نمایشگاه کتاب؛ حاشیه‌ها به متن بدل می‌شوند؟

حق نشر عکس ISNA
Image caption رهبر ایران در نمایشگاه کتاب، از ارتقای کمی و کیفی کتاب ها سخن گفت

حاشیه های بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب به متن بدل شد و بر محتوای اصلی نمایشگاه، کتاب های تازه و مباحث فرهنگی، سایه افکند.

تیتر اول

انتشار کتابی تازه در عرصه نظری که مباحث جدیدی را مطرح می کند یا به پرسش های مطرح در جامعه و محافل فرهنگی پاسخ می دهد، انتشار داستانی تازه که چشم اندازی نو را در عرصه داستان نویسی می گشاید، نشستی با حضور این یا آن نویسنده، شاعر، مولف یا نظریه پرداز معروف که آثار خوانده شده یا مباحث مطرح شده در آن نشست مباحث تازه ای را در بحث های فرهنگی کشور باب می کند و رخدادهائی از این دست، خبر اول نمایشگاه های معتبر بین المللی کتاب در دنیاست.

اما خبرساز ترین و بحث انگیزترین رخداد بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، خبر جمع آوری کتاب از غرفه ناشران و حذف آثاری از نمایشگاه بود که اغلب پس از سانسور و با مجوز رسمی وزارت ارشاد منتشر شده اند.

حذف و جمع آوری کتاب از نمایشگاه حتی به خبر اول رسانه های دولتی و نیمه دولتی ایران نیز بدل شد و کوشش این رسانه ها را برای ارائه تصویری مثبت از بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران ناکام گذاشت.

بخش زیادی از سخنان وزیر ارشاد، رئیس و دیگر مسئولان نمایشگاه کتاب در نشست های مطبوعاتی نیز در همین باب بود.

تیتر دوم

خبر دوم بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران نامه سرگشاده ۳۰۰ ناشر کتاب کودک و نوجوان بود که به خرابی دستگاه های کارتخوان اعتراض کردند.

به دستور وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی ناشران شرکت کننده در نمایشگاه موظف شده بودند که هر یک مبلغ ۲۵ هزار تومان برای نصب دستگاه های کارتخوان بپردازند.

به گزارش خبرگزاری فارس، وزارت ارشاد با شرکتی وابسته به "مخابرات و بانک صادرات" قرارداد بست و این شرکت "سه هزار دستگاه کارتخوان در نمایشگاه کتاب" نصب کرد. اما تکنیک وارداتی و ناسازگار با بافت اداری ایران، از خدمت به ناشران و بازدیدکنندگان ناتوان ماند و طولی نکشید که تعدادی از دستگاه ها از کار افتادند.

۳۰۰ ناشر کتاب کودک و نوجوان در نامه خود اعلام کردند که از کار افتادن دستگاه های کارتخوان، بازدیدکنندگان و خریداران کتاب های آنان را از نمایشگاه دست خالی به خانه ها برگردانده و آنان "روزانه ۱۰۰ بازدید کننده را از دست داده اند."

اما شرکت نصب کننده دستگاه ها - به گزارش خبرگزاری فارس - "بیش از صد میلیون تومان سود" برد.

بر خبر اول، سانسور مضاعف کتاب و بر خبر دوم، ناخوانی تکنیک وارداتی با نظام اداری ایران و بهره برداری مالی از رخدادی فرهنگی سایه افکنده است.

در کشوری که سانسور کتاب به کتاب های مذهبی و نویسندگان حزب اللهی نیز گسترش یافته است، اما بدل شدن خبر جمع آوری کتاب و از کار افتادن دستگاه های کارتخوان در نمایشگاه بین المللی کتاب به خبرهای شاخص این نمایشگاه، نمادی است هماهنگ با وضعیت کتاب در جامعه ایرانی. حاشیه ای که به جای متن می نشیند اما متن را گویاتر از خود آن بیان می کند.

رهبر ایران و 'ارتقاء کمی و کیفی کتاب'

رهبر جمهوری اسلامی در بازدید روز چهارشنبه خود از نمایشگاه کتاب از "ارتقاء کمی و کیفی" کتاب های منتشر شده در سال های اخیر سخن گفت.

نه فقط کارشناسان و نویسندگان و مولفان مستقل، که حتی برخی مقامات وزارت ارشاد نیز چند سال اخیر را در سنجش با سال های گذشته، دوران افت کمی و کیفی کتاب می دانند و آمارها نیز از همین واقعیت حکایت می کنند.

گفته های رهبر جمهوری اسلامی درباره وضعیت کتاب در سال های اخیر یا از نادرستی گزارش های ارائه شده به دفتر رهبری خبر می دهند و یا از سلیقه و پسندی که انتشار کتاب های دینی و تبلیغاتی را ارتقاء بازار کتاب تلقی می کند.

معرفی اعضای هیئت نظارت بر کتاب

معرفی نویسندگان و مولفان برجسته اما نوآمده از کارکردهای نمایشگاه های کتاب است اما همزمان با بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، به جای خالقان کتاب اعضای هیئت نظارت بر کتاب معرفی و منصوب شدند.

قانونی در باره سانسور کتاب در ایران به تصویب مجلس نرسیده است و مقامات وزارت ارشاد در دو دهه اخیر مدعی اند که سانسور کتاب در ایران بر اساس آئین هایی اعمال می شود که "شورای عالی انقلاب فرهنگی" تدوین و تصویب کرده است.

این شورا در جلسه روز ۲۰ اردیبهشت خود، که به ریاست علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران، برگزار شد، "اعضای هیئت نظارت بر کتاب بزرگسالان و کودکان" را منصوب کرد.

منصوبان شورا قرار است قیمومیت فرهنگ مکتوب ایران، هدایت مولفان و نویسندگان ایرانی را بر عهده بگیرند و سرنوشت کتاب، معیارها و شیوه های سانسور را تعیین کنند.

به گزارش خبرگزاری ها مهدی خاموشی، هادی صادقی، بهمن دری، حسین کچوئیان، محسن مؤمنی، احمد شاکری و سوسن کشاورز برای "هیئت نظارت بر کتاب بزرگسالان"، و محسن چینی‌فروشان، بهمن دری، محمد میرکیانی، امیرحسین فردی و جواد محقق برای "هیئت نظارت بر کتاب کودکان" منصوب شدند.

سوابق فرهنگی برخی از منصوبین چندان روشن نیست اما کارنامه برخی و از جمله بهمن دری، معاون فرهنگی وزیر ارشاد که در هر دو هیئت عضویت دارد، در گسترش ممیزی کتاب چنان است که هیچ روزنه ای را برای کاهش سانسور نوید نمی دهد.

بام کوتاه کتاب

بام کتاب در ایران از همه بام ها کوتاه است و برگزاری نمایشگاه کتاب نیز تغییری در این وضعیت نمی دهد؛ کتاب حتی در بحران های سیاسی و چالش های درون جناحی نیز قربانی می شود.

چالش با گروهی که رسانه های طرفدار رهبری و روحانیت محافظه کار، آنان را "گروه منحرف نفوذی در دولت" لقب دادند، از بحران های اصلی در ماه های اخیر است و کتاب در هیچ یک از تحلیل های ارائه شده نقشی در این بحران نداشته است.

اما آیت الله صادق لاریجانی، رئیس مجتهد قوه قضائیه، فرصت حمله به "گروه منحرف نفوذی در دولت" را غنیمت شمرده، و حتی به بهای "زنباره، جاهل و شیاد" خواندن مولفان برخی کتاب هائی که او نمی پسندد، خواستار آن شده است که معیارهای سانسور کتاب سخت تر شود.

رئیس قوه قضائیه روز چهارشنبه و همزمان با برگزاری نمایشگاه کتاب علیه "منحرفان" سخن گفت اما کتاب را بی نصیب نگذاشت و گفت: "واقعا تاسف‌آور است...، کتاب‌های متعددی در عرفان‌های کاذب وارداتی در همین کشور مجوز از وزارت ارشاد گرفته است. وقتی انسان کتاب‌های آن ها را می‌خواند می‌بیند که عده‌ای جاهل و شیاد و زنباره مدعی باطن و معنویت و عرفان شده‌اند."

رئیس قوه قضائیه گفت: "باید تاسف خورد که این کتاب‌ها در این کشور نشر شد و صدائی هم برنخاست."

با این سخنان موجی تازه از سانسور کتاب های عرفانی نیز راه می افتد و دامنه سانسور به تدریج از "عرفان وارداتی" فراتر رفته، دامن بزرگان عرفان ایرانی، بخش اصلی ادبیات کلاسیک ایران را نیز خواهد گرفت.

مطالب مرتبط