کنسرت نوروزی گروه موسیقی کنستانتینپل در مونترال

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption گروه کنستانتینپل که نام خود را از قسطنطنیه، میعادگاه موسیقیدانهای مهاجر با ادیان و ملیتهای مختلف به عاریت گرفته است

گروه موسیقی کنستانتینپل طبق سنت هر ساله کنسرت نوروزی خود را در مونترال برگزار کرد. این گروه بین المللی به سرپرستی کیا طبسیان، آهنگساز و نوازنده سه تار و همراهی برادرش ضیا طبسیان، نوازنده سازهای ضربی در کنار دیگر اعضای کانادایی گروه، نهمین فصل هنری برگزاری کنسرت در اروپا، خاورمیانه، آمریکای لاتین و البته کانادا را در پایان سال ایرانی و آغاز بهار جاری پشت سر گذاشت.

گروه کنستانتینپل که نام خود را از قسطنطنیه، میعادگاه موسیقیدانهای مهاجر با ادیان و ملیتهای مختلف به عاریت گرفته با اجرای آثار این مصنفها و باز آفرینی موسیقی شان از خاورمیانه تا کناره های مدیترانه، طی سالهای اخیر از نام و اعتبار ویژه ای برخودار شده، تا جایی که نام گروه کنستانتبنپل از نظر منتقدان بین المللی مترادف یکی از برجسته ترین گروه های فعال امروز دنیا شده است.

دستیافته ها

کیا طبسیان، سرپرست گروه از پنج سال پیش در سفرهایی که برای کنسرت به همراه گروهش بخصوص به ترکیه و یونان داشته در جستجوی دستنوشته های موسیقیدانهای مهاجر دوران صفوی برآمده است.

در این دوران که دو قرن و اندی به درازا کشیده بیشترین موسیقیدانهای مهاجر ایرانی به کشور همسایه عثمانی کوچ کردند. پس از عصر طلایی موسیقی ایران در زمان ساسانیان، این هنر با رواداریهای کمابیش سلسله های شاهان ایرانی از سامانیان تا غزنویان و سلجوقیان افتان و خیزان به راه خود ادامه می داد.

اما با ظهور سلسله قدرتمند صفوی و سختگیری بیش از حد حکام این دوره ار تاریخ ایران عرصه فعالیت موسیقیدانها هر چه تنگتر شد تا جایی که گروهای کثیری از آهنگسازها، نوازندگان و خوانندگان نسل از پس نسل به کشور همسایه عثمانی پناه بردند.

این هنرمندان صدها برگ نسخه های آثار خود را در قصرها، کتابخانه ها، خانقاه ها و صومعه های ترکیهء کنونی و یونان به یادگار گذاشته اند. کیا طبسیان با نسخه برداری از این آثار که در نبود خط موسیقی با حروف ابجد و شماره گذاری و ذکر ضربها به صورت "تتن تن تن" نوشته می شدند همراه یارانش آنها را برای اجرا تنظیم کرده است.

راهی به سوی قله ها

حق نشر عکس BBC World Service

روز کنسرت سالن مجلل هشتصد نفری مرکور مونترال لب به لب از جمعیت است. برنامه در دو بخش است و در مجموع سیزده قطعه از آهنگسازان ایرانی مهاجر قرون چهاردهم تا هفدم میلادی به اجرا در می آید.

در این میان آثاری از عبدالقادر مراغی(1353-1435)، عاصملر(1500-1550)، آقا مؤمن(1524-1600) در کنار ساخته هایی از آهنگسازان ناشناس قرار دارد. نام قطعات مثل، پیشرو، بیاتی، نوا و نوروز جم، یاد آور موسیقی مقامی گذشته ایران است که مقایسه آنها با موسیقی دستگاهی امروز ایرانی خالی از لطف نیست.

چیزی که در همان نخستین نغمه ها برای گوشهای آشنا با موسیقی دستگاهی ایرانی جالب است آزادی محسوسی ست که همنوایان در فرم و رنگ آمیزی قطعات به کار می گیرند. حضور ساز ویولا(پیر-ایو مارتل)، عود( کیراکس کالیتزیدس) و قانون(دیدم بصر) به نوازندگی آهنگسازهایی از کانادا، یونان و ترکیه در کنار سه تار و تنبک برادران طبسیان و سنتور سیامک آقایی، نوازنده مهمان و همکار کیهان کلهر در کنسرت راه ابریشم به تنوع برنامه ای که قصد نشان دادن تأثیرهای متقابل هنرمندان مهاجر و میزبانهایشان را در زمان خود داشته می افزاید.

به کار گیری مجموعه ای از ضربها و کرشمه های موسیقی گذشته های دور ایرانی که به نام "ترنم و ترقص" در دوران صفوی منسوخ شدند و از آن پس به موسیقی دستگاهی نیز که بعد ها برای نظم و ترتیب بخشیدن به گنجینه های گذشته به وجود آمد راه نیافتند، بر غنای برنامه می افزاید و بخش دیگری از امکانات نهان موسیقی ایرانی را آشکار می کند.

در وصف زیبایی شناسی این نغمه ها جا دارد از اجرای ضیا طبسیان و شوری که با استفاده همزمان از سازهای ضربی تنبک، دایره و داریه و طبل کوچک به پا کرد یاد کنیم، یا به ترنمهای گاه و بی گاه کیا طبسیان و سیامک آقایی اشاره کنیم که با صدای گرمشان بخصوص در قطعه، سماع عشاق با مطلع شعر حافظ به نام، صبا به تهنیت پیر می فروش آمد، نقطه اوجی را در نوروزخانی برنامه ای بیاد ماندنی رقم زدند.

تشویق گرم تماشاگران در پایان برنامه گروه را ترغیب به نواختن تصنیفی پرشور و بهاری کرد. کنستانتینپل مزد تلاش خود را در زدودن غبار از ترانه هایی که پس از پنج قرن هنوز تازگی و طراوتشان را از دست نداده اند با آوردن لبخند رضایت بر چهره مخاطبان خود گرفت.