باب دیلن در هفتاد سالگی؛ هنوز با انرژی جوانان

باب دیلن حق نشر عکس BBC World Service

هنگامی که دوستداران موسیقی در ۲۵ مه ۱۹۹۱ پنجاهمین سالگرد تولد باب دیلن را جشن می‌گرفتند، بیشتر رسانه‌های جمعی از یکی از بزرگترین هنرمندان قرن بیستم یاد کردند، که دیگر به "گذشته" تعلق داشت. شگفت آن که باب دیلن اکنون با گذشت بیست سال، حتی امروزی‌تر شده است.

او از نیمه دهه ۱۹۹۰ با چندین کنسرت و آلبوم به صحنه برگشت و به همگان یادآوری کرد که نمی‌توان موسیقی او را نادیده گرفت.

آخرین کنسرت‌های باب دیلن همین ماه پیش بود، در پایتخت جمهوری خلق چین که با بحث و جدل همراه شد؛ و نیز در ویتنام، سرزمینی که او در شعر و ترانه خود بارها از آن یاد کرده بود.

او این بار هم با ظاهر و سبکی تازه به روی صحنه رفت و آواز خواند. در طول پنج دهه طرفداران باب دیلن عادت کرده‌اند که همیشه او را در شکل و شمایلی تازه ببینند و از او موسیقی و آواز تازه‌ای بشنوند.

باب دیلن نخستین کارهای خود را در قالب موسیقی بومی آمریکایی (فولک) عرضه کرد، اما بعدها به سبک‌های گوناگونی روی آورد، از بلوز تا پاپ و راک و حتی سرودهای کلیسایی.

'صدای اصیل آمریکا'

باب دیلن هنوز شاگرد دبیرستانی بود که با گیتار و ساز دهنی شروع به خواندن کرد و خیلی زود راه خود را به موسیقی حرفه‌ای باز کرد.

تهیه کننده‌ای به نام جان هموند او را "کشف" کرد و جوان ساده و ساکت و خجالتی را به استودیوی ضبط کشاند. منتقدی او را "صدای اصیل آمریکا" خواند. پشت اولین صفحه‌ای که از او در مارس ۱۹۶۲ به بازار آمد، چنین نوشته بود: "هرچند باب دیلن تنها ۲۰ سال دارد، اما نادرترین استعداد موسیقی بومی Folk آمریکا است."

اما باب دیلن از این هم بیشتر بود، و به زودی نشان داد که ذوق و قریحه‌ای به مراتب بالاتر از یک آهنگساز و خواننده روز دارد. او به زودی نامی‌ترین ترانه‌سرا، خواننده و آهنگساز آمریکا شد.

در رفتار باب دیلن کمترین نشانی از جنجال و هیاهوی خوانندگان پرآوازه وجود ندارد. در اجرا معمولا جز خواندن آواز چیزی نمی‌گوید.

باب دیلن از ابتدا ظاهری آرام داشت و همواره با سکونی سنگین به روی صحنه آمد. اما همین که دهان باز کرد، در صدای گاه خسته و طنین لرزان او همیشه حسی دقیق و شفاف وجود داشت که در دم شنونده را مجذوب می‌کرد.

افسون صدای باب دیلن برای دوستان و نزدیکان او، برای منتقدان و دوستداران او همچنان معما باقی مانده است.

جون بائز، هنرمند نامی و همکار و همراه سالیان باب دیلن، اعتراف می‌کند: "من دیلن را نمی‌فهمم، تنها جذبش می‌شوم."

شاید در صدای باب دیلن صداقت و صمیمیتی یگانه هست که سرراست او را با شنوندگانش پیوند می‌دهد. در موسیقی مردم‌پسند قرن بیستم کمتر کسی از این موهبت برخوردار بوده است.

استعدادی چندوجهی

باب دیلن در سال ۱۹۴۱ با نام اصلی "رابرت الن زیمرمن" در ایالت مینه‌سوتا به دنیا آمد. در این ایالت "بسیار آمریکایی" نویسندگانی مانند اسکات فیتزجرالد، سینکلر لویس و خواننده‌ای همچون ادی کوچرن به دنیا آمده‌اند، که باب دیلن خود را به هر سه نزدیک می‌دید.

باب دیلن از کودکی با شعر و موسیقی انس گرفت. در سالهای نوجوانی خواننده پرشور داستان و رمان بود، اما گفته است که به ویژه با شنیدن آهنگ‌های وودی گثری، مسیر هنری خود را در بستر موسیقی بومی آمریکا Folk Music پیدا کرده است.

آغاز کار حرفه‌ای باب دیلن در دهه ۱۹۶۰ با التهابات سیاسی و اجتماعی همراه شد، اوج‌گیری جنگ سرد، بحران کوبا، قتل جان کندی و سپس مارتین لوتر کینگ، جنگ ویتنام و گسترش جنبش مدنی و سرانجام اعتراضات سراسری که در شورش جوانان ناراضی به اوج رسید.

تمام این التهابات به موسیقی باب دیلن راه یافت و به آن رنگی تعهدآمیز داد. او با گیتار و سازدهنی در تمام فعالیت‌ها و راه‌پیماییی‌های اعتراض‌آمیز علیه جنگ و بی‌عدالتی حاضر بود، به مبارزان شور و نیرو می‌داد.

باب دیلن با پشتوانه شعر و ادبیات، به موسیقی مردم‌پسند عمق و غنایی بی‌سابقه داد. نشان داد که موسیقی مردم‌پسند هم می تواند حاوی مفاهیم عمیق و انسانی و تکان‌دهنده باشد.

بیشتر ترانه‌های باب دیلن بسیار غنی هستند و انباشته از اشاره‌های نمادین و چندپهلو، که با ظرافتی استادانه کنار هم می‌نشینند بدون آن که حال و هوای ترانه را سنگین کنند.

باب دیلن با شاعران مهم نسل خود مانند الن گینسبرگ معاشرت و دوستی داشته است.

موسیقی باب دیلن در دهه‌های اخیر لحن معنوی قوی‌تری پیدا کرده است، که شاید از گرایش‌های اعتقادی او مایه گرفته باشد.

باب دیلن که در خانواده‌ای از مهاجران یهوی به دنیا آمده، در سال ۱۹۷۹ به کیش مسیحیت در آمد و در سال ۱۹۹۷ به واتیکان رفت و در حضور پاپ ژان پل دوم برنامه اجرا کرد.

باب دیلن طی پنج دهه فعاليت نزدیک به هزار ترانه سروده و بیش از ۵۰ آلبوم منتشر کرده است.

باب دیلن در سالهای اخیر خود را به عنوان طراح و نقاشی باذوق نشان داد. چند نمایشگاه از آثار او با استقبال فراوان روبرو شد.

باب دیلن در چند فیلم سینمایی بازی کرده است.

درباره زندگی و کار باب دیلن دهها فیلم مستند تلویزیونی و دو فیلم بلند تهیه شده است: فیلمی مستند به نام "نه به سوی خانه" (۲۰۰۵) به کارگردانی مارتین اسکورسیزی و فیلمی داستانی بر پایه زندگی او به نام "آنجا نیستم" (۲۰۰۷) به کارگردانی تاد هاینس.

مطالب مرتبط