آینده زبان فارسی؛ نگرانی و امیدهایی از جانب پیشاور

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مسجید محبت خان در پیشاور. زبان فارسی از زبان های مرسوم پیشاور پاکستان است

زبان فارسی گذشته ای درخشان دارد و زبان فاتحان و پادشاهان بوده است اما در حال حاضر عمومیت آن کاهش یافته است.

در زمان مهاجرت افغان ها و سرازیر شدن فارسی زبانان کشور های هم جوار و کشورهای غربی از یک سو و به وقوع پیوستن انقلاب اسلامی در ایران از سوی دیگر بیشتر ایرانیان به کشور های مختلف پناه بردند که در نتیجه نه تنها بر زبان این پناهندگان در بعضی از نقاط تاثیر گذاشت بلکه فرهنگ و رسومات آنها نیز بر فرهنگ بومی تاثیر فراوان گذاشت که جشن نوروز یک مثال زنده آن است.

در حالی که روند جهانی شدن روز به روز شتاب بیشتری می گیرد، به نظر می رسد زبان فارسی به شکل امروزی نمی تواند بیش از این رشد کند و مثلا با زبان چینی قابل قیاس شود.

از یک سو ترویج اصطلاحات علمی که بیشتر به زبان انگلیسی است جایگاه فارسی را گرفته و در آینده احتمال می رود که با تدوام این وضع گسترش و دوام زبان فارسی با خطراتی مواجه شود.

از سوی دیگر در کشورهای آسیای میانه که تحت سلطه شوروی سابق بوده اند نیز زبان فارسی تحت تاثیر زبان روسی رفته و حتی خط فارسی هم سیریلک شده است.

گرچه کشور ایران به لحاظ سیاسی در جهان تنها مانده و آهسته آهسته به سوی انزوا می رود ولی کار مهمی که ایران در داخل این کشور در راستای زبان فارسی کرده قابل ستایش است.

در ایران اکثر اصطلاحات علمی را به فارسی ترجمه کرده اند که این باعث بقای یک زبان می شود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption فرهنگستان زبان فارسی در ایران تلاش هایی برای واژه سازی و ساخت کلمات تازه کرده است

گرچه کشور ایران یگانه پشتیبان و ترویج دهنده زبان فارسی بوده و هست اما بعد از انقلاب اسلامی بیشتر توجه زمامداران جمهوری اسلامی به سوی تبلیغات دینی و مذهبی بوده و به دانشگاه ها و دانشکده های خارج از ایران کتاب های مذهبی توزیع می کرده اند. برای تروج زبان خارج از ایران کما حقه فعالیتی انجام نگرفته است.

در پاکستان و مخصوصا در شهر پیشاور اهالی شهر فارسی حرف می زدند ولی با مرور زمان فارسی از خانه های مردم شهر رخت بربست و حتی زبان فارسی که قبلا در دانشکده های دولتی و دانشگاه ها به شکل یک واحد درسی تدریس می شد، در زمان حکومت ژنرال ضیا الحق از بین رفت.

یکی از دلایل عمده این موضوع از ترس نفوذ انقلاب اسلامی در پاکستان بود که به شکل نامحسوسی جلوی گسترش زبان فارسی را گرفته و در دراز مدت باعث ضعف زبان فارسی در مدارس و دانشکده ها شد.

در افغانستان زبان فارسی دارای پیشرفت های چشمگیری است. بعد از سقوط رژیم طالبان در افغانستان و برگشت افغان ها ما شاهد ترویج فارسی در این کشور هستیم.

در سال های قبل در افغانستان برای کلمه دانشگاه کلمه پوهنتون بکار برده می شد که دراصل کلمه پشتو بوده است.

همچنین به جای کلمات درملتون ( به معنای داروخانه) و روغتون (به معنای درمانگاه) که پشتو است، حالا کلمات و واژه های فارسی به کار می رود.

زبان دری نیز آهسته آهسته واژه های تازه ساخته شده را می پذیرد. حالا در منطقه و در حوزه آسیای میانه یگانه زبان مشترکی که وجود دارد و در بین کشور ها و ملت های همجوار می تواند یک نقش عمده را ایفا کند و مردم منطقه نیز با آن از سابق آشنا باشند، همین زبان فارسی هست.

با ایجاد صلح و ثبات در بین کشورهای هم مرز می توان زبان فارسی را به عنوان یک وسیله برای نزدیکی بیشتر به کار برد. گسترش روابط فرهنگی، علمی و اقتصادی هم می تواند به گسترش زبان فارسی کمک کند.

به فکر بنده آینده زبان فارسی با روابط حسنه کشور های منطقه ربط ویژه دارد. اگر ملت هایی که دارای فرهنگ مشترک اند رفت و آمد و داد و ستد بیشتری داشته باشند بعید نیست که این زبان که نماد یکپارچگی ملی و منطقه ای و یکی از سمبل های تمدن غنی آسیا است اکنون نیز باعث رشد فرهنگ و تمدن و باعث پیشرفت جوامع همجوار شود.