هفت روز کتاب: سیزدهمین فرهنگنامه کودکان و نوجوانان

....که از باد و باران نیابد گزند

Image caption سی سال پیش نخستین جلد کتاب فرهنگنامه کودکان و نوجوانان منتشر شد

سی سال پیش که نخستین جلد "فرهنگنامه کودکان و نوجوانان" منتشر شد کمتر کسی گمان می برد که در جامعه ای که انقلاب، جنگ، سانسور مکتبی و سیاسی و اخلاقی، بحران اقتصادی و چالش های فرهنگی را تجربه می کند، کاری نو، اصیل، جدی، علمی و ارزشمند چون تالیف و انتشار دائره المعارفی برای کودکان و نوجوانان با استاندارهای جهانی و بدون کمک دولت ممکن باشد اما "جلد سیزدهم فرهنگنامه کودکان و نوجوانان" منتشر شده و جلدهای دیگر در راه است.

دائره المعارف نویسی در ایران پیشینه ای غنی نداشت و تالیف دائرالعمارفی که با حفظ صبغه علمی به زبان کودکان و نوجوانان ایرانی تالیف شده باشد و به نیازها و پرسش های آنان در همه زمینه ها پاسخ گوید،کاری کارستان است و نیازمند سرمایه گذاری هنگفت،گروهی از متخصصان رشته های گوناگون، ویراستارانی کارآزموده که متن های تخصصی را با زبان و جهان کودک و نوجوان هماهنگ کنند، تصویرگران،گرافیست ها و عکاسانی که دانش و مفاهیم دشوار را برای کودکان و نوجوانان به زبان تصویر ترجمه کنند و مدیریتی با اعتبار، آگاه و مسلط به کار و کاردان که این همه را در یک جا گردآورده و چند دهه حفظ کند.

اما "شورای کتاب کودک" و خانم "توران میرهادی" سرپرست "فرهنگنامه کودک و نوجوان" و همه مولفان و ویراستاران و هنرمندانی که داوطلبانه بدین مهم همت گماشتند، با این کار دشوار برآمدند، بنایی ماندنی برساخته و نمونه ای نادر از کاری کارستان را در عرصه فرهنگ ایران به دست دادند بی آن که از کمک های دولتی بهره مند شده و استقلال خود را وانهند.

"فرهنگنامه کودک و نوجوان"،که بر اساس حروف الفبا منتشر می شود، بیش از ۵ هزار مدخل و موضوع مورد نیاز کودکان و نوجوانان گروه‌های سنی ۱۰ تا ۱۶ سال را در عرصه های فلسفه، دین، علوم اجتماعی، علوم طبیعی و ریاضی، علوم کاربردی، هنر، ادییات، زبان، تاریخ و جغرافیا، زندگی نامه انسان های مشهور، کشورها و سرگرمی و... دربردارد و این همه با هزاران تصویر و عکس و نقشه،در ۲۶ مجلد منتشر خواهد شد.

"جلد سیزدهم فرهنگنامه کودک و نوجوان"، که اکنون منتشر شده است،۱۵۰ مقاله و مدخل را در بر دارد و از حرف خ آغاز می شود.

بیش از سیصد متخصص و بیش از پانصد نویسنده، ویراستار، مترجم، نقاش و گرافیست با فرهنگنامه همکاری دارند و نام بسیاری از برجستگان فرهنگ ایران و متخصصان معتبری چون عبدالحسین آذرنگ، نادر افشار، کریم امامی، مهرداد بهار، علی بلوکباشی، احمد بیرشک، علی پازوکی، بهاالدین خرمشاهی، رضا سید حسینی، عبدالحسین زرین کوب، سیروس طاهباز، علی اشرف صادقی، محمد رضا شفیعی کدکنی، جعفر شهیدی، مهدی محقق، عباس یمینی شریف و غلام حسین یوسفی در میان همکاران فرهنگنامه به چشم می خورد.

شرکت "تهیه و نشر فرهنگنامه کودک و نوجوان"، ناشر فرهنگنامه، که از زیرمجموعه های شورای کتاب است، در سال ۱۳۶۶ تاسیس شد.

"شورای کتاب کودک"، نهادی غیردولتی و غیرانتفاعی است که در سال ۱۳۴۱ با هدف "کمک به روند شکل ‌گیری ادبیات کودکان" به همت توران میرهادی و با یاری توراندخت اشتیاقی، نوش‌آفرین انصاری، یحیی مافی، لیلی آهی و عباس یمینی شریف بنیان گرفت.

سیزدهمین مجلد فرهنگنامه کودک و نوجوان چون جلدهای قبلی از ویراستاری حرفه ای برخوردار بوده و گنجینه کتاب کودک و نوجوان را در ایران غنی تر خواهد کرد.

"سال بلو"، چالش رویا و ابتذال

Image caption سال بلو جایزه های نوبل و پولیترز را از آن خود کرده است

رمان "هدیه‌ هومبولت" اثر سال بلو، که با ترجمه سهیل سمی منتشر شد،روایتی است هنرمندانه و پرکشش از چالش شعرای دلبسته هنر و رویا با واقعیت های تلخ و سخت زمینی که فردیت و هویت آدمی و رویا را به معارضه می طلبند تا در پای ابتذال بازار و جامعه قربانی کنند.

مقاومت قهرمان داستان در برابر ابتذال زمینه تراژدی را می سازد و سال بلو،که او را از راویان بزرگ آمریکای پس از جنگ می دانند، با همان نگاه نقاد همیشگی خود چالش و تراژدی برآمده از آن را خلاقانه در ساختاری منسجم به داستان بر می کشد.

سال بلو در سال ۱۹۱۵ متولد شد و پس از انتشار چند اثر بزرگ رمان هدیه هومبولت را در سال ۱۹۷۵، چند ماهی پس از ازدواج با ریاضیدانی رومانیایی تبار، منتشر کرد.

بسیاری از آثار سال بلو از جمله مرد معلق، امروز را دریاب و هرتزوگ به فارسی ترجمه شده و کتابخوانان فارسی زبان با واسطه های ترجمه های خوب و بد و متوسط با اغلب آثار برنده جایزه ادبی نوبل سال ۱۹۷۶ آشنایند.

بلو علاوه بر نوبل، جایزه پولیتزر و جایزه ملی کتاب را نیز به ارمغان برد و در سال ۲۰۰۵ درگذشت.

رمان "هدیه‌ هومبولت" را انتشارات ققنوس منتشر کرده است.

لباب الالباب، ماندگاری چند چهره و سیصد شاعر فراموش شده

"خودزندگی نامه نویسی" (اتوبیوگرافی) در فرهنگ و ادب کلاسیک ایران باب نبود و "تذکره" ها، یا کتاب هائی که در باب زندگی بزرگان عرفان، فلسفه و شعر نوشته می شدند نیز اغلب از گزارش رخدادهای واقعی زندگی فردی پرهیز و به توصیف های کلی اغرق آمیز در باره قهرمان روایت های خود بسنده می کردند.

"لباب الالباب" تالیف محمد عوفی نیز از این شیوه بری نیست هرچند نویسنده در برخی گزارش های خود به واقعیت های عینی نزدیک شده و مجموعه ای متنوع و رنگارنگ از شعر فارسی را تا دوران حیات خود گردآورده است.

محمد عوفی کتاب لباب الالباب را که از قدیمی ترین تذکره الشعرای ها زبان فارسی است، در اوایل سده هفتم در دو مجلد تالیف کرد.

مولف در جلد نخست به وزیران، علما و دانشمندان و در جلد دوم به شاعران می پردازد و در مجلد دوم نمونه هائی از شعر بیش از سیصد شاعر فارسی گوی را نقل می کند که اغلب و جز تنی چند فراموش شده اند و طرفه آن که عوفی در این کتاب از برخی از بزرگ ترین چهره های شعر فارسی تا دوران حیات خود از جمله از خیام و ناصر خسرو نامی نمی برد.

کتاب لباب الالباب را نخستین بار "انتشارات گیب لندن" در سال ۱۹۰۳ با تصحیح انتقادی ادوارد براون، ایران شناس برجسته و با مقدمه و توضیحات علامه محمد قزوینی در دو مجلد چاپ کرد.

سعید نفیسی، نویسنده و محقق مشهور نیز این کتاب را در سال ۱۳۳۵ تصحیح و همراه با تعلیقات و توضیحات مفصل به چاپ رساند.

نسخه تازه کتاب لباب الباب،که "انتشارات هرمس" اخیرا منتشر کرد، بر اساس نسخه ادوارد بروان تنظیم شده و مقدمه و حواشی قزوینی و تعلیقات و توضیحات سعید نفیسی را در بر می گیرد و علاوه بر این "کشف الابیات" نیز بدان افزوده شده تا خواننده را در یافتن مصرع ها و بیت های دلخواه او یاری کند.

نورالدین محمد عوفی بخاری مولف لباب الالباب، در نیمهٔ دوم سدهٔ ششم هجری در بخارا متولد شد. در اواخر سده ششم و اوایل سده هفتم شهرهای خراسان، ماوراءالنهر و سیستان را سیاحت کرد.

عوفی به دوران حمله مغول به ایران به هندوستان گریخت و چند سالی در این دیار زیست. از زندگی نامه او، چون زندگی نامه اغلب شاعرانی که شعرهای آنان را در کتاب لباب الالباب گردآورده است، اطلاعات چندانی در دست نیست.

محمد عوفی کتاب "جوامع الحکایات و لوامع الروایات" را نیز تالیف و کتاب "الفرج بعدالشدة" اثر "تنوخی" را از عربی به فارسی ترجمه کرد.

معلم نوجوی چند نسل درگذشت

ناصر وثوقی مدیر نشریه "اندیشه و هنر" و سوسیال دموکراتی نواندیش که برخی از نوترین آرای "چپ نو" را در دهه های چهل و پنجاه به نسل های جوان تر از خود آموخت، روز سه شنبه ۲۳ آذر در ۸۸ سالگی در گذشت.

آقای وثوقی در سال ۱۳۰۱ چشم به جهان گشود. دکترای حقوق و در دهه سی همراه با خلیل ملکی از فعال ترین و درخشان ترین چهره های نظری جنبش سوسیال دموکراسی ایران و از خلاق ترین نقادان چپ سنتی و حزب توده بود.

او در سال ۱۳۳۳ نشریه "اندیشه و هنر" را بنیان نهاد که به یکی از معتبرترین نشریات پیش از انقلاب بدل شد.

مجله اندیشه و هنر که وثوقی مدیریت و سردبیری آن را بر عهده داشت، برخی از نویسندگان و شاعران معاصر را برای نخستین معرفی و آراء چپ نو را به جوانان تشنه دهه های چهل و پنجاه آن روزگار آموخت تا با طرح چشم اندازهای تازه افق های بسته فکری را در ایران آن روزگار بشکند.

وثوقی که به ضرورت اصلاح رسم الخط فارسی اعتقاد داشت، رسم الخط پیشنهادی خود را در مجله اندیشه و هنر اعمال می کرد.

برخی شماره های این مجله از جمله شماره ویژه شاملو، آل احمد و اخوان ثالث از ماندگارترین نشریات ایران است.