پنجاه و چهارمین نمایشگاه دوسالانه ونیز گشایش یافت

حق نشر عکس AFP
Image caption یک بازدیدکننده به اثری از طیبه بگوم، هنرمند بنگلادشی نگاه می کند

بی‌ینال ونیز، بزرگ ترین و مهم ترین نمایشگاه هنرهای تجسمی جهان روز شنبه (چهارم ژوئن) گشایش یافت.

در پنجاه و چهارمین دوره این رویداد دوسالانه، آثار صدها هنرمند از ۸۹ کشور جهان به نمایش گذاشته شد.

آثار هنرمندان هر کشور در یک "غرفه ملی" به نمایش در می‌آید، که در باغ ها و پارک‌ها، گالری‌ها و سالن‌های بیشمار شهر تاریخی پراکنده هستند.

افزون بر این، آثار ده ها هنرمند در بخش رقابتی بی‌ینال شرکت دارند که امسال زیر عنوان "روشنایی‌ها" برگزار شده است.

گشایش نمایشگاه، بنا به سنتی دیرین، با اعلام برندگان جوایز همراه بود.

در عرصه "ملی"، غرفه آلمان، به یادبود هنرمندی که به تازگی درگذشت، جایزه بزرگ "شیر طلایی" را برنده شد.

این اقدام بی‌ینال، یعنی بزرگداشت هنرمندی مرده کاری بی‌سابقه بود - هنرمندی که مرگ او برای هنرهای نمایشی آلمان، در عرصه فیلم و تئاتر و اپرا، ضایعه بزرگی به شمار می رفت: کریستوف شلینگنزیف.

شلینگنزیف قرار بود امسال اثری با دستمایه آفریقایی را به بی‌ینال بیاورد که مرگ به او مهلت نداد. هنرمند جدل‌انگیز و نوجوی آلمان در اوت ۲۰۱۰ در ۴۹ سالگی به بیماری سرطان ریه درگذشت.

حق نشر عکس AFP
Image caption اثر کریستین بولتانسکی، هنرمند فرانسوی

در بخش "روشنایی‌ها" که روی هم آثاری از ۸۳ هنرمند شرکت داشتند، جایزه شیر طلایی به کریستین مرکلی به عنوان بهترین هنرمند اعطا شد، برای اثری تحت عنوان "ساعت".

هارون میرزا، هنرمند بریتانیایی، جایزه شیر نقره‌ای بی‌ینال را از آن خود کرد.

زبان جهانی هنر

نخستین بی‌ینال ونیز در سال ۱۸۹۵ برگزار شد، نخست تنها با هنرمندان ایتالیایی و سپس با هنرمندان چند کشور اروپایی.

اما بی‌ینال ونیز همواره خود را به عنوان رویدادی بین‌المللی تعریف کرده، که با تکیه بر ریشه‌ها و بنیادهای یگانه آفرینندگی، هنر را زبان مشترک تمام ساکنان کره خاکی، شناخته است.

امسال شمار کشورهای شرکت‌کننده در بی‌ینال به ۸۹ کشور رسیده، که یک رکورد است.

در دوره پیشین که در سال ۲۰۰۹ برگزار شد، تنها ۷۷ کشور شرکت داشتند.

حق نشر عکس AFP
Image caption اثر پاسکال مونین، هنرمند اهل هاییتی

امسال هشت کشور پس از سال ها غیبت، بار دیگر به بی‌ینال آمدند و چهار کشور برای اولین بار در این نمایشگاه دوسالانه شرکت جستند که عبارتند از آندورا، عربستان سعودی، بنگلادش و هائیتی.

با راه یافتن کشورهای "در حال توسعه" به نمایشگاه، لاجرم حال و هوای متفاوتی هم به بی‌ینال راه می‌یابد.

جمهوری خلق چین در بی‌ینال دو نمایشگاه دارد: نمایشگاهی رسمی که با همکاری وزارت فرهنگ چین فراهم آمده و دیگری "غیررسمی" که کارهای آی وی وی، هنرمند معترض را که در ماه آوریل دستگیر شد، به تماشا گذاشته است.

هنر کشورهای "پیرامونی" نشانه‌های آشکار محرومیت و بحران را بر خود دارد. با وجود درد و رنج بی‌کران، هنرمند در دل یأس و وحشت، بر نیروی زندگی تکیه می‌کند. در گذشته‌ای نه چندان دور، بنگلادش و پاکستان گرفتار سیل و طوفان بودند و هائیتی دستخوش زلزله‌ای مهیب بود.

حضور کشورهای عرب در بی‌ینال امسال چشمگیر است. تا ۲۰ سال پیش تنها مصر در بی‌ینال حضور داشت، اما اکنون سوریه، امارات، عراق و عربستان سعودی در بی‌ینال هستند.

رنگ و بوی "بهار انقلاب‌های عرب" هم کمابیش به نمایشگاه رخنه کرده است.

از عراق و مصر

حق نشر عکس AP
Image caption هارون میرزا، برنده شیر نقره ای

عراق با شش هنرمند در نمایشگاه حضور دارد.

بسیاری از هنرمندان عراقی در صحنه بین‌المللی شناخته شده هستند. بسیاری از آنها در خارج تحصیل کرده یا اقامت گزیده‌اند، مانند علی عساف و گروهی به نسل جوان‌تر تعلق دارند، مانند احمد سودانی و حلیم کریم که تجاربی وحشتناک را پشت سر گذاشته‌اند: جنگ با ایران، جنگ دوم خلیج فارس (حمله به کویت) و محاصره اقتصادی کشور و سرانجام سقوط دیکتاتوری صدام حسین.

یکی از تکان‌دهنده ترین آثار نمایشگاه را می‌توان در غرفه مصر دید، کشوری که در ماه ژانویه گذشته به مسیری تازه افتاد.

اینجا اثری از احمد بسیونی، هنرمند جوان و مبارز به نمایش گذاشته شده است.

بسیونی در اواخر ماه ژانویه در ۳۲ سالگی در جریان اعتراضات "جمعه خشم" در میدان "تحریر" قاهره جان باخت.

اثر او "سی روز دوندگی در میدان" نام دارد و به شکلی نمادین، نماینده بهای سنگینی است که جوانان مصر برای پیروزی انقلاب پرداختند.

هنرمندان ایرانی

به گزارش روابط عمومی موزه هنرهای معاصر تهران، ایران با چهار هنرمند در بی‌ینال ونیز شرکت کرده است: محمدمهدی و منیر قان‌بیگی با چند اثر مشترک "مکعب‌های سفالی"، مرتضی دره‌باغی با اثر چیدمان "روشنایی و صلح" و ‌محسن راستانی با شماری عکس هنری. غرفه ایران در تالار "مالی‌پیرو" بر پا شده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption احمد بسیونی در جریانات اعتراضات میدان تحریر قاهره جان باخت

افزون بر این برخی از هنرمندان ایرانی با نمایندگی‌های دیگر به بی‌ینال آمده‌اند، مانند طلا مدنی که با غرفه دانمارک همراه است، باغرامیان و شهریار نشاط، هنرمندان ساکن برلین و نوید نور، هنرمند ساکن لاهه (هلند).

بی‌ینال امسال زیر سایه یک استاد بزرگ شکل گرفته است: تینتورتو (۱۵۱۸ – ۱۵۹۴).

به نظر برگزارکنندگان بی‌ینال ونیز، هنرمندان مدرن چیزهای زیادی می‌توانند از آثار این استاد بزرگ رنسانس بیاموزند.

این بی‌ینال هنری تا نزدیک شش ماه دیگر تا ۲۷ ماه نوامبر در ونیز ادامه دارد.