"سرزم" باستانی به فهرست میراث جهانی شامل شد

سرزم
Image caption سرزم یکی از مهمترین اماکن قدیمی تاجیکستان محسوب می‌شود

مجتمع باستانی "سَرَزم" در شمال تاجیکستان به فهرست میراث جهانی یونسکو یا سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی ملل متحد شامل شد.

این تصمیم در اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که از 25 ژوئيه تا 3 اوت در برزیل ادامه‌ داشت، اتخاذ شده است.

مجتمع باستانی سرزم نخستین مکان دارای اهمیت تاریخی و فرهنگی تاجیکستان است که به فهرست میراث جهانی یونسکو شامل شده است.

سرزم یکی از مهمترین اماکن قدیمی تاجیکستان محسوب می‌شود که به دوران عصر نو سنگی متعلق است. در این جا خانه‌ های قدیمی، ساختمان های باستانی و آثار هنر دستی چندهزارساله یافت شده‌اند.

این مکان باستانی بیانگر تاریخ دور و دراز کشاورزی در آسیای میانه‌ است و نشان می‌دهد که در این جا مردم محلی همزمان با تمدنهای خاور میانه‌ تمدن خود را داشته‌اند.

به گفته علیشیر اعظمف، عضو کمیسیون ملی یونسکو در تاجیکستان، به این فهرست پارک ملی تاجیکستان، واقع در کوهستان پامیر نیز برای بررسی به اجلاس یونسکو پیشنهاد شده بود، ولی به دلایل نواقص فنی در این طرح این مکان طبیعی به فهرست میراث جهانی شامل نگردیده است.

پارک ملی تاجیکستان که در کوهسار پامیر واقع است، قله ‌های بلندی مانند "اسماعیل سامانی" و "لنین" را در بر دارد که بیش از 6000 متر ارتفاع دارند. در قلمرو این پارک همچنین بیش از 400 دریاچه و استخر موجود است که بزرگترین آنها "سریز"، "یشیل کول" و "قراکول" می ‌باشند.

Image caption پارک ملی تاجیکستان که در کوهسار پامیر واقع است، قله ‌های بلندی مانند "اسماعیل سامانی" و "لنین" را در بر دارد

مهم ترین رودخانه‌های آن "الیچور"، "مرجانای"، "کته دره"، "پهچکیو"، "کاکوی بیل"، "مرغاب" و غیره می‌ باشند. بزرگترین پیریخ ها يا یخچالهای آسیای میانه‌، مانند "فدچنکو"، "گرام گرجیمیلو" و "گرما" در قلمرو این پارک موجودند.

در قلمرو پارک ملی تاجیکستان بیش از 2100 نوع گیاهان بلند کوه می ‌روید که بیشتر آنها نادر بوده و برخی هم در کتاب سرخ تاجیکستان شامل شده‌اند. در این منطقه همچنین 162 نوع پرنده و چندین نوع جانوران وحشی زندگی می‌ کنند.

بر اساس اطلاع کمیسییون ملی تاجیکستان در امور یونسکو، این کشور برای شامل کردن به فهرست میراث جهانی به کمیته میراث جهانی یونسکو هفت مکان تاریخی و فرهنگی و اماکن طبیعی را پیشنهاد کرده است.

کاخ هلبک، مقبره‌های ‌خواجه ‌ نصران، ‌خواجه ‌ مهشد و محمّد بشارا، دیر بودایی "اجنه‌تپه" و پارک ملی تاجیکستان در کوهستان پامیر، قُروقگاههای "بیشه پلنگان"، "زارکول" و "دشت جم" از آثار و اماکن پیشنهادشده به این فهرستند.

بنا به اطلاع یونسکو، در اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو 39 اثر تاریخی و فرهنگی از کشورهای مختلف جهان برای شامل شدن به فهرست میراث جهانی بررسی شده است.

در کنار مجتمَع باستانی "سرزم" در تاجیکستان به این فهرست "کاخ امپراتوری" در ویتنام، "بازار باستانی" تبریز در ایران، عبادتگاهی در چین و اماکن دیگر تاریخی و فرهنگی در کشورهای مختلف جهان شامل شده‌اند.

تا کنون در فهرست میراث جهانی 890 مکان دارای اهمیت بشری، از جمله 689 میراث فرهنگی و 176 مکان طبیعی و 25 مکان آمیخته فرهنگی و طبیعی از 148 کشور ثبت شده‌اند.

سرزم باستانی

بر اساس بازیافتهای باستان ‌شناسی، "سرزم" در هزاره چهارم تا دوم قبل از میلاد از شهرهای رشدیافته سغد باستانی، واقع در وادی زرافشان و مرکز تولید فلزات قلعه‌ ای و برنز بوده است.

به گفته باستان ‌شناسان تاجیک، "سرزم" نشانه ‌ای از تمدون 5500-ساله کشاورزی، شهرسازی و هنرمندی تاجیکان است.

در این شهر کالاها از مس، قلعه ‌ای، پشم و سنگهای قیمتی تولید شده و از طریق کاروانها به شهرهای ساحل دریای خزر، آسیای مرکزی و خاور میانه‌ صادر می‌ شدند.

Image caption دولت تاجیکستان برای نگهداری مجتمع باستانی "سرزم" 1 میلیون و 800 هزار سامانی یا بیش از 400 هزار دلار آمریکایی اختصاص داده است

حفریات باستان ‌شناسی در سرزم حاکی است که ساختمانهای این شهر از خشت بنیاد شده و کوچه‌ های آن تنگ و پیچ در پیچ بوده‌اند.

در جریان حفریات یک عبادتگاه منسوب به قرن 2-ا تا میلاد کشف شده است که از چهار حجره عبارت بوده و ظروف سنگی و گلی و کتیبه هایی با رنگ سرخ در آن موجود بودند.

به اعتقاد عبدالرئوف رزاقف، باستان ‌شناس تاجیک که به حفریات مجتمع باستانی سرزم مشغول است، مذهب ساکنان سرزم زرتشتی بوده و نشانه هایی از "مزداپرستی" در این جا به مشاهده می ‌رسد.

عشورعلی تیلانف، ساکن ناحیه پنجکنت در شمال تاجیکستان در پاییز سال 1976 در منطقه فعلی "سرزم" یک تبرچه باستانی را پیدا کرده و به آثارخانه شهر پنجکنت برده است.

سپس، تحت رهبری دکتر عبدالله‌جان اسحاقف، باستان ‌شناس معروف، کارهای حفریاتی در مجتمَع باستانی سرزم شروع شد.

اشیایی که در جریان حفریات مجتمَع باستانی سرزم پیدا شده‌اند، در آثارخانه "سرزم"، آثارخانه به نام رودکی شهر پنجکنت و آثارخانه باستان ‌شناسی تاجیکستان به معرض تماشا گذاشته شده‌اند.

گفته می ‌شود، هیچ اشیای "سرزم" از مرز تاجیکستان خارج نشده است.

کاوشهای باستان ‌شناسی در این منطقه از سوی پژوهشگاه تاریخ و باستان ‌شناسی فرهنگستان علوم تاجیکستان سرمایه‌گذاری شده‌اند. عبدالرئوف رزاقف امیدوار است که در پی شامل شدن "سرزم" به فهرست میراث جهانی، توجه به کارهای حفریاتی، حفظ و نگهداری آثار تاریخی در این جا بیشتر خواهد شد.

Image caption سعیدمراد باباملایف معتقد است که هم اکنون مجتمع باستانی سرزم به فهرست جهانگردی جهان وارد شده و شرایط بهتری برای جلب جهانگردان داخلی و خارجی به این منطقه فراهم خواهد شد

به اعتقاد آقای رزاقف، مجتمع باستانی "سرزم" بسیار وسیع بوده و برای انجام کارهای حفریاتی هزینه هنگفت و سالیان زیادی لازم است.

از سوی دیگر، سعیدمراد باباملایف، رئیس آثارخانه باستان ‌شناسی تاجیکستان، به بی بی سی گفت که در ظرف سه سال اخیر دولت تاجیکستان برای نگهداری مجتمَع باستانی "سرزم" 1 میلیون و 800 هزار سامانی یا بیش از 400 هزار دلار آمریکایی اختصاص داده است.

آقای باباملایف تأکید کرد که به دنبال شامل شدن "سرزم" به فهرست میراث جهانی یونسکو دولت تاجیکستان موظف خواهد شد که برای کارهای حفریاتی، حفظ و نگهداری این مکان تاریخی هزینه بیشتری اختصاص دهد.

همچنین، ممکن است با رضایت یونسکو دولت تاجیکستان حق العضویت خود به این سازمان را برای نیازهای مجتمع باستانی سرزم مصرف کند.

همزمان، سعیدمراد باباملایف معتقد است که هم اکنون مجتمع باستانی سرزم به فهرست جهانگردی جهان وارد شده و شرایط بهتری برای جلب جهانگردان داخلی و خارجی به این منطقه فراهم خواهد شد.

همچنین، این امر به گسترش بیشتر همکاریهای باستان ‌شناسان تاجیک با همتایان خارجی خود در زمینه حفریات اماکن تاریخی و فرهنگی مساعدت خواهد کرد.

حالا باستان ‌شناسان تاجیک در مجتمع باستانی سرزم با باستان ‌شناسان فرانسوی، دانشمندان پژوهشگاه بالانی ایتالیا و دانشگاه هاروارد آمریکا همکاریهای تنگاتنگی دارند.