"شاه دموکرات": کوروش کبیر در تئاتر تاجیک

نمایشنامه در باره کروش کبیر حق نشر عکس BBC World Service
Image caption این نخستین بار است که کروش کبیر در تئاتری در تاجیکستان ظاهر می‌شود

در تئاتر درام به نام عبدالقاسم لاهوتی شهر دوشنبه نمایشنامه‌ای در باره کوروش کبیر، پایه‌گذار امپراتوری هخامنشی در قرن ۶ پیش از میلاد، روی صحنه آمد.

در محور این نمایشنامه عشق کوروش به تامیریس، ملکه مسگیتها، قومی کوچی در آسیای میانه‌در دوران هخامنشی، قرار دارد.

در آغاز نمایشنامه یک موبد یا روحانی زرتشتی با شمع روشن به تالار وارد شده و شمع را در میانه‌تالار می‌گذارد. این ظاهراً اشاره‌ به این است که در دوره هخامنشیان دین زرتشتی در سراسر ایران رایج بوده است.

در دو طرف صحنه دو دهل نواز با نواختن دهل در تمامی طول اجرای نمایشنامه به آن آهنگ ویژه‌ای می‌دهند که یادآور ایران دوران باستان است.

آرایش صحنه از اول نمایش تا به آخر تغییر نمی‌یابد، ولی سه تخت در میانه‌ صحنه می‌چرخند که از عوض شدن جای حوادث اطلاع می‌دهند و موقعیتهای مختلفی را بازگو می‌کنند.

بهادر میرعلی بیک، کارگردان این نمایشنامه، می‌گوید که هنرپیشگان تئاتر لاهوتی حدود دو ماه این نمایشنامه را تمرین کرده‌اند.

وی می‌گوید که در صحنه هایی از نمایشنامه فعالیتهای دولتداری کوروش و تلاشهای او برای به هم آوردن و به یک کشور بزرگ تبدیل دادن ایران باستان نشان داده می‌شوند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در اول نمایشنامه موبدی زرتشتی شمع را در تالار می‌گذارد

آقای میرعلی بیک می‌گوید برای بار اول است که یک تئاتر تاجیکستان به تاریخ کوروش کبیر و زمان دولتداری وی رو می‌آورد. هدف از تهیه این نمایشنامه منعکس کردن نقش قدرت و توانایی یک فرد در تحکیم دولتی بزرگ بوده است.

به گفته وی، مؤلف نمایشنامه نویسنده برات عبدالرحمان بوده و در آرایش موسیقی آن امیربیک موسی، آهنگساز معروف، سهم گذاشته است. آرایش صحنه و طراحی لباسهای هنرمندان را نینا پهاناوا، آرایشگر تئاتر، بر عهده داشته است.

در این نمایشنامه نقش قهرمانان اصلی، یعنی کوروش کبیر را، عبدالکریم مشرب و نقش تامیریس را سارای سبزعلی اجرا می‌کنند. نقشهای قهرمانان دیگر را شیرعلی عبدالقیس، دلبر عمر، ثانیه نوروزی، ثورالنسا سبزعلی یوا، عسل بیک نذری و فیروز عمر ‌بازی کرده‌اند.

"فاتح بابیل"

بر اساس تحقیقات تاریخی، کوروش کبیر حدود ۳۰ سال حکومت کرده و امپراتوری تشکیل داده است که ۲۰۰ سال پابرجا بود. امپراتوری هخامنشیان از آسیای میانه‌و پاکستان امروزی تا مصر و یونان را در بر می‌گرفت و در آن ملتهای مختلف در کنار هم می‌زیسته‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای میرعلی بیک می‌گوید کروش را چون شاه عادل و دموکرات در نمایشنامه نشان داده است

کوروش که از پدری پارسی و مادری از قوم ماد در ایران غربی به دنیا آمده بود، علیه پدربزرگ مادری خود، استیاگ، پادشاه مادها، قیام کرد و دولتهای پارس و ماد را تحت فرمان خود درآورد. وی بعد از چهار سال لیدیه و دولتهای کوچک آسیای خرد را ضبط کرد.

سپس مرغیان، خوارزم، سغد، باختر، هریوه، گیدراسیه و زمینهای اسکیفها یا سکایها، از جمله ستگیدیه، ارخاسیه و گندهره را زیر تصرف خود درآورد و قلمرو حکومت خود را تا رود هند در پاکستان امروزی توسعه داد.

کوروش در سال ۵۳۸ تا سالشماری میلادی بابل را که در آن زمان از دولتهای مقتدر در خاور میانه ‌بود، به ضبط ( تصرف) درآورد. طبق روایات تاریخی، نارضایتیهای مردم بابل نسبت به سیاستهای نبانید، شاه آن کشور، منجر شد که بابلیها از کوروش با شادی استقبال کنند.

کوروش بعد از ضبط بابی به یهودیان که در دوران حکومت شاهان بابیلی از بیت المقدس به بابل اجباراً آورده و در اسارت نگاه داشته شده بودند، اجازه بازگشت به سرزمینهای اجدادی آنها را داد و این مردم به وطن خود بازگشتند.

در آن زمان کوروش کبیر عنوان "شاه بابل و شاهنشاه جهان" را به خود اختصاص داده بود.

تحقیقات پژوهشگران حاکی از آن بوده است که در دوران شاهنشاهی کوروش کبیر، اقتصاد امپراتوری ایران رشد نظررسی داشته است.

کوروش کبیر در سال ۵۳۰ تا میلاد علیه قومهای کوچی مسگیت در آسیای میانه‌لشکر کشید و با مقاومت شدید آنها روبرو شد. و طبق برخی روایات در جنگ با آنها جان خود را از دست داد.

و در نمایشنامه نیز کوروش از دست شاه‌بانوی مسگیتها کُشته می‌شود.

“شاه دموکرات”

نمایشنامه تئاتر لاهوتی از تاریخ به قدرت رسیدن کوروش کبیر تا زمان انجام شاهیگری وی حکایت می‌کند.

بهادر میرعلی بیک، کارگردان نمایشنامه، می‌گوید: "من مطمئناً گفته می‌توانم که کوروش نخستین شاه به اصطلاح دموکرات بود. و در محور اصلی نمایشنامه بیشتر انسان دوستی کوروش منعکس می‌شود."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نقشهای اصلی را در نمایشنامه عبداکریم مشرب و سارای سبزعلی اجرا می‌کنند

همچنین، به گفته آقای میرعلی بیک، کوروش توانسته است با ظرفیت و قدرت ذهنی و عقلانی خود یک کشور بزرگ و توانایی بنیاد کند.

وی می‌گوید: "کوروش با داشتن قدرت بزرگ دولتداری مردی زمینی و عاشق دختر زیبایی بود."

بیشتر صحنه‌های نمایشنامه در باره محبت کوروش به تامیریس حکایت می‌کنند.

با وجود آن که در نمایشنامه کوروش با کسندانه، دختر خاله‌اش ازدواج می‌کند، ولی تا آخر وی عاشق تامیریس می‌ماند. کوروش به وصال تامیریس نمی‌رسد و سبب اصلی این جدایی از قومهای بیگانه بودن آنها بوده است.

کارگردان اجرای نقش کوروش را به عهده عبدالکریم مشرب، جوانترین هنرمند تئاتر، واگذاشته است. و چنین به نظر می‌رسد که این هنرمند توانسته است از عهده اجرای نقشش بخوبی براید. آقای مشرب می‌گوید که این نخستین نقش او در تئاتر به عنوان یک قهرمان اصلی بوده است.

این هنرمند می‌گوید: “در آغاز، من باید تنها دوران جوانی کوروش را ‌بازی می‌کردم و در ادامه‌نمایشنامه هنرمند دیگری اجرای نقش کوروش در دوران بزرگسالیش را بر عهده داشت. اما در جریان تمرین قرار بر این شد که از آغاز تا به آخر این نقش را من اجرا کنم. نخست بیم داشتم، ولی تمام امیدم به تماشاچیان است.”

آقای مشرب می‌گوید که آرزو دارد این نمایشنامه را در ایران، در کشوری که کوروش از آن جا برخاسته بود، اجرا کند.

هنرشناسان می‌گویند که کارگردان نمایشنامه توانسته است از آرایشهای فنی موجود در تئاتر بخوبی استفاده کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در پایان نمایشنامه کروش و تامیریس در داخل شعله‌های آتش پیدا می‌شوند

در آخر نمایشنامه موبد موبدان شمع را از تالار می‌گیرد و در پشت صحنه از آن آتشی را فروزان می‌کند که در درون شعله‌های این آتش کوروش و تامیریس نمایان می‌شوند.

مسئولان تئاتر می‌گویند که در صورت فراهم شدن سرمایه بیشتر و دریافت فناوری جدید آنها می‌توانستند نمایشنامه را با استفاده از آرایشهای صحنوی بهتری تهیه کنند.

مشکلات کمبود سرمایه در تئاترهای تاجیکستان به مسئولان تئاترها امکان نمی‌دهد که صحنه‌ها را با فناوری جدید زمانوی مجهز کنند. تا حال بیشتر تئاترهای تاجیکستان از تجهیزات کهنه و بازمانده از زمان شوروی استفاده می‌کنند.