هفت روز کتاب؛ ناسازگاری دین و فلسفه، نظریات سیاسی روحانیت و تئاتر پداگوژیک

حق نشر عکس v
Image caption این کتاب به ترجمه رضا گندمی نصرآبادی منتشر شده است

فلسفه مسیحی در قرون وسطا، تضاد یا سازگاری؟

در سفر خروج، از قدیمی ترین بخش های عهد عتیق، موسی از نام خداوند خالق و کیستی او می پرسد و او پاسخ می دهد «من آنم که هستم.»

این جمله کوتاه، که هستی را بر «فعل وجود» توضیح داده و تبیین می کند و باور بدان به نوعی از اصالت وجود می انجامد، مبداء دستگاه فکری توماس آکویناس، از بزرگ ترین متالهان و متکلمان قرون وسطای اروپای غربی بود.

تومیست ها نو، گروهی از متألهین و متکلمان پیرو آکویناس در نیمه دوم قرن بیستم، که به سازگاری و امکان همبودی فلسفه و مسیحیت باور داشته و جهان را از منظر اصالت وجودی دینی توماس آکونیاس تبیین می کنند، از همین دیدگاه به احیاء الهیات و کلام مسیحی قرون وسطائی یا به گفته خود فلسفه و فلسفه های قرون وسطائی برخاستند.

اتین هانری ژیلسون، محقق نامدار فرانسوی از این زمره و کتابتاریخ فلسفه مسیحی در قرون وسطا، که با ترجمه رضا گندمینصرآبادی منتشر شد، از معروف ترین آثار او در این عرصه است.

این کتاب را انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب و انتشارات سمت منتشر کرده اند.

اغلب مورخان اروپائی دستگاه های فکری دوران قرون وسطای اروپای غربی را فلسفه نمی دانند و بر این باورند که تفکر فلسفی، که با اتکاء به «عقل نقاد خودبنیاد» پرسش های ماهوی را در باره وجود و شناخت مطرح می کند، از یونان عهد باستان آغاز شده، به دوران قرون وسطا و حاکمیت کلیسا و دین به حاشیه رانده شده و به دوران رنسانس و با جدائی دکارتی دین و فلسفه و عقل و ایمان احیاء شده و زندگی را از سر گرفته است.

از این منظر کسانی چون توماس آکویناس، که کلیسای رسمی او را به لقب قدیس مفتخر کرده است، نه فیلسوف به معنای اخص کلمه، که متکلمان و متالهینی خوش فکر تلقی می شوند که بر بستر دین به مباحث فلسفی نیز پرداخته و در نوزائی تفکر فلسفی در آستانه رنسانس نقش مهمی داشتند، اما شیوه تفکر و آراء آنان نه بر توضیح عقلانی هستی و وجود که بر توضیح هستی بر اراده خالق و مبداء شکل گرفته است.

اما متالهینی چون اتین ژیلسون، به امکان همبودی فلسفه و دین باور داشته و توضیح هستی و وجود را بر بنیاد خالق و مبدا، با تفکر فلسفی و توضیح جهان بر بنیاد عقل نقاد خودبنیاد، در تعارض نمی بینند و بر آنند که در مکاتب مختلف کلام و الاهیات قرون وسطای اروپای غربی دستگاه های گوناگون فلسفی شکل گرفته و توماس آکویناس قدیس نوعی دستگاه فلسفی متمایل به اصالت وجود را با اعتقاد به مبداء و خالق بنا کرده است.

اتین ژیلسون در کتاب تاریخ فلسفه مسیحی درقرون وسطای خود از این منظر و با بهره گیری از اطلاعات و آگاهی گسترده خود بر تاریخ فکر و دین در اروپای غربی، تفکر متألهان و فیلسوفان مسیحی قرون وسطا را تحلیل و در بخش پنجم و ششم این کتاب آراء متکلمان اسلامی و یهودی و تاثیر این آراء را بر تفکر فلسفی اروپای غربی بررسی می کند.

اغلب فیلسوفان اروپائی قرن شانزدهم به بعد، از دکارت به بعد، همبودی و موافقت فلسفه را، که بر عقل نقاد خودبنیاد متکی است، با دین، که بر وحی و ایمان اتکاء دارد، ناممکن می دانند و بر آنند که حتی همراهی و همبودی موقت این دو سرانجام به تعارض و تناقض می انجامد و به حذف یک سوی این توازن شکننده منجر می شود اما کسانی چون اتین ژیلسون به همزیستی فلسفه و مسیحیت اعتقاد دارند و توماس اکویناس قدیس را مظهر عالی این همزیستی می دانند.

ژیلسون در آثار خود بر تفاوت اصالت وجود نزد آکویناس و اگزیستانسیالیست های قرن بیستم چون کیرگه کارد، یاسپرس و ژان پل سارتر تاکید می کنند چرا که به گفته او اصالت وجود این متفکران بر پدیدارشناسی و تعریف وجود چون تجربه ای انسانی متکی است اما اصالت وجود آکویناس قدیس بر فعل وجودی خالق و مبدا بنا شده است.

هانری ژیلسون که بود؟

اتین هانری ژیلسون در سال ۱۸۸۴ در پاریس متولد شد و تحصیلات خود را تا دکترا ادامه داد و پس از سال ها استادی دانشگاه در ۱۹۱۳ به مرتبه پرفسوری رسید. رساله دکترای او فهرست مدرسی- دکارتی وآزادی نزد دکارت ونسبت آن با الهیات نام داشت.

در جنگ جهانی دوم افسر ارتش فرانسه بود و چند سالی را در اردوگاه اسیران جنگی گذراند. پس از جنگ چندی استاد دانشگاه استراسبورگ و پس از آن استاد فلسفه و تاریخ فلسفه قرون وسطا در دانشگاه سوربن پاریس بود و در سال ۱۹۴۷ به عضویت فرهنگستان فرانسه انتخاب شد.

اتین هانری ژیلسون در سپتامبر ۱۹۷۸ درگذشت.

برخی آثار اتین ژیلسون از جمله روح فلسفه قرون وسطا، درآمدی برفلسفه قدیس توماس آکوئینی و ازقرون وسطا تا اوایل قرن حاضر پیش از این به فارسی ترجمه و منتشر شده اند.

آراء سیاسی و اجتماعی روحانیت شیعه به دوران انقلاب مشروطه

حق نشر عکس y
Image caption این مجموعه چهارجلدی را نشر نی منتشر کرده است

کتاب ۴ جلدی مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه دوره قاجار، تالیف محمدحسن رجبی دوانی، آراء و افکار سیاسی و اجتماعی روحانیت شیعه را، از سال ۱۲۰۰ تا سال ۱۳۲۶ هجری قمری، از آغاز سلطنت سلسله قاجار تا انقلاب مشروطه و از این انقلاب تا انحلال مجلس اول، از منظری بازنویسی می کند که به روایت رسمی جمهوری اسلامی از تاریخ سیاسی و اجتماعی روحانیت شیعه نزدیک است.

دستکم تا انقلاب مشروطه، روحانیون «علما» خطاب می شدند اما زبان فارسی پس از مشروطه به تدریج از این نامگذاری دور شد و روحانیون نه «علما»، که روحانیون خطاب شدند.

اما مولف این کتاب در عنوان و ساخت کتاب خود ترجیح داده است تا حق انحصاری اما سپری شده روحانیت را بر واژه «علما» برای روحانیت حفظ کند.

روحانیت شیعه در گذشته خود را «علما» خطاب می کرد و دیگران را، از عامی و عالم، غیرعلما و گاه «عوام» می دانست.

اطلاق انحصاری واژه «علما» به روحانیون، حتی به دوران پیش از انقلاب مشروطه نیز با واقعیت همگن نبود؛ چرا که علم و دانش ریاضی دانان، منجمان، شاعران، نویسندگان و شاعران، معماران، طبیبان، فیلسوفان و دبیران دیوان سالاری حکومتی، اگر نه بیش از روحانیت، که کمتر از آنان نبود.

روحانیت تنها در فقه و کلام متخصص بود. محدود کردن علم به فقه و کلام و منحصر کردن علما به فقیهان و متکلمان این سوال را ایجاد می کرد که آیا روحانیت شیعه ارزشی برای دیگر شاخه های دانش و معرفت بشری قائل نیست و هر چه جز فقه و کلام را لایق آن نمی داند که در زیر مجموعه «علم» طبقه بندی شوند؟

پس از مشروطه نیز روحانیون کوشیدند تا انحصار عالم بودن و علما خطاب شدن را برای خود حفظ کنند اما این حق ویژه خودخوانده به تدریج از زبان فارسی حذف و روحانیون «روحانیون» خطاب شدند

مولف کتاب مکتوبات وبیانات سیاسی واجتماعی علمای شیعه دوره قاجار کوشیده است تا گزارش خود را از آراء سیاسی و اجتماعی روحانیت دوران قاجار و انقلاب مشروطه بر گفته ها و نوشته های آنان مستند کند اما، و به ویژه در برخی موارد سیاسی که واقعیت با نظر رسمی حکومت در تضاد است، گزینشی بودن اطلاعات و اسناد و حذف سازمان یافته برخی اسناد از ارزش علمی کتاب کاسته است.

برخی اطلاعات و اسناد کتاب از آثار نایاب یا کمیاب خطی، کتاب های نایاب چاپ سنگی و رساله ها و اعلامیه های کمیاب استخراج شده اند و کوشش مولف در عرصه گردآوری این گونه آثار و نیز ارائه اطلاعاتی در باره آثار سیاسی و اجتماعی روحانیون این دوران و حد و حدود نفوذ آنان بر مردم و رخدادها کوششی ارزشمند است.

کتاب ۴ جلدیمکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه دوره قاجار را نشر نی منتشر کرده است.

تاتر کاربردی، تئاتر آموزشی

حق نشر عکس ISNA
Image caption رحمت امینی

تئاتر نه فقط هنری متعالی و ترکیبی است که به گفته ارسطو کاربرد «کاتارسیس» و التذاذ هنری و زیبائی شناختی را به اوج می رساند، که کاربردهای روان درمانی و آموزشی گسترده نیز دارد و کتاب تئاترپداگوژیک کاربردهای تاتر را در عرصه تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش شخصیت تبیین و تحلیل می کند.

کتاب تئاترپداگوژیک را رحمت امینی تالیف و نشر افرازبه تازگی منتشر کرده است..

عنوان کامل کتاب "تئاتر پداگوژیک، تعلیمی - تربیتی؛ مبانی و معیارها" است و موضوع های این کتاب و شیوه و ساختار آموزشی و دانشگاهی آن را به خوبی نشان می دهد.

مولف این کتاب پژوهش خود را از «بنیان‌های ابتدایی تئاتر کاربردی» آغاز کرده و در ادامه، گونه های مهمی از تئاتر کاربردی چون «تئاتر تعلیمی – تربیتی» را توضیح داده و با ارائه گزارشی آموزشی از آراء فیلسوفان تعلیم و تربیت، کاربرد تئاتر را در «تعلیم و تربیت دانش‌آموزان دبستانی» تبیین می کند.

کتاب تئاترپداگوژیک از انگشت شمار آثاری است که در عرصه کاربرد تاتر در آموزش و پرورش به زبان فارسی تالیف شده است.

معلمان مدارس، دبیران دبیرستان ها و مربی های کودکان و نوجوانان در ایران در زمینه کاربردهای تئاتر در آموزش و پرورش با کمبود منابع معتبر روبه رویند و کتاب تئاتر پداگوژیک می تواند بخش مهمی از این کمبود را جبران کند.

مطالب مرتبط