فون تریه به شمقدری: سخنانم جای دفاع ندارد

حق نشر عکس AFP
Image caption لارس فون تریه یک بار برنده نخل طلای کن شده است

لارس فون تریه، سینماگر دانمارکی که اظهارات جنجال برانگیزش در جشنواره فیلم کن به تحریمش در این جشنواره انجامید، در نامه ای سرگشاده گفته است که این اظهارات جای دفاع نداشته است.

این اطلاعیه روز چهارشنبه، ۲۵ مه (۴خرداد) در واکنش به حمایت جواد شمقدری، معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سخنان فون تریه منتشر شد.

لارس فون تریه در نامه‌‌اش نوشته است: "در رابطه با نامه معاونت سینمایی وزارت فرهنگ ایران به جشنواره فیلم کن، که مرا 'عنصری نامطلوب' خوانده است، ناگزیرم این موضوع را روشن کنم: به اعتقاد من آزادی بیان در هر شکلی، بخشی از حقوق بنیادین انسان است. همین جا مایلم اضافه کنم که در جریان کنفرانس مطبوعاتی سخنانی نابخردانه بر زبان آوردم که بی جهت عده‌ای را آزرده است."

این کارگردان ۵۵ ساله در این اطلاعیه بار دیگر از گفته‌های پیشین خود در جریان کنفرانس مطبوعاتی ابراز ندامت کرده و نوشته است: "هدف من آن بود که بگویم گرایش به شر مطلق، همچنانکه به خیر مطلق، در نهاد هر انسانی، با هر ملیت و نژاد و مذهبی، نهفته است. به نظر من نباید فاجعه‌های تاریخی را تنها با انحرافات افراد توضیح داد. با مطالعه سرشت بشری است که می‌توانیم در آینده از جنایت‌های بزرگ جلوگیری کنیم."

او در کنفرانس مطبوعاتی که روز چهارشنبه (۱۸ مه) پس از نمایش فیلم او به نام "ملانکولیا" (مالیخولیا) برگزار شد، اظهار داشت: "من هیتلر را درک می‌کنم. البته او آدم خیلی خوبی نبوده و اشتباهاتی کرده است... اما خیلی خوب، من نازی هستم."

مدیریت جشنواره بین المللی کن یک روز بعد در نشستی فوق‌العاده، لارس فون تریه را "عنصر نامطلوب" دانست و از او خواست که جشنواره را ترک کند.

این اظهارات با واکنش شدید مسئولان جشنواره روبرو شد. فون تریه پس از آن در چند مصاحبه و طی یک اطلاعیه از اظهارات پیشین فاصله گرفت و خود را به خاطر سخنانی که در کنفرانس مطبوعاتی بر زبان آورده بود "ابله" خواند.

ایران و "دفاع از آزادی بیان"

حق نشر عکس isna
Image caption نامه شمقدری به جشنواره کن در رسانه‌های جمعی فرانسه بازتابی گسترده داشت

تصمیم جشنواره کن مبنی بر تحریم فون تریه از جانب سینماگران و محافل هنری با استقبال گسترده روبرو شد. وزارت ارشاد جمهوری اسلامی تنها نهادی بود که در این رابطه به جشنواره کن اعتراض کرد.

در واکنش به بیانیه جشنواره کن، جواد شمقدری، معاونت سینمایی وزارت ارشاد، در نامه‌ای به ژیل ژاکوب، مدیر این جشنواره از شیوه برخورد مدیران جشنواره با لارس فون تریه انتقاد کرد.

آقای شمقدری در این نامه سرگشاده با اشاره به تحریم لارس فون تریه در جشنواره کن نوشت: "از این دوره ندای دفاع از آزادی در جشنواره کن شاید شعار بی‌معنایی باشد که برای ترمیم آن سال‌ها باید تلاش کرد."

او در نامه اش یادآوری کرده بود که این جشنواره در فرانسه پس از جنگ جهانی دوم برای "دفاع از آزادی بیان" تأسیس شده بود.

نامه آقای شمقدری به جشنواره کن در رسانه‌های جمعی فرانسه بازتابی گسترده داشت. این نامه در بسیاری از محافل فرهنگی و رسانه‌های جمعی با طعن و تمسخر منعکس شد.

در گزارش‌های این رسانه ها بر این موضوع تأکید شده که حکومتی برای "آزادی بیان" در جشنواره کن دل می‌سوزاند که با سینماگران خود به شدیدترین وجهی برخورد می کند و سینماگران ناچار هستند فیلم‌های خود را به شیوه‌های غیررسمی به خارج از کشور "قاچاق" کنند.

فیلم‌های محمد رسول‌اف و جعفر پناهی که هر دو به مجازاتی سنگین محکوم هستند، از کانال‌های غیررسمی به دفتر جشنواره رسیده بود و مقامات جمهوری اسلامی از شرکت سازندگان آنها در جشنواره جلوگیری کرده بودند.

مقامات جمهوری اسلامی بعدا ممنوعیت سفر رسول‌اف را لغو کردند اما او نتوانست خود را به جشنواره کن برساند.

گفته شده است که فیلم جعفر پناهی به نام "این یک فیلم نیست" که آن را به همراه مجتبی میرتهماسب ساخته است، پنهان در درون یک کیک و توسط یک زن مسافر به دفتر جشنواره کن رسیده بود.

فیلم دیگر ایرانی به نام "به امید دیدار" نیز از راهی غیر رسمی به دفتر جشنواره رسید و در بخش "نوعی از نگاه" به نمایش در آمد. این فیلم به کارگردانی محمد رسول‌اف دو جایزه را از آن خود کرد.