درگذشت حنیفه مولاناوا، آوازخوان معروف

Image caption حنیفه مولاناوا طول یک سال اخیر در بستر بیماری بود

حنیفه مولاناوا، هنرمند مردمی تاجیکستان، بعد از ظهر روز یکشنبه 24 اکتبر در شهر مسکو در سن 86 سالگی درگذشت.

حنیفه مولاناوا از سال 1993 تا آخر عمرش در شهر مسکو، پایتخت روسیه، زندگی می‌کرد.

گلناره مولاناوا، تنها فرزند این هنرمند بااستعداد، خبر مرگ مادرش را در قبریس فهمیده است. وی سالهای زیادیست که در آن جا زندگی می‌کند.

گلناره بانو هرچند دور از مادرش می‌زیست، ولی تأمین روزگار او را به عهده داشت و همواره او را خبر می‌گرفت. وی گفت: "مادرم در زمستان سال 2009 در خیابان افتاد و پایش ضربه خورد و مدت زیادی در بستر بیماری قرار داشت."

حنیفه مولاناوا در سال 1924 در شهر خجند، در شمال تاجیکستان، در خانواده افراد فرهنگی به دنیا آمده است. پدر وی محی‌الدین مولان اف، نوازنده بااستعدادی بود و حنیفه از دوران کودکی به موسیقی و ترانه‌خوانی رغبت پیدا کرد.

حنیفه مولاناوا در دانشکده موسیقی شهر خجند تحصیل کرده و سپس به عنوان هنرپیشه در تئاتر تماشابین جوان همین شهر به فعالیت پرداخت.

سوپرانوی اپرای تاجیک

پرفسور نظام نورجان، هنر‌شناس تاجیک که با فعالیت هنری حنیفه مولاناوا از سالهای 1940 قرن گذشته به این سو آشنایی دارد، می‌گوید که در سال 1943 تئاتر تماشابین شهر خجند به پایتخت تاجیکستان به یک سفر هنری آمده بود.

Image caption آقای نورجان می‌گوید که حنیفه صدای زیبای سوپرانوی لیریک داشت

آقای نورجان می‌فزاید: "ان زمان یکی از کارگردانهای تئاتر اپرا و باله به نام عینی صدای زیبای حنیفه را شنید و به وی پیشنهاد کرد که برای کار به تئاتر اپرای شهر دوشنبه آید. و حنیفه مولاناوا این پیشنهاد را پذیرفت."

آن زمان در کنار چند نفر از آوازخوانان اپرا، از جمله احمد باباقول اف جوان، حنیفه بانو هم به اجرای نقشهای مختلفی در نمایشنامه‌های تئاتر اپرا آغاز کرد.

صنعت اپرا به تاجیکستان چون به هنر و فرهنگ 14 کشور دیگر شوروی پیشین توسط روسها وارد شد.

آن زمان در شهرهای مرکزی جمهوریهای شوروی در کنار تئاترهای درام تئاترهای اپرا و باله نیز تأسیس یافتند و تئاتر کنونی اپرا و باله به نام استاد عینی از نمونه‌های آثار هنری دوران شورویست.

هرچند در سالهای اول تأسیس تئاتر اپرا و باله نخستین تماشاچیان آن از جمله ساکنان رستبار تاجیکستان بودند، ولی در دهه 1950 بسیاری از ساکنان بومی در تاجیکستان نیز علاقه‌مند نمایشنامه‌های اپرا و باله شده بودند و به تماشای نمایشنامه‌های اپرا و باله این تئاتر می‌آمدند.

هنرشناسان در جلب توجه مردم به تماشای نمایشنامه‌های تئاتری نقش هنرمندان احمد باباقول اف، حنیفه مولاناوا، ملکه صابراوا، استالینه عظمتاوا و امثال آنها را سازنده می‌دانند.

در آن زمان نخستین نمایشنامه‌های اپرا و باله آهنگسازان تاجیک نیز روی صحنه آمدند و هنرمندان این تئاتر در کنار اجرای نقشها در نمایشنامه‌های آهنگسازان کلاسیک ترانه‌های مردمی مناطق مختلف تاجیکستان را نیز اجرا می‌کردند.

ولی برای تشکل صدای اپرایی در آن زمان تمام هنرمندانی که در تئاترهای اپرا و باله کشورهای شوروی فعالیت می‌کردند، برای تحصیل و تکمیل مهارتهای حرفه‌ای خود به شهرهای مرکزی یا بزرگتری مانند مسکو، کییف و تاشکند فرستاده می‌شدند.

پرفسور نظام نورجان می‌گوید که با وجود صدای زیبای سوپرانوی حنیفه مولاناوا، این هنرمند برای آموختن صدای اپرایی به شهر مسکو، پایتخت شوروی پیشین، رفت.

حنیفه مولاناوا بعد از پنج سال تحصیل در فرهنگستان هنر روسیه دوباره در تئاتر اپرا و باله استاد عینی به فعالیت آغاز کرد و تا بازنشسته شدنش در این تئاتر کار کرد.

Image caption نقش تاتیانا از اپرای "ایوگنی آنیگین" که حنیفه مولاناوا در سالهای پیش اجرا کرده بود

نقشهای اصلی که حنیفه مولانانوا در این تئاتر اجرا کرد، تاتیانا در نمایشنامه "ایوگنی آنیگین" از پیاتر چیکوفسکی، دزدیمونا در اپرای "اتلا" جزیپه ویردی و آیدا در نمایشنامه "ایدا" ویردی بوده‌اند.

پرفسور نورجان می‌گوید که حنیفه مولاناوا همچنین در نمایشنامه‌های اپرایی آهنگسازان تاجیک نیز نقشهای مختلفی، از جمله نقش گلرو را در یک اپرای شراف‌الدین سیف الدین اف، نقشهای نسا و ملاحت را در نمایشهای اپرای "بختیار و نسا" سیرگی بلسنین و "بازگشت" یعقوب سبزن اف اجرا کرده بود.

آقای نورجان افزود: "گر ملکه صابراوا باله تاجیک را به جهانیان وعرفی کرده باشد، در صنعت اپرا حنیفه مولاناوا این نقش را داشت. حنیفه در اجرای سرودهای "ششمقام" که مجموعه ای از آثار موسیقی کلاسیکی مردمان فارسی‌زبان در آسیای میانه‌ را در بر می‌گیرد، نیز یکی از بهترینها بود."

وی در کنار فعالیت در تئاتر و شرکت در برنامه‌های مختلف کنسرتی سالهای طولانی به عنوان استاد آوازخوانهای اپرا در دانشگاه هنرهای زیبای تاجیکستان نیز فعالیفت داشت.

امروزها هرچند در تئاتر اپرا و باله به نام صدرالدین عینی نمایشنامه‌های اپرا در مقایسه‌ با دوران شوروی بندرت روی صحنه می‌روند، اما در بیشتر نمایشنامه‌های این تئاتر عده‌ای از شاگردان حنیفه مولاناوا نقش قهرمانهای اصلی را اجرا می‌کنند.