هفت روز کتاب: تفسیر کشاف، مبانی موسیقی، ...

تفسیر کشاف، روایتی کهن از چالش سنت گرایان و اصلاح طلبان

تفسیر قرآن و معیارها و شیوهای تفسیر، از نخستین دهه های پس از درگذشت پیامبر اسلام تا کنون، از مهم ترین دغدغه های مسلمانان بوده و چون پسزمینه بسیاری از مباحثات دینی به پدید آمدن نحله ها مکاتب گوناگون منجر شده است.شناخت قرآن با واسطه تفسیر متن نه فقط نزد مسلمانان که برای اسلام شناسان غربی نیز از مباحث اصلی است.

هر متنی در هر خوانش و قرائتی از نو خلق می شود و آدمی هیچ متنی را جز از منظر خود درنمی یابد. عقل آدمی محدود و نسبی و مشروط به زمان، مکان، زبان، فرهنگ و..است اما قرآن از منظر مسلمان نه متنی چون متن های دیگر که کلام خالقی است که دانش و علم او نامحدود و مطلق تلقی می شود.

تلاش آدمی برای دریافت حقیقت قرآن، گذشتن از «پوسته» و نزدیک شدن به «مغز» متن، تفسیر قرآن را به یکی از پیچیده ترین و بحث انگیزترین مباحث جهان اسلامی بدل کرده است.

نزدیک شدن به حقیقت قرآن و تفسیر متن با واسطه «عقل» و تحلیل «زبان» و دیگر مولفه هائی که قدما از آن چون «معانی بیان»،«فنون بدیع» و «بلاغت» یاد می کردند،از قدیمی ترین مکاتب تفسیر است و کتاب «تفسیر کشاف»،که حدود 9 قرن پس از نگارش آن به زبان عربی به فارسی ترجمه و برگردان فارسی آن هفته گذشته منتشر و رونمائی شد، از برجسته ترین،معروف ترین و معتبرترین تفسیرهای قرآن در این مکتب و نحله به شمار می رود.

ابوالقاسم محمد خوارزمی زمخشری،کتاب چهارجلدی «الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل في وجوه‌التأويل» را که از آن با عنوان های «الکشاف فی تفسیر قرآن»،«تفسير زمخشری» و «تفسیر کشاف» نیز یاد می کنند،در سال 427 هجری قمری به دوران اقامت دو ساله خود در مکه به زبان عربی تالیف کرد.

تفسیر کشاف از همان نخستین سال های تالیف خود به یکی از منابع اصلی پیروان تسنن و یکی از مراجع مهم معتزله بدل شد و به دوران معاصر نیز اصلاح طلبان مذهبی جهان اسلام به برخی شیوه های مولف این کتاب، به ویژه کاربرد عقل آدمی در تفسیر، استناد می کنند.

برخی حافظ شناسان کتاب تفسیر کشاف را از منابع اصلی جهان بینی و نظام فکری حافظ می دانند و برای فهم بهتر غزل های او قرائت این کتاب را توصیه می کنند.

محمودبن عمربن محمد زمخشری در 427 هجری قمری در زمخشر،از توابع خوارزم آن روزگار متولد شد و در ایران و بغداد آن دوران تحصیل کرد.

زمخشری به «معتزله» گرایش داشت اما سلاطین سلجوقی و خواجه نظام الملک،صدراعظم قدرتمند دوران او،«اشعری» مذهب بوده و زمحشری را طرد کردند.او در سال 538 در جرجانيه‌ خوارزم درگذشت.

زمخشری به شیوه متعزله در شناخت جهان و تفسیر قرآن بر عقل و خرد آدمی تاکید می کند.

جدال «معتزله»،که عقل و خرد را در شناخت منبعی معتبر می دانستند،و «اشاعره» که ورود عقل آدمی را به عرصه شناخت حقیقت و حوزه های ایمانی روا نمی داشتند، از چالش های اصلی تاریخ اسلام است.

این جدال اکنون نیز در قالب چالش بین بنیادگرایان سنتی که بر «نقل» تکیه می کنند و اصلاح طلبان مذهبی که عقل آدمی را در شناخت منبعی معتبر می دانند، ادامه دارد و انتشار ترجمه فارسی کتابی معتبر چون تفسیر کشاف در چالش نطری که هم اکنون در ایران جاری است بی تاثیر نخواهد بود.

شیوه زمحشری در کتاب تفسیر کشاف به برخی نحله های مطرح در نقد و نظریه ادبی دهه های اخیر نیز نزدیک است و تاکید او بر عنصر «زبان» و «بلاغت» در تحلیل و تفسر متن به تاکید برخی مکاتب معاصر بر «تحلیل درون متنی» و تحلیل متن با واسطه «زبان،ساختار و فرم ادبی» آن شباهت بسیار می برد.

ترجمه متنی تخصصی از این دست نه فقط به تسلط بر زبان های مبدا و مقصد که به شناخت موضوع کتاب نیز نیازمند است به ویژه از آن روی که عربی دانان زبان رمخشری را در تفسیر کشاف زبانی دشوار می دانند.

اما مسعود انصاری، مترجم تفسیر کشاف، به گفته متخصصان و مترجمان قرآن و کتاب های تفسیر با استادی از عهده کار دشوار خود برآمده است.

مسعود انصاری در مدارس دینی تحصیل و پیش از این نیز ترجمه موفقی از قرآن را منتشر کرده است.

کتاب تفسیر کشاف را انتشارات ققنوس چاپ کرده است.

کتابی آموزشی در مبانی موسیقی

کمبود کتاب های آموزشی معتبر در عرصه آموزش آکادمیک آن چه در ایران «موسیقی علمی»، «موسیقی غربی» و «موسیقی جهانی»خوانده می شود، از مشکلاتی است که بارها در باره آن سخن گفته اند.

انگشت شمار موسیقی دانان ایرانی که بر مبانی موسیقی غربی یا موسیقی علمی تسلط داشته و دارند کم تر به تالیف کتاب آموزشی همت کرده و ترجمه این گونه کتاب های تخصصی نیز آسان نبوده و تنها اهل تخصص بدین کار قادراند.

کتاب «مبانی بنیادی موسیقی» تالیف «باربارا وارام»،از جمله کتاب های معتبر آکادمیک در این عرصه است و هم اکنون نیز در برخی مراکز آموزشی از جمله رویال کنسرواتوار موسیقی تورنتو تدریس می شود.

نسخه انگلیسی این کتاب در سال 1969 منتشر شد و این کتاب تا کنون 6 بار تجدید چاپ شده است.

کتاب «مبانی بنیادی موسیقی» در 9 فصل با عناوینی چون نت‌نویسی،گام ها، فواصل،‌ آکوردها و کادانس ها و زمان تدوین شده و در پایان هر فصل تمرین هائی برای آموزش عملی ارائه شده است.

ترجمه فارسی این کتاب را انتشارات سوره مهر در هفته گذشته منتشر کرد

ایلیا بهارلو، مترجم کتاب، نوازنده پیانو و مدرس موسیقی است و دوره نوازندگی پیانو را در ترنیتی کالج به پایان برده است.

فصلی از تاریخ نقاشی معاصر ایران

انتشار مجموعه آثار نقاشان کاری پرهزینه و نیازمند سرمایه گذاری و مراقبت حرفه ای فنی در مراحل چاپ است.

موزه هنرهای معاصر تهران در اقدامی که اگر به نخستین گام محدود نشده و بدون اعمال معیارهای سیاسی ادامه یابد، کاری مثبت و مبارک در ثبت تاریخ هنر معاصر ایران تلقی خواهد شد، نمایشگاهی از آثار دو تن از پیشاهنگان نقاشی مدرن ایران بر پا و هفته گذشته مجموعه آثار این دو هنرمند را در کتابی با عنون «پیشگامان هنرنوگرای ایران» منتشر کرد.

کتاب«پیشگامان هنر نوگرای ایران» آثار محمود جوادی‌پور و احمد اسفندیاری را در بر می گیرد که از دهه سی به بعد چشم اندازهائی تازه و نو در نقاشی مدرن ایران خلق کردند.

در کتاب «پیشگامان هنر نوگرای ایران» دو مقدمه به قلم محمود شالویی، مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی و سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران و یعقوب امدادیان، از برجسته ترین نقاشان معاصر و دبیر هنری نمایشگاه، دو مقاله با عنوان های «استاد محمود جوادی پور و آفریده‌هایش» و «استاد اسفندیاری و گوهرهایش» به قلم مهدی حسینی و زندگی نامه جوادی‌پور و اسفندیاری به دو زبان فارسی و انگلیسی نیز منتشر شده است.

نمایش آثار جوادی‌پور و اسفندیاری تا 30 دی در موزه هنرهای معاصر تهران ادامه خواهد داشت.

مرزبانی ترجمه، غربی هائی که به بیراهه می روند

7 روز کتاب این هفته با «تفسیر قرآن زمخشری» آغاز شد که بر عقل و تبادل اندیشه ها تاکید می کرد پس آن را با گفته های آیت الله عبدالله جوادی آملی به پایان می بریم که از مفسران مشهور و مطرح قرآن نیز هست چرا که مقایسه گفته های مفسر معاصر با شیوه قدما گذر از دوران شکوفای فلسفه اسلامی را به افول کنونی تا حدی توضیح می دهد.

آیت الله جوادی آملی در این هفته خواستار «نظارت بیش تر بر ترجمه کتاب» شد و به گفته خبرگزاری فارس بر «لزوم کنترل واردات ترجمهها از کشورهای دیگر» تاکید کرد و گفت«وقتی بازار علم آشفته و بازار ترجمه بدون مرزبانی شد و وقتی در دروازه ترجمه باز شد مترجمان فکر کردند که هر اسمی که نورانی است و هر کس که این علم را دارد، او فیلسوف است و کتابهای او را ترجمه، منتشر و وارد بازار کردند»

وی افزود «مشکل فعلی اقتصاد این است که حجم واردات بیش تر از صادرات است و این مشکلات در مباحث فرهنگی هم وجود دارد یعنی اگر چند کتاب از زبانهای دیگر به فارسی ترجمه کردیم، چند کتاب از فلاسفه خودمان به آن ها بدهیم، چون آن ها تشنه هستند و سرزمین آن ها بکر است و ضریب هوش غربیها بالاست ولی به بیراهه میروند»