مردم دوستی به سبک مونتارتو

Image caption "مثلا مونتارتو" فیلمی است درباره دهکده ای با دویست نفر جمعیت

"مثلا مونتارِتو" (Zum Beispiel Montareto) فیلمی مستند از فرهاد پایار است که از سیزدهم تا شانزدهم ژانویه در یکی از سینماهای برلین بر پرده می آید.

در این سینما معمولا فیلم ها به زبان اصلی نمایش داده می شود، و فیلم مورد اشاره به زبان ایتالیایی با زیرنویس آلمانی است.

آنچه پیش از هرچیز توجه تماشاگر این فیلم را جلب می کند این است که چگونه مردم یک روستای کوچک ایتالیایی با ایده آل های برابری و آزادی زندگی می کنند، و آن را کمونیسم می نامند.

مثلا مونتارتو از سال ۲۰۰۶ تا سال ۲۰۰۹ فیلمبرداری و در پایان بهار ۲۰۱۰ آماده نمایش شد. این فیلم در جشنواره لائورا در ایتالیا شرکت کرد.

مثلا مونتارتو در نور طبیعی و با دوربین دیجیتال ساخته شده. میان صحنه های متفاوت فیلم هماهنگی ویژه ای بر قرار است. فضای تابستانی نیز بر جلوه و جلای رنگ در این فیلم افزوده است. زمان فیلم ۶۵ دقیقه است.

ساختن این فیلم تنها کار پایار نیست، بلکه خانم یاسمین خلیفه، تهیه کننده و آرشیتکت فیلم، افزون بر صدابرداری در کارگردانیِ آن نیز سهم بسزایی داشته است. در واقع مونتارتو کار مشترک فرهاد پایار و یاسمین خلیفه است.

مونتارتو نام دهکده ای است دریک منطقه کوهستانیِ ایتالیا، با دویست نفر جمعیت،که ظاهرا همه کمونیست هستند. از این دید مثلا مونتارتو نمونه مثالیِ خود این دهکده است.

مونتارتو بی شباهت به جزیره ای آرام در بطن دریایی توفانی نیست. در این جزیره همه چیز زیبا و انسانی است. مردمی خونگرم و مهمان نواز در آن زندگی می کنند، که بخش مهم درآمدشان بسته به رفت و آمد توریست‌هاست.

در این چارچوب، موزیک، و رقص و پایکوبی جزیی از زندگی مردم است. پا به پای توریست‌ها می زنند و می خوانند. در مونتارتو سنت های ایتالیایی کماکان به جای خود باقی است. در مدخل روستا فرسک بزرگی است که از شرکت پارتیزان های مونتارتو در مبارزه با فاشیسم حکایت می کند. مردم ده گاه به گاه مهماندار کودکانی محروم از این یا آن سرزمین دنیا هستند.

تعطیلات تابستانی در مونتارتو خاطره شیرین چنین کودکانی است، که زبان به زبان برای هم تعریف می کنند.

Image caption فرهاد پایار: بیشتر مردم این دهکده خود را کمونیست می نامیدند. با این حال از کمونیسم به معنای واقعی کلمه به درستی سر در نمی آوردند

رفتگری از ساکنان روستا می گوید: "من در کمکی که به بچه ها می کنم، برای خودم خوشبختی می خرم."

کارگردان فیلم می گیود که در جریان تهیه این فیلم از شخصی پرسیده: "چرا مونتارتو با روستاهای همجوار متفاوت است؟" و او پاسخی شگفت آور می دهد: "در این ده گیاهی می روید که شکلش با جاهای دیگر فرق می کند."

او به طنز می افزاید: "رانش زمین سبب شده که این گیاه در مونتارتو شکل عوض کند. ما هم شکل عوض کرده ایم. خُلق و خو و شکل ویژه خود را داریم."

فرهاد پایار درباره دلیل تصمیمش برای ساختن این فیلم می گوید: "تابستان ۲۰۰۵ همسرم یاسمین برای ساختن فیلمی سینمایی به منطقه لیگور ایتالیا رفته بود. بخشی از این فیلم در مونتارتو ساخته شد. او برایم تعریف کرد که مردم این دهکده همه کمونیست هستند. شگفت زده شدم. آن هم در زمانه ای که کمونیست ها در همه دنیا تقریبا به بن بست رسیده بودند. موضوع خوبی برای یک فیلم مستند می توانست باشد. باید مونتارتو را از نزدیک می دیدم. این بود که با همسرم راهیِ مونتارتو شدیم. مردم ساده و خوش برخوردی بودند که بیشترشان خود را کمونیست می نامیدند. با این حال از کمونیسم به معنای واقعی کلمه به درستی سر در نمی آوردند."

"اما در زندگی آنها دیدگاه های طبقاتی معنی نداشت. همه حقوق برابر داشتند. به خواست های انسانی هم احترام می گذاشتند. مونتارتو شاهد جنگ جهانی دوم بوده، هنگامی که اس اس های آلمانی و فاشیست های ایتالیایی در گوشه و کنار ایتالیا به جنایت های جبران ناپذیری دست می زدند. اما شگفت آور این بود که آنها در دهکده خود از اس اس ها خاطره بدی نداشتند."

فرهاد پایار می گوید: "در سال ۲۰۰۶ ، ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ جمعا پنج هفته فیلمبرداری کردیم. در جریان کار می کوشیدیم با همه گفت و گو کنیم. چه مردم محلی، و چه آنها که هر تابستان تعطیلات خود را در مونتارتو می گذرانند."

پایار و همراهانش برای مونتاژ و دیگر کارهای فنی فیلم دچار دشواری های زیادی شدند و سرانجام فیلم در اواخر بهار سال ۲۰۱۰ آماده نمایش شد.

مثلا مونتارتو ابتدا برای گروهی از علاقمندان در سینمای کوچکی به نمایش درآمد، و با واکنش مثبت دست اندرکاران و برخی منتقدان روبرو شد.

در مونتارتو دوربین در فضایی رئال می چرخد، که با توجه به موضوع فیلم ابزُرد جلوه می کند. این فیلم نگاهی سهل و ممتنع به زندگی انسانی هایی است ساده، و هنوز باورمند به برابری، و آزادی. چنین رویایی در جهان امروز، و در ایتالیا همان رویاست، نه بیشتر، و نه کمتر. اما می توان گفت که در حدود جغرافیایی مونتارتو واقعیتی است انکار ناپذیر.

مثلا مونتارتو تنها یک فیلم مستند نیست، بلکه صحنه هایی از این فیلم، که به مرور در تاریخ این دهکده مربوط می شود، به شکل انیمیشن ساخته شده، و نیز در آن از موزیک به شکلی متنوع استفاده شده است. یوهانس فابر، جازیست پرکار آلمانی، ولفگانگ نتسر و یک گروه موسیقی برلینی، باردو هنینگ، محمدرضا مرتضوی، محسن میر مهدی، مریم حسن، خواننده پر آوازه صحرا، هر کدام گوشه ای از کار را به عهده گرفته اند تا برخی صحنه های این فیلم مستند برای تماشاگر خسته کننده نباشد.

مونتاژ این فیلم کاری است از ولفگانگ لورنس.