'زمزمه‌های رنگی' و انتظارات ناشران از وزارت ارشاد

Image caption حسن کیائیان، رئیس سابق هیئت مدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان

حسن کیائیان، مدیر نشر چشمه و رئیس سابق اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، با انتقاد از انتشار جزوه ای به نام زمزمه های رنگی، وزارت ارشاد را مسئول دفاع از ناشرانی که در این جزوه به "براندازی نرم متهم شده اند"، دانست.

آقای کیائیان در یادداشتی که در روزنامه شرق مورخ چهارشنبه ۲۲ دی منتشر شد، نوشت: " تهیه‌کنندگان این جزوه با بیرون کشیدن چند جمله یا چند سطر از کتاب‌هایی سعی کرده‌اند ثابت کنند که تعداد زیادی نویسنده، مترجم و هفت ناشر در این سال‌ها در حوزه نشر کشور به کار «براندازی نرم» اشتغال داشته‌اند."

"زمزمه های رنگی" با عنوان فرعی "واکاوی زمینه های براندازی نرم در حوزه نشر" در "اندیشکده راهبردی امنیت نرم" تهیه و منتشر شده است.

تهیه کنندگان این جزوه، که خود را "از دلسوزان نظام اسلامی" معرفی کرده اند، نوشته اند که "پس از حوادث رخ داده بعد از اعلام نتایج انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری، مصادیق و محورهای براندازی نرم و کودتای مخملی را گلچین کرده اند تا تلنگری باشد برای افرادی که براندازی نرم را تنها در حوزه سیاسی رصد می کنند."

در جزوه زمزمه های رنگی، پس از بررسی کتاب هایی در حوزه جامعه شناسی، فرهنگ، و چند اثر داستانی و نمایشی، به معرفی ناشرانی پرداخته شده که به گفته تهیه کنندگان مجموعه، "آثارشان در موضوع براندازی نرم و مقابله با نظام اسلامی منتشر شده است."

حسن کیائیان در یادداشت خود، با اشاره به این کتاب ها، آورده است: "شگفت آنکه بیشتر این کتاب‌ها در دولت‌های نهم و دهم اجازه چاپ و انتشار و حتی چاپ‌های مکرر گرفته‌اند، در شرایطی که زمان بررسی کتاب در این سال‌ها از یکی دو ماه به چندین ماه و در مواردی به یکی دو سال افزایش پیدا کرده است و به گفته مسوولان پیشین وزارت ارشاد برخی از این کتاب‌ها توسط بررسان آن وزارتخانه تا سه بار هم خوانده شده‌اند."

ممیزی "برای حمایت از ناشران"

آقای کیائیان نوشته است که مسوولان وقت وزارت ارشاد در گفت‌وگوهایی که داشته‌اند، بررسی پیش از چاپ کتاب و "این سختگیری‌ها" را در راستای "حمایت از ناشران" عنوان کرده و "حتی کتاب‌هایی را هم که در دولت‌های قبلی مجوز آنها صادر شده بود، مجدداً مورد بررسی قرار داده‌اند."

در میان ناشران متهم به "براندازی نرم"، نام های نشر نی، چشمه، ققنوس، عطایی، روشنگران و مطالعات زنان، اختران، و کویر به چشم می خورد.

شهلا لاهیجی، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، به بی بی سی فارسی می گوید که این جزوه را ندیده است. "من اصولا خیلی به این حرف ها و شایعات اهمیت نمی دهم مگر اینکه به طور مشخص و از نهادی مشخص به من گفته شود. اگر بخواهیم نظر هر کسی را راجع به هر چیزی به جان بخریم، که نمی شود. این جزوه را ندیده ام اما بر اساس آنچه درباره اش شنیده ام، حرف های موجود در آن، برداشت های شخصی است. تا نخوانم و با مسئولان صحبت نکنم که ببینم نظر آنها درباره این نوشته چیست نمی توانم اظهار نظری درباره اش بکنم."

زبیگنیو برژینسکی، رامین جهانبگلو، پرویز رجبی، احمد صدری، احسان نوروزی، محسن یلفانی، مهسا محب علی و بلقیس سلیمانی از جمله نویسندگان و داستان نویسانی اند که در این جزوه، با آثارشان به مواردی نظیر "حمایت از مبارزه مسلحانه علیه نظام اسلامی"، "تلاش برای مقابله با حکومت"، "ارائه الگویی غیر دینی برای ایران"، "نقد رهبری" و "زیر سوال بردن تلویحی نظام اسلامی" متهم شده اند.

Image caption شهلا لاهیجی می گوید: "براندازی و انقلاب نرم و جنگ یواش در حوزه فعالیت ما نیست."

حسن کیائیان در یادداشت خود در روزنامه شرق نوشته است: "با توجه به اینکه کلیه کتاب‌ها از جمله کتاب‌هایی که نام‌شان در جزوه فوق‌الذکر آمده است، ابتدا باید تحویل اداره کتاب شده و پس از دریافت مجوز از سوی ناشران منتشر شود چه دلیلی دارد در این بین گروهی در داخل همین نظام به بهانه انتشار این کتاب‌ها نویسندگان و ناشران آنها را برانداز بنامند!"

"سوال این است که مسوولان کنونی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر سیاستگذاران فرهنگی دولت دهم چه تضمینی می‌توانند به دیگر ناشران دست‌اندرکار بدهند که هر چند کتاب‌های در دست انتشار خود را جهت بررسی به آن وزارتخانه ارائه می‌دهند و با دریافت مجوزهای لازم نسبت به چاپ و نشر آن اقدام می‌کنند – کاری که ناشران نامبرده در این جزوه هم کرده‌اند – در آینده این گروه یا گروه دیگری اینچنین القاب و صفاتی را که به اینان داده‌اند به آن ناشران ندهند؟"

شایعات آزاردهنده

شهلا لاهیجی می گوید:" می خواهیم با مسئولان صحبت کنیم و بگوییم که وزارت ارشاد باید پاسخگوی این جور شایعات آزاردهنده باشد که هر از گاهی کل موجودیت بخش خصوصی را به خطر می اندازد. برای اینکه در حقیقت هدف این اعتراض، وزارت ارشاد است که این مجوز ها را می دهد و کتاب ها از زیر نظرش می گذرد. اگر این بررسی های وزارت ارشاد حتی این امنیت را هم تامین نکند، پس چه فایده دارد؟"

آقای کیائیان یادداشت خود را با این جمله به پایان برده است: "باید منتظر ماند و دید که آیا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با دفاع از این ناشران که در چارچوب قوانین موجود عمل کرده‌اند، در حقیقت از خود، عملکرد خود و از سیاست‌های فرهنگی دولت‌های متبوع خود که همچنان جاری و ساری است، دفاع خواهد کرد یا خیر؟"

افزایش فشار بر ناشران؟

یک روزنامه نگار حوزه فرهنگی که خواست نامش برده نشود به بی بی سی فارسی گفته است که " تا آنجا که من می دانم چند ناشر برای ادامه فعالیت دچار مشکل شده اند و مجوز بعضی از انتشاراتی های فعال هم تمدید نمی شود."

شهلا لاهیجی می گوید که در این ماه های اخیر، تغییر بارزی در روند صدور مجوز مشاهده نکرده است. او می گوید: "در حال حاضر تعدادی از کتاب های ما در ارشاد مانده و تعداد دیگری هم مجوز گرفته و چاپ می شود. مشکلات فعلی ما همان فرآیند فرساینده همیشگی انتظار برای دریافت مجوز و ابهام و اعتراض و دوباره خوانی است."

در همین حال، یک ناشر در تهران که خواست نامش برده نشود به بی بی سی فارسی گفت اگرچه هیچ مقام رسمی آنچه را در سایت اندیشکده راهبردی در باره ناشران بر انداز گفته شده تایید نکرده، اما نحوه برخورد مقامات اداره کتاب وزارت ارشاد این باور را تایید می کند که با گروهی از ناشران شناخته شده کشور به عنوان "ناشران مساله دار" برخورد می کنند.

به گفته این منبع، به تعدادی از ناشران گفته شده که اگر روال کتاب های خود را تغییر ندهند بهتر است که دیگر کتابی برای درخواست مجوز نیاورند.

همچنین همین منبع می افزاید: " علاوه بر ندادن مجوز، از این گروه از ناشران، حمایت های مرسوم هم به عمل نمی آید؛ به طوری که معلوم است می خواهند این انتشاراتی ها را تعطیل کنند."

منابع دیگری هم در تهران هم از افزایش فشار به ناشرانی خبر داده اند که به تعبیر رایج در ایران کتاب های "دگر اندیشانه" منتشر می کنند.

شهلا لاهیجی می گوید: "ما ناشریم و کارکرد سیاسی نداریم. کار ما در حوزه فرهنگ است و اگر هم بار سیاسی داشته باشد، آن قدر است که یک مقوله فرهنگی می تواند بار سیاسی داشته باشد. بنابراین براندازی و انقلاب نرم و جنگ یواش در حوزه فعالیت ما نیست. ما سیاست را به سیاست بازان و سیاستمداران واگذار می کنیم و خودمان فقط داریم کار و حرفه خود را انجام می دهیم و تمام قوانین را هم اجبارا و نه با میل رعایت می کنیم. دیگر از ما چه می خواهند؟"

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله وزارتخانه هایی است که عملکردش همواره منتقدانی داشته است. این انتقادها در دولت نهم و دهم بیشتر شده و طیف منتقدان آن، از اصلاح طلبان تا اصولگرایان را در بر می گیرد. عملکرد وزارت ارشاد جز در حوزه کتاب، در حوزه سینما، تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی نیز بحث برانگیز بوده، اما شاید دامنه این انتقادها تاکنون به این اندازه گسترده نشده باشد.

برکنارشدن معاون مطبوعاتی ارشاد، زیر سوال رفتن عملکرد معاونت هنری، بالاگرفتن اختلافات معاونت سینمایی با خانه سینما، اعتراض به شیوه بررسی موسیقی ها، ترانه ها و نمایش هایی نظیر اتللو، احضار کارگردان و دست اندرکاران تئاتر هدا گابلر که روز سه شنبه 22 دی در پی انتشار گزارشی در خبرگزاری فارس توقیف شد، انتشار خبر فراخوانده شدن وزیر ارشاد به صحن مجلس برای پاسخگویی درباره این نمایش، و انتقاد ادامه دار از کتاب هایی که با مجوز ارشاد منتشر می شوند، وزیر ارشاد دولت احمدی نژاد را - این بار عمدتا از سوی برخی اصولگرایان و طیف های سنتی- با چالش های تازه ای رو به رو کرده است.