برنامه تفریحی تاجیکی، 4 مارس

درود و خوش آمدید به برنامه تفریحی تاجیکی از بخش فارسی رادیو بی بی سی.

قسمت اصلی برنامه این هفته را به هنر نقاشی و حکاکی بخشیده‌ایم.

نه، امروز هیچ روز خاصی برای این نوع هنرها نیست، اما چرا باید همیشه منتظر روزی مخصوص باشیم که با نقاشان و هنرمندان صحبت بکنیم و از جهان آنها خبر بگیریم.

در برابر هنرپیشه‌های سینما و تئاتر و آوازخوانها در این جاده نیز جوانان باهنر کم نیستند. نمی‌خواهم کسی ما را به بی‌عدالتی نسبت به آنها متهم کند.

همین طور شد که وقتی با علیشیر در خجند و آرزو در قُرغان تپه تماس گرفتم، هر دوی آنها مطالبی را در همین باره، یعنی هنرهای دستی گزارش پیشنهاد کردند. حالا که خودم هم این هفته دنبال نقاشان بودم، تصمیم گرفتم برنامه امروز کاملاً به هنرهای دستی اختصاص یابد که امیدوارم برای شما هم جالب خواهد بود.

نخست به قُرغان تپه سر می‌زنیم که آنجا رحیم‌جان همدم اف نقاش و استای کنده‌کار یا حکاک نمایشگاه خود را تحت عنوان “شب مهر” برگزار کرد. آرزوی کریم با وی در باره فعالیتش مصاحبه‌ای انجام داد که با هم می‌شنویم.

“شب مهر” در قُرغان تپه

در این نمایشگاه و بزم «شب مهر» مهمانان زیادی گرد هم آمده بودند.

حق نشر عکس BBC World Service

در نمایشگاه اثرهای نقاشی و حکاکیهای استا رحیم‌جان همدم اف که در 40 سال حیاتش آفریده است به نمایش گذاشته شد.

آنچنان که تماشاچیان این نمایشگاه می‌گفتند، بیشتر حکاکیهای استا رحیم‌جان توجه آنها را به خود جلب کرده است.

حق نشر عکس BBC World Service

نقش و نگار و عکس تورسون‌زاده در روی چوب در آستانه جشنگیری از 100سالگی استاد تورسون‌زاده برای علاقه‌مندان شعرهایش خوش آمد.

رحیم‌جان گفته است که آفریدن عکس شاعران کلاسیک تاجیک را روی چوب دوست دارد. آنچنان که خود او می‌گوید در یک نمایشگاهی در ژاپن از حکاکیهای عکس شاعران کلاسیک تاجیک زیاد استقبال کرده‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service

برگزارکنندگان از اداره فرهنگ شهر قُرغان‌تپه می‌گویند که این نخستین نمایش ایجادیات کنده‌کار و نقاش بوده است که آنها برگزار می‌کنند، اما تصمیم گرفته‌اند تا شروع نوروز برگزاری چنین برنامه‌های هنری و نمایشی را با دیگر نقاشان و ایجادکاران را برگزار کنند.

حق نشر عکس BBC World Service

شهرداران قُرغان‌تپه در افتتاح این برنامه از نمونه‌های حکاکی استا رحیم‌جان همدم اف یادآور شده گفتند که بهترین مهمانسراهای تاجیکستان و چایخانه‌های ملی در کشور را بنیاد و حکاکی کرده است.

نخستین نمایشگاه نقاشان جوان

در تحول دیگر، اما مشابه هفته سپری شده تالار آکادمی مصوران تاجیکستان در دوشنبه میزبان نمایشگاه نقاشان جوان بهروز زبیراف، جمال رسول اف محرم جوره‌یوا و زمفیرا ستوچینا بود که من اقبال دیدن کردن از آن نمایشگاه را داشتم.

حق نشر عکس BBC World Service

مؤلفان نقاشیهایی که اینجا به تماشا گذاشته شده بود، دانشجویان سال پنجم دانشکده هنرهای زیبای به نام استاد میرزا تورسون‌زاده هستند.

بهروز زبیراف دانشجوی سال پنجم این دانشکده گفت که برگزاری چنین نمایشگاهها برای نقاشان جوان نیرو و اعتماد بیشتر می‌بخشد. تحریک می‌کنند که کارهای بهتر و بیشتر انجام بدهند و نظر استادان و تماشاگران نمایشگاه را بشنوند.

حق نشر عکس BBC World Service

جمال رسول اف نقاش دیگر جوان که چندی از نمونه‌های هنر خود را در این نمایشگاه به نمایش گذاشت گفت، از موفقیت آینده خود در عرصه نقاشی خیلی مطمئن است.

این جوانان می‌گویند از گروه هفت نفری آنها در دانشکده هنرهای زیبا در رشته نقاشی تنها چهار نفر تحصیل خود را تا به آخر انجام دادند.

حق نشر عکس BBC World Service

دیگران در این پنج سال دانشکده را ترک کرده و بعضیها تحصیلشان را در رشته‌های دیگر ادامه‌داده‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service

محرم جوره‌یوا یکی دیگر از مؤلفان نمایشگاه نقاشی است که با او صحبت کردم. در نقاشیهای محرم بانو رنگهای روشن و شاد بیشتر دیده می‌شود. به باور خود او نقاشیهای زن از نقاشیهای مرد حتماً فرق می‌کند و چشم باریک‌بین می‌تواند چنین تفاوت را زود پی برد.

دختران سغدی، و حکاکی در چوب

در جماعت خیسته ورز ولایت سغد، کارگاهی وجود دارد که در آن بیش از 65 تن جوان‌دختران و زنان در روی چوب نقش و نگار حکاکی می‌کنند.

حق نشر عکس BBC World Service

این کارگاه، هنوز سالی قبل از سوی کاملجان ظهوراف - کنده‌کار مشهور تأسیس شده بود. کنده‌کاری «چایخانه ملی» در بدخشان از نمونه‌های کار استا کاملجان است. همکارم علیشیر طالب از کارگاه این استا در خجند دیدن کرده و با چندی از جوان‌دختران و زنانی که مشغول کنده‌کاری در اینجا هستند هم‌صحبت شده است.

حکاکی-از هنرهای سنتی مردم تاجیک محسوب می‌شود و در قرنهای گذشته کاخ و دژ و سرای پاداشاهان با نقش و آرایشاتی در روی چوب با هنر حکاکی بنیاد می‌شد.

حق نشر عکس BBC World Service

منیره وهاباوا - در این کارگاه کنده کار است و در روی چوب نقش می‌آفرد. وی می‌گوید که نخست این هنر را در این کارگاه از استادانش آمینه توربایوا و گوهر رحماناوا آموخته است.

خانم وهاباوا گفت: «سه ماه می‌شود که در این کارگاه کار می‌کنم و از روزهای نخستین این کار برای من چندان مشکل نبود».

معمولاً در تاجیکستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی هنر حکاکی اصلاً هنر مردها محسوب می‌شود، از خانم وهاباوا پرسیدم که آیا برای یک زن مشغول شدن با این هنر تا چه حد مشکل است. وی گفت: «بله، مشکل باشد هم ما عادت کرده‌ایم، ولی من یگان مشکلی نمی‌کشم، برعکس از این کار عصبهایم تسکین می‌یابند».

حق نشر عکس BBC World Service

آمینه توربایوا، -یکی از دیگر کنده کارانی در این کارگاه است که بیش از یک1 سال باز فعالیت دارد. خانم توربایوا می‌گوید که در گذشته او همچون یک کارمند عادی در این جا شغل داشته است، اما سه ماه می‌شود که او استای ماهر شده است به دختران نوکار این هنر را می‌آموزد.

در این کارگاه جوان‌دخترانی که تازه به این کارگاه به کار می‌آیند، روزانه تا 15 سامانی دریافت می‌کنند و معاش ماهانه آنها تا 350 سامانی را تشکیل می‌کند. اما گل‌بُرران (یعنی، آنهایی که استای ماهر شده‌اند و در روی چوب گُلکاری می‌کنند) به یک متر مکعب تراشیده خود 50 سامانی مبلغ دریافت می‌کنند»

حق نشر عکس BBC World Service

تهمینه قابلاوا، جوان‌دختر می‌گوید که بیش از دو سال است که در این کارگاه کار می‌کند. در این مدت وی در روی چوب نقشهای مختلف آفریده است، از جمله در روی چوب شیر را تراشیده است.

این در حالیست که رستمجان ظهوراف - فرزند استا کاملجان می‌گوید که وقتی بار اول مردها به این جا به کار می‌آیند، همگی پس از یک یا دو ماه حکاکی را ترک می‌کنند، برای آن که آنها دلتنگ هستند.

استا رستمجان گفت، یکی از نازکیهای این هنر این است که انسان پرصبر و پرطاقت باید باشد. زنهای تاجیک که پرصبر و طاقتند، این هنر را به آسانی می‌آموزند و گُلکاریهای آنها جالب و دقت جلب کننده است.

حق نشر عکس BBC World Service

ضمناً، هنر حکاکی بخشی از هنرهای سنتی مردم تاجیک محسوب می‌شود و تا حالا در مناطق مختلف تاجیکستان، به ویژه در شهرهای خجند و استروشن، اسفره و کان‌بادام چایخانه و طربخانه، کاخ و فرهنگسرایها با این هنر ملی بنیاد و آرایش یافته‌اند.

نقاشان تاجیک در نمایشگاه بین‌المللی مسکو

از 11 تا 20 مارس سال جاری در شهر مسکو روسیه چهاردهمین جشنواره بین‌المللی نقاشان از کشورهای سابق شوروی تحت عنوان “نقاش و شهر” برگزار خواهد شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نقاشیهای بختیار آدینه‌یف برای نمایشگاه مسکو

سهراب قربان اف، یوسف سنگ اف، بختیار آدینه‌یف، محمد نقاش شریف اف، و دلیر محتاج اف در این نمایشگاه بین‌المللی تاجیکستان را معرفی خواهند کرد.

نقاشان تاجیک هر کدامی سه مصوره خود را در این نمایشگاه به نمایش خواهند گذاشت و در مجموع 15 مصوره از رسامان تاجیک در این نمایشگاه شرکت می‌کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نقاشی دلیر محتاج اف برای نمایشگاه مسکو

دلیر محتاج اف، رسام جوان که قرار است در این نمایشگاه شرکت کند در صحبت با ما از وضع امروز نقاشان تاجیک گفت.

دلیر می‌گوید ناوابسته از آن که در کدام رویه نقاشیهایش را می‌آفرد همیشه بر آن می‌کوشد که این نقاشیها در سطح بالا آفریده شوند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نقاشی یوسف سنگ اف برای نمایشگاه مسکو

دلیر می‌گوید: “در بسیار اوقات برای یک نقاشی طبع دل خود آفریدن نقاشان باید چند کارهای فرمایشی انجام دهند، تا از فروش این نقاشیها و مبلغ به دست آمده وضع اقتصادی خانواده‌های خود را تأمین کنند.”

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نقاشیهای شریف‌اف محمد برای نمایشگاه مسکو

با تشکر از شما که تا آخر برنامه ما را همراه کردید و با سپاس از همکارانم در خجند و ختلان تا هفته دیگر با شما خداحافظی می‌کنم. پدرووووود.

مطالب مرتبط