پلنگ‌های طلایی برای بزرگان سینما در جشنواره لوکارنو

با اینکه رویکرد جشنواره امسال فیلم لوکارنو، توجه به سینماگران جوان و کشف استعدادهای ناشناخته در سینمای جهان است و نشانه های این رویکرد را به ویژه در فیلم های بخش مسابقه اصلی و فیلم های بخش سینماگران عصر امروز می توان دید اما از سوی دیگر بزرگداشت و تجلیل از برخی از سینماگران قدیمی و پیش کسوت جهان از جمله فرانچسکو رزی، ژان ماری اشتراب، ارنست لوبیچ و آلن تانر، نشان دهنده جایگاه خاص نام‌های بزرگ سینما در این جشنواره است.

الیویه پر، مدیر هنری جشنواره، در پاسخ به انتقادهای فراوان محافظه کاران و حامیان سنتی این جشنواره می گوید که او جوان ها را به خاطر استعداد و نوآوری شان انتخاب کرده اما می داند که آنها خود را مدیون فیلمسازان بزرگ و استادان تاریخ سینما می دانند، اساتیدی که برای جشنواره لوکارنو نیز همان‌قدر مهم‌اند.

به اعتقاد او این افتخار لوکارنوست که از فیلمسازان مولف سینمای جهان که هنوز زنده و سرگرم فیلمسازی اند، تقدیر به عمل آورد.

وی از فیلمسازان جوانی چون لوک موله، جیمز بنینگ، تام اندرسن، یرونت گیانیکیان و انجلا ریچی لوچی اسم می برد و از همه مهم تر به ژاکلین ویو اشاره می کند که قرار است با فیلم هایشان تماشاگران امسال جشنواره را غافلگیر کنند.

قرار بود ژان ماری اشتراب، ژان لوک گدار و فرانکو مارسکو نیز در جشنواره امسال شرکت داشته باشند اما عملا این طور نشد.

تقدیر از آلن تانر، روح آزاد سینمای سوئیس

Image caption آلن تانر پلنگ طلایی افتخاری را دریافت کرد

آلن تانر شاید بعد از ژان لوک گدار (اگر گدار را به واسطه ملیتش سینماگر سوئیسی به حساب آوریم نه فرانسوی)، مهم ترین سینماگر زنده سینمای سوئیس است. یک ذهن مستقل و هوشیار که از دید او، زیبایی نشانه ای از مقاومت انسان است.

جشنواره فیلم لوکارنو در شب‌های گذشته، با اهدای پلنگ طلایی افتخاری به این سینماگر کهنه‌کار که حالا هشتاد سالگی اش را پشت سر گذاشته، از وی تقدیر به عمل آورده است. سینماگری که از سال ۱۹۶۲ به بهانه های مختلف در این جشنواره حضور داشته و سه فیلم از او در همین میدان بزرگ شهر به نمایش درآمده است. کسی که با فیلم های کم هزینه خود به دنبال کسب آزادی و استقلال در سینما بود و هست.

در مراسم تقدیر از آلن تانر که در سینمای روباز پیاتزا گرانده در برابر چشم هزاران تماشاگر صورت گرفت، سرژ توبیانا مدیر سینماتک فرانسه، دیپلم افتخار ویژه جشنواره را به او تقدیم کرد و از وی به عنوان سینماگری یاد کرد که در آزادی کامل و با داشتن کنترل همه جانبه بر حرفه اش کار کرد و هرگز به هیچ تهیه کننده ای اجازه نداد خواسته هایش را به او تحمیل کند.

آقای تانر گفت: "من مثل یک نقاش که در برابر بوم نقاشی اش آزادی کامل دارد یا یک نویسنده که اختیار قلمش را دارد، در کار فیلمسازی، کاملا آزاد بودم. من هرگز به مخاطب و گیشه فکر نکردم و تنها یک تماشاگر برایم مهم بود و او برادر انسانی ام بود که تجربه هایمان را با هم مبادله کردیم."

تانر در دهه شصت همراه با چهار فیلمساز دیگر سوئیسی، یعنی میشل سوته، کلود گورتا، ژان لویی روی، ژان ژاک لاگرانژ، گروه پنج را درست کرد. گروهی که اعضای آن تصمیم گرفتند در آزادی مطلق فیلم بسازند. فیلم های تانر اتوپیای انسان معاصر سوئیسی است و دعوتی به مبارزه با بی عدالتی ها و تبعیض.

در بخش بزرگداشت آن تانر، چهار فیلم به انتخاب خود تانر به نمایش درآمد از جمله فیلم شهر سفید (۱۹۸۳) که به اعتقاد بسیاری از منتقدان، بهترین کار او محسوب می شود. فیلمی کاملا شخصی، با تمی فلسفی و اندکی جنون آمیز که بداهه پردازی شده است.

تانر همزمان با سینمای موج نوی فرانسوی شروع کرد و آغازگر موج نوی سینمای سوئیس بود.

وی در باره موه نوی فرانسه می گوید: "آنها در باره سینما فکر می کردند و می نوشتند قبل از آنکه فیلم هایشان را بسازند. اما در نظر من ، آنها گروهی راست گرا بودند در حالی که من قبل از کار در فرانسه، با جنبش سینمای آزاد انگلیس و افرادی چون لیندزی آندرسن، کارل رایتس کار کردم که ارتباط تنگاتنگی با جنبش چپ بریتانیا و «مردان جوان خشمگین» داشتند."

تانر خود نیز یکی از این مردان جوان خشمگین بود و می گوید که هنوز ایده های چپ در او زنده است.

سینمای آوانگارد ژان ماری اشتراب

Image caption نمایی از فیلم کورنی، فیلمی از ژان ماری اشتراب

وارد سالن سینمایی می شوی که آخرین فیلم های ژان ماری اشتراب یکی از رادیکال ترین و آوانگاردترین فیلمسازان معاصر جهان را در جشنواره لوکارنو، به نمایش گذاشته است. فیلم تازه شروع شده و گمان می کنی که جز پنج شش نفر کسی در سالن تاریک نباشد اما چشمت که به تاریکی عادت می کند، می فهمی که سالن نسبتا بزرگ لا سالا، پر از تماشاگران پیر و جوان است که در سکوت کامل، به تماشای چهار فیلم کوتاه ژان ماری اشتراب که در فاصله بین ۲۰۰۶ و ۲۰۰۹ ساخته، نشسته اند.

فیلم کوتاه کورنی- برشت تجربه جسورانه دیگری از اشتراب بود که به طریق بتا دیجیتال تهیه شده بود.

در طول ۲۷ دقیقه، کورنلیا گایزر، بازیگر برشتی تئاتر آلمان و فرانسه را می بینیم که در یک نمای مدیوم شات زیر نور زیبایی که از پنجره می تابد، کنار دیوار نشسته و متن هایی از برتولد برشت (استنطاق لوکولوس) و پیر کورنی (هوراس و اتون) را در برابر دوربین اشتراب روخوانی می کند بدون اینکه اندازه نما، زاویه دوربین یا موقعیت بازیگر ذره ای تغییر کند.

در فیلم دیگر به نام شاخه نورکه بخشی از بهشت دانته است و ۱۸ دقیقه زمان آن است، اشتراب مدت ۸ دقیقه ما را در تاریکی مطلق نگه می دارد و مجبورمان می کند که در تاریکی به موسیقی حماسی ای که با طبل، شیپور و سنج نواخته می شود، گوش دهیم. بعد ژرژ پسرون، بازیگر تئاتر فرانسه، را می بینیم که در گوشه ای از طبیعت (بهشت) بر روی جسم فلزی زنگ زده ای نشسته و متن دانته را به ایتالیایی اجرا می کند. دوربین هر چند وقت از او جدا شده و به طرف درختان جنگل پن می کند و دوباره به روی بازیگر برمی گردد. در عنوان بندی فیلم این جمله ظاهر می شود: پایان بهشت بر روی زمین.

اشتراب نیز همانند آلن تانر، به آزادی مطلق در سینما می اندیشد و از زمان همکاری با همسرش (دانیل هوئیله) در دهه شصت تا کنون این آزادی عملش را حفظ کرده و هرگز به ایده های زیبایی شناختی اش خیانت نکرده است.

Image caption تماشاگران در پیاتزا گرانده امشب شاهد تماشای یکی از فیلم های کوتاه برناردو برتولوچی خواهند بود

سینمای اشتراب، ارتباط ارگانیکی با تئاتر، ادبیات، موسیقی و اپرا دارد. در کارهای او پیوستگی جدایی ناپذیری بین متن مورد اقتباس و فیلم وجود دارد. برداشت های بلند و اغلب ساکن، پرهیز از کنش های نمایشی و فاصله‌گذاری برشتی، برخی از مهم ترین ویژگی های فیلم های اشتراب اند. از نظر تماتیک نیز، فلسفه سیاسی مارکسیسم، اندیشه غالب فیلم های اشتراب است.

اشتراب کارش را در سینما با دستیاری روبر برسون، ژان رنوار و ژاک ریوت آغاز کرد و بعد از ازدواج با دانیل هوئیله در سال ۱۹۵۹، تا زمان مرگ همسرش در سال ۲۰۰۶ (بر اثر بیماری سرطان)، به طور مشترک به فیلمسازی ادامه دادند.

خاطرات آنا ماگدالنا باخ و موسی و هارون از مهم ترین فیلم های این دو در تاریخ سینماست.

ژان ماری اشتراب که هم اکنون در حال کار بر روی متنی نمایشی از سزار پویز شاعر، نمایشنامه نویس و منتقد معاصر ایتالیایی است، نتوانست در جشنواره لوکارنو حاضر شود اما در پیامی که برای مدیر جشنواره فرستاد نوشت: "تقصیر من نیست. اگر من دوباره به لوکارنو می آمدم این خطر وجود داشت که تا ابد آنجا بمانم و جسدم روی دست شما بماند، پس در این صورت چطور می خواستید از دست من خلاص شوید؟"

پاسخ الیویه پر، مدیر جشنواره، نیز به اشتراب چنین بود: "نگران نباش ژان ماری اشتراب، ما تقصیر تو نمی اندازیم، و هنگامی که آخرین فیلم های کوتاه تو و اقتباس تو از بهشت دانته را نمایش می دهیم، به تو که در استودیوی بوتی در توسکانی هستی، فکر خواهیم کرد."

پلنگ طلایی افتخاری برای فرانچسکو رزی

Image caption پلنگ طلایی ویژه جشنواره به دلیل یک عمر دستاورد سینمایی به فرانچسکو رزی اهدا شد

امسال علاوه بر آن تانر، پلنگ طلایی ویژه جشنواره به خاطر یک عمر دستاورد سینمایی به فرانچسکو رزی کارگردان بزرگ سینمای ایتالیا نیز تعلق می گیرد.

این جایزه قرار است امشب ( سیزدهم اوت) طی مراسم ویژه ای در پیاتزا گرانده به این کارگردان برجسته سینما اهدا شود.

فرانچسکو رزی یکی از مهم ترین کارگردانان سینمای معاصر ایتالیاست که به خاطر ساختن فیلم های سیاسی و رادیکال جنجال برانگیز در دهه های شصت و هفتاد، شهرت دارد.

ماجرای متئی، فریاد، دست ها روی شهر، سه برادر، لاکی لوچیانو، سالواتوره جولیانو، وقایع نگاری یک قتل از پیش اعلام شده و جسدهای عالیجنابان از جمله مهم ترین فیلم های فرانچسکو رزی محسوب می شوند.

اولیویه پر، مدیر هنری جشنواره در باره رزی می گوید: "باعث افتخار ماست که از استاد رزی تقدیر کنیم. وی در طول دوران فیلمسازی اش با موضوع های دشوار و حساسی مواجه بود و با رویکرد سینمایی مبتکرانه و عمیقش آنها را منعکس کرده است. تعهد شهروندی، لحن انتقادی محکم و خلاقیت غیر متعارف مثال های درخشانی از رزی است که برای نسل هایی که در راهند خواهد ماند."

قرار است فیلم چند جنگ قبل ساخته این فیلمساز که محصول ۱۹۷۰ است و جیان ماریا ولونته بازیگر محبوب فرانچسکو رزی در آن بازی می کند، در این مراسم به نمایش درآید.

به علاوه، سرجئو توفتی، مورخ سینما که ایتالیایی است، با رزی در باره فیلم ها و سبک فیلمسازی اش در برابر جمع، مصاحبه خواهد کرد.

امشب، تماشاگران سینما پیاتزا گرانده می توانند شاهد تماشای یکی از فیلم های کوتاه اولیه برناردو برتولوچی به نام کانال (محصول ۱۹۶۷) هم باشند.

امشب همچنین فیلم موندو ساخته فیلمساز ایرانی ابراهیم سعیدی و محصول کردستان عراق در بخش سینماگران عصر حاضر به نمایش درخواهد آمد.

جشنواره فیلم لوکارنو که از چهارم اوت شروع شده است تا ۱۴ اوت ادامه خواهد داشت.

مطالب مرتبط