با صبوری ما را می پذیرفت.

دوستانی مانند محمود کلاری ( فیلمبردار) محمود سماک باشی و بهمن حیدری ( صدابردار) با اینکه نظراتمان با یکدیگر متفاوت بود ولی بدون هیچ توقع و بدون هیچ دستمزدی مرا همراهی می کردند. بعد از چند جلسه فیلمبرداری از شاملو، برای اینکه تهیه کننده ای برای فیلم پیدا کنم با محمد علی سجادی ( فیلمساز و نویسنده) فیلم را به صورت موقت با عنوان " آن پرسش سوزان" ادیت کردیم. تا این زمان مقصودلو اصلا در جریان نبود و خبر نداشت فیلمی درباره شاملو ساخته می شود. سال بعد به دعوت فستیوال" فیلم رئال " به فرانسه رفتم که فیلم " نمای نزدیک- نمای دور" مرا نمایش می دادند. در آنجا توسط یکی از دوستانم مقصودلو در جریان ساخت فیلم شاملو قرار گرفت و حاضر شد مخارج این فیلم را بپردازد تا فیلم را کامل کنم.

قبل از من چند فیلمساز دیگر که به نام هم هستند، می خواستند از شاملو فیلم بسازند. اگر برای شاملو این چیزها اهمیت داشت به آنها جواب مثبت می داد. اگر خواسته مرا قبول کرد، شاید به این دلیل بود که از سماجت من خسته شده بود.

ویژگی فیلم

جدای بحثهای مطرح شده درباره این فیلم و ارزش و ماندگاری این اثر به خاطر حضور احمد شاملو و همسرش در فیلم، به نظر می رسد که یک دست نبودن کارگردانی و تدوین، تاثیر خودش را بر کیفیت این اثر گذاشته و این مجموعه را که ترکیبی از شعرها و دیدگاههای احمد شاملو و همین طور نگاه دیگر چهره های سرشناس به اوست، نا منسجم کرده است.

ولی از یاد نبریم که فیلم در شرایط سختی ساخته شده است و همین اندک هم درباره احمد شاملو غنیمت است. مهم ترین ویژگی این فیلم حضور احمد شاملو، آیدا و تصاویری منحصر به فرد از زندگی این دو است.

مروری بر فیلم های هفته گذشته


درباره فیلم" پرسش"

فیلم"پرسش" مجموعه پرسشهای فلسفی و گاه ساده زندگی هر فرد، از طیفهای مختلف زنان ایران و فرانسه است که در روایت مهاجرت راوی به پاریس و آنچه در سر دارد پیچیده شده و به نمایش در می آید. سوالاتی گاه پیچیده و پرسشهایی گاه به ظاهر پیش پا افتاده "زندگی اصلا به چه معناست؟ "، "آیا خدا مرده است؟" ،"چرا آدمها همیشه تنها هستند؟"و "زندگی بدون رابطه جنسی چگونه امکان پذیره؟"

روایت راوی از مهاجرت به پاریس نیز با تصاویری انتزاعی و گرافیکی و به همراه گفتار متن او به فرانسه و فارسی بیان می شود.

درباره فیلم "پره سر"

"پره سر" تجربه ای تصویری کوتاهی است از توصیف مکانی خاص در ذهن کسی که از آنجا دور افتاده است.

نمایی از فیلم"تیز تن" ساخته الیکا هدایت

نمایی از فیلم"تیز تن" ساخته الیکا هدایت

درباره فیلم"بازی کودکی"

این فیلم خاطره نسل کودکان دوران جنگ، از دوران کودکیشان است. فیلم ترکیبی از مصاحبه جوانان یک نسل خاص و نیز بازسازی همراه با فانتزی خاطرات آنان توسط خودشان است.

درباره فیلم"تیزتن"

"تیزتن" یک فیلم تمام انیمیشن درباره عشق است. فیلم از فضاسازی غریبی برخوردار است. فضا هایی که بیننده را به یاد فضای داستانهای صادق هدایت می اندازد. "تیزتن" روایتی سمبلیک از عاشقی تنها است.

نظرات بینندگان در مورد فیلم های هدایت:

بهاره:

از نظر من فیلم های الیکا هدایت به نوعی تکرار و تقلید کارای فیلم سازهایی که توی ساخت فیلم های کوتاه به فضای نوستالژی تخصص دارند. فضاها، دیالوگوها و انیمیشن ها خالی از خلاقیت، نوع موسیقی ها، فضای تاریک و حتی موضوعات فیلم ها در واقع یه جور کپی برداری و تکرار تکرارها بود! به جزء فیلم "پرسش" که یک دغدغه اجتماعی را در فیلم دخالت داده بود، بقیه آنها مربوط به دغدغه های او و رفتارهای دوگانه کسی که از زادگاه مادریش دور و در واقع هنوز با وابستگی هایش به وطن و تطبیق با زندگی در کشوری جدید کنار نیامدن.

حمید غلامی

نمایی از فیلم"بازی کودکی" ساخته الیکا هدایت

نمایی از فیلم"بازی کودکی" ساخته الیکا هدایت

فیلم های خیلی جالبی بود ولی به نظر من فیلم بازیهای کودکانه از همه جالب تر بود و محیط فیلم خیلی سرگرم کننده بود. فیلم آخری یعنی تیزتن خیلی پیچیده بود و هر بیننده به راحتی نمی توانست تمامی اهداف فیلمساز را درک نماید. در کل خانم هدایت در القای مفاهیم به بیننده پیچیده ترین راهها را انتخاب می کنند و این می تواند از طرفی نقطه قوت و از طرفی دیگر نقطه ضعف فیلمهایش باشد. ولی به صورت کلی من از سبک ایشان خیلی خوشم آمد.

محسن از تورنتو

از فیلم آخر شروع می کنم انیمیشن عاشقانه تیزتن، که انتظار و چشم به راه سفید شدن را منعکس کرد.

خانم هدایت در مورد دلیل پیچیدگی فیلم این طور پاسخ دادند:"چون من پیچیدگی موجود در بیان فیلم را دوست دارم و از آن استفاده می کنم" این جواب این سوال را ایجاد کرد که چرا؟ بیننده های ساده و معمولی چی؟ و چرا وقتی همه، دوست دارند مسایل را ساده کنند تا بهتر حل و هضم شود، خانم هدایت به دنبال پیچیده کردن مسایل و موضوعات هستند؟

اینجا بود که چون دست ما به خانم هدایت نمی رسید که بتوانیم از ایشان سئوال کنیم، به دنبال احساس رفتم و احساس کردم خانم هدایت را شاید بتوان جزو فیلمسازان و یا هنرمندان هنر برای هنر دسته بندی کرد.

فیلم بازیهای کودکی، فیلم زیبایی بود، چون همه ماها شخصیت وجودیمان از دوران کودکی و توسط بازیهای کودکانه و رویاهای آن زمان ساخته و پرداخته شده و می شود. نمی دانم تا چه اندازه می توان بازی درمانی را برای این فیلم ویژگی نام نهاد ولی فیلم به نظر خود خانم هدایت به عنوان کارگردان چندان با محتوای فیلم هم خوانی و هم پوشانی نداشت.

ایشان گفتند: "کودکی من و هم نسلانم در دوران جنگ گذشت. دورانی که شرایط اقتصادی خاصی داشت و امکانات محدودی برای بازی بچه ها موجود بود. دوره ای که اضطراب های بزرگترها، گاه به بچه ها نیز منتقل می شد. در آن دوران، بچه ها اتفاقات پیرامونشان را در بازیهایشان وارد می کردند و سعی می کردند از طریق بازیهای کودکانه آنها را کشف و حل کنند" سوای اینکه همه ما تافته جدا بافته ای از دیگر نسلان نیستیم و همه، به نوعی دوران کودکی مشابه داشته ایم با اضطرابها و محدودیتها ولی این محدودیت و شرایط خاص هم در فیلم بازی کودکی چندان نمودی نداشت و با خاطرات دوران کودکی دیگر نسلها فرق چندانی نداشت .مثلا آن کودکی که به دهات رفته بود و عاشق خر شده بود، همان پسری که حتی پدر و مادرش مجبور شدند کیک تولدش را هم شکل خر تهیه کنند، به نظر می رسید بازی او چندان با محدودیت و محرومیت دوران جنگ همخوانی نداشت و بیشتر حاکی از نوعی رفاه زدگی بود و یا دختری که با پسران بازی فوتبال می کرد و حتی خیس کردن از ترس.

بهتر بود کارگردان نسل خود را در کنار دیگر نسلها قرار می داد و به موضوع بازیهای کودکانه و نقش آن در شکل گیری شخصیت در بزرگ سالی می پرداخت همچون فیلم پرسش که از همه نسلها و مکان ها سوالات مطرح می شد.

نمایی از فیلم "پره سر" ساخته الیکا هدایت

نمایی از فیلم "پره سر" ساخته الیکا هدایت

فیلم پره سر، فیلم کوتاهی که مطلب قشنگی را سمبلیک مطرح می کرد و آن اینکه برخی از پدیده ها مهری بر آنها خورده و آن اینکه وقتی مرا از دست دادی قدر مرا میدانی و پره سر بخاطر از دست رفتن، امروز همه وجود این زن پره سری شده بود.

به هر حال خانم هدایت قدم در راه دشواری گذاشته اند که در وهله اول لازم است تکلیف خود را روشن کنند که آیا فیلم را برای فیلم میخواهند یا فیلم را برای مردم؟ و آنگاه وارد جاده مخصوص خود شوند .... که البته هر دسته مخاطبان خاص خود را دارد.

امید بهروزی

چهارتا فیلم و کلی حرف به اندازه یک نسل.

اول فیلم "پرسش" که با مجموعه ای از پرسشهای مختلف، از جمله فلسفی مثل "آیا خدا مرده است؟" بدون اینکه پیش نیازها رعایت شود و گفته شود اصلا خدا چیست؟ یا خدا کیست؟ و آیا چیزی که ماهیت مادی ندارد، می توان به آن صفت زنده یا مرده داد ؟ و پرسش هایی که عمومیت نداشت ولی در این فیلم به آن عمومیت بخشیده شده بود مثل "چرا آدمها همیشه تنها هستند؟" در حالیکه می دانیم این پرسش در ذات اشتباه است و همیشه، آدمها تنها نیستند بعضی اوقات تنها هستند یا احساس می کنند تنها هستند و سوالات اجتماعی مثل "زندگی بدون رابطه جنسی چگونه امکان پذیره؟"

می توان متوجه شد که سوالها بعضی اوقات از جوابها مهمترند ولی به نظر می رسید که این حجم سوالها، بیشتر از اینکه حکایت از حجم سوالهای زیاد در ذهن کارگردان باشد بیشتر از همه، حکایت از ظلم جامعه بسته به کودکانش و به مردمش باشد چون بسیاری از این سوالها، در روال عادی زندگی، در خانواده های آزاد و جوامع آزاد، در سنین کودکی جواب می گیرند و شخصیت افراد حول آن جوابها و سوالها یواش یواش شکل می گیرد.

نمایی از فیلم "پرسش" ساخته الیکا هدایت

نمایی از فیلم "پرسش" ساخته الیکا هدایت

طرح این سوالها خیلی خوب است به شرط اینکه در مقابل اراده و تمایل و گوشی هم برای شنیدن جوابها باشد. امری که به نظر نمی رسد مورد توجه و تاکید کارگردان بوده است.چرا؟

چون خود کارگردان هدف از ساخت فیلم را چنین بیان می کند:" هدف من این است که بیننده پس از دیدن فیلم، یک سری سوال در ذهنش ایجاد شود. خب از کارگردان فیلم پرسش سوال می کنم بیننده خودش این همه سوال - مثل شما - دارد .فرض کنید که چند سوال دیگر هم توسط این فیلم به ذهنش رسید، چه مشکلی از بیننده حل می شود؟ فرض کنید من بیننده بعد از دیدن فیلم به فکر فرو رفتم و مهمترین سوال زندگیم را از خود پرسیدم، آیا طرح سوال از خود، مشکل مرا حل می کند؟ اگر نه از چه کسی باید سوالات خود را بپرسم؟ لااقل کاش کارگردان کمی تقلب به ما رسانده بود و به ما می گفت که او سوالات خود را از چه کسی پرسیده؟ جوابهای آنان چه بوده؟ آیا خود او از آن جوابها راضیست؟ آیا آن جوابها کمکی به ثبات شخصیت او کرده؟

حمید

به نظر من خانم هدایت در ساخت فیلم های ترسناک هم موفق خواهند بود.

فرهاد

در مجموع فیلمهای الیکا هدایت ویژگی خاصی داشت ترکیب تصویر سازی و انیمیشن و مستند سازی جذابیت خودش را داشت، انیمیشن پرسش که به نظر من متاثر از انیمیشن پرسپولیس بود، فیلم بازیهای کودکانه فیلمی بود که من رابطه خوبی با فیلم برقرار کردم و فضا سازی روایت خاطرات به گونه ای بود که من آنها را لمس می کردم، انیمشن تیز تن بیان جسورانه از عشق بود، این جسارت برگرفته از ادبیات صادق هدایت که الیکا هدایت از سیاهی هدایت گونه آن کاسته بود. در آخر من با سه تا از فیلم ها رابطه خوبی برقرار کردم .

فیلم پره سر هم به نظرم بیشتر فیلم تقدیمی به آن خانم راوی بود از طرف الیکا.

آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات:کلیک aparat@bbc.co.uk



زمان پخش برنامه آپارات


به وقت تهران
به وقت کابل
به وقت دوشنبه
به وقت گرینویچ
پنجشنبه ۲۱:۱۰ ۲۱:۱۰ ۲۱:۴۰ ۱۶:۴۰
تکرار جمعه
۱۳:۱۰ ۱۳:۱۰ ۱۳:۴۰ ۰۸:۴۰
تکرار جمعه
۰۰:۱۰ ۰۰:۱۰ ۰۰:۴۰ ۱۹:۴۰
تکرار شنبه
۱۶:۱۰ ۱۶:۱۰
۱۶:۴۰
۱۱:۴۰
تکرار سه‌شنبه
۲۱:۱۰ ۲۱:۱۰ ۲۱:۴۰ ۱۶:۴۰
تکرار چهارشنبه
۱۳:۱۰ ۱۳:۱۰ ۱۳:۴۰ ۰۸:۴۰

*ممکن است هنگام پخش خبر فوری، محتویات این صفحه و این برنامه بدون اعلام قبلی تغییر کند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.