هفت روز کتاب؛ زنان طنزنویس، تاریخ تطبیقی هنر و جامعه شناسی بوردیو

زنان طنزنویس و بازنمائی زنان در نشریات دهه هفتاد

حق نشر عکس d
Image caption امر وانموده را انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر کرده است

در دو دهه گذشته تقاضا برای کتاب هائی که درباره زنان و مسائل آنان نوشته و منتشر می شوند بالا رفت و تیراژ این گونه کتاب ها در بازار بی رونق کتاب ایران افزایش یافت.

باب روز شدن هر موضوعی در بازار کتاب ایران سبب «کتابسازی» در این عرصه نیز شده و با مد شدن هر موضوعی بازار کتاب نیز به ناگهان با انگشت شماری آثار باارزش و انبوهی آثار بی ارزش در آن موضوع و مبحث اشباع می شود.

غیبت نقد ادبی و نشریاتی که کتاب ها را ناجانبدارانه اما جدی و حرفه ای بررسی می کنند، بده و بستان های محفلی و فرهنگ تعارف در رسانه های فارسی نیز به یاری کتابسازان آمده و کتابسازی به صنعتی کاذب اما سودآور بدل شده است.

رونق بازار کتاب در باره زنان از عوامل گوناگونی برمی خیزد که از آن جمله می توان به فعالیت های لایه هائی از زنان تحصیل کرده ایرانی در دو دهه گذشته اشاره کرد که تلاش های گوناگونی را برای آگاهی رسانی در زمینه مسائل زنان، برابری زنان و مردان در قوانین و اثبات حضور زنان در جامعه و فرهنگ آغاز کردند.

این تلاش ها هرچند به محافل کم شمار محدود است اما در فضای مجازی اینترنت حضوری پررنگ دارد، خبر فعالیت های آنان در رسانه ها بازتابی گسترده می یابد، نهادهای مدافع حقوق بشر در جهان از این فعالیت ها استقبال می کنند و بازار کتاب ایران نیز از این گرایش متاثر است.

باب شدن مسائل زنان در ایران اما از عوامل جدی تری نیز تاثیر گرفته است.

زنان ایرانی در سه دهه گذشته با گرایش قدرتمندی که هویت انسانی زنان را انکار کرده و می کوشد تا نیمی از جامعه را از عرصه های اجتماعی و فرهنگی حذف کند، به مقابله برخاستند.

آگاهی بر فشار و سرکوب، رنج فشار و سرکوب و مقابله با آن را تشدید می کند. زنان ایرانی که شاهد برنامه سازمان یافته برای حذف خود بودند و بر این برنامه ها آگاهی و وقوف داشتند، تلاش های خود را برای حضور در عرصه های اجتماعی و فرهنگی و فضای آکادمیک افزایش دادند و در نتیجه این کوشش های بود که سهم و نقش زنان در این عرصه ها در دو دهه گذشته اگر نه بیش از مردان که کم تر از آنان نیست.

Image caption رؤیا صدر، پیش از این، در کتاب "طنز دات كام" به بررسی تحليلي طنز در وبلاگ‌ها پرداخته بود كه مجوز نگرفت

بخش مهمی از شعر، داستان، نقاشی، گرافیک، سینما و تئاتر ایران را در دو اخیر زنان خلق کرده و نگریستن از منظر زنان و طرح مسائل زنان در آثار هنری و ادبی به خلق آثار باارزشی منجر شده است.

اثبات حضور زنان در فرهنگ، در برابر گرایشی که حضور و نقش زنان را انکار می کند، تلاشی درخور است اما این تلاش ها گاه به گردآوری ساده و بی تمایز آثار منتشر شده زنان و چاپ مجدد و گاه حتی بدون اجازه آنها در یک مجموعه محدود می شود.

در زمینه حضور زنان در عرصه فرهنگ، به تازگی دو کتاب منتشر شده است.

کتاب امر وانموده یا الگوهای بازنمایی زنان درنشریات دهه هفتاد نوشته آتوسا راوش را، که با مقدمه ای به قلم محمد جواد غلامرضا کاشی منتشر شده، می توان تلاشی جدی در عرصه تحقیق درباره موضوعی مشخص ارزیابی کرد هر چند این کتاب نیز مهر برخی کمبودهای جدی و عمومی و از جمله فقر نظریه را بر پیشانی دارد.

این کتاب که انتشارات روشنگران و مطالعات زنان آن را منتشر کرده است، بیشتر به رساله ای دانشگاهی در سطح دانشگاه های ایران شباهت می برد که بدون ویراستاری تخصصی ناشر منتشر شده و ناشر برای تبدیل رساله ای ارزشمند اما آکادمیک به کتابی مفید برای علاقمندان گامی برنداشته است.

در فصل های نخستین این کتاب گفتمان ضد زن مسلط در محافل و نشریات های دولتی و نیمه دولتی دهه هفتاد تحلیل و بررسی می شود. مولف در فصل های بعدی الگوهای مقاومت را در برابر گفتمان مسلط ضد زن در نشریات مستقل معرفی، تحلیل و بررسی می کند.

بخش هائی از این کتاب که به تحلیل حذف جسم زن از هر دو گفتمان مطرح در نشریات دهه هفتاد اختصاص یافته است، از جالب ترین فصل های این کتاب است. مولف در این بخش ها نشان می دهد که در هر دو گفتمان ضد زن و گفتمان مقاومت، جسم از زنانگی حذف و زنان از جسم خود جدا شده اند.

همچنین کتاب شکرستان یا نگاهی به آثار زنان در نشریات طنز تالیف رویا صدر به تازگی از سوی نشر گل آذین منتشر شده است.

این کتاب در دو بخش تنظیم شده است؛ در بخش اول آثار زنان طنز نویس معرفی می شوند و در بخش دوم نمونه هایی از آثار زنانی که در نشریاتی چون چلنگر، توفیق، کاریکاتور، آهنگر، فکاهیون، خورجین و گل آقا طنز نوشته اند، گردآوری و مجددا منتشر شده اند.

تاریخ هنر در یک کپسول با بینش دینی

حق نشر عکس d

قدیمی تر ها و در وصف «قادر مطلق» می گفتند «تو آنی توانی تپانی جهانی به آنی ته استکانی» و جدیدتر ها می گویند «جهان را در سه کلمه تعریف کنید و دو مثال برای آن بزنید».

تصور استکانی که جهانی را در آن گنجانده اند در همان حد ناممکن است که تصور تعریف جهان در سه کلمه و ذکر دو مثال برای جهانی که یک نمونه بیش تر ندارد.

اما نوعی گرایش در فضای دانشگاهی و پژوهشی ایران بر این تصور است که «بینش و منظر دینی» فرد را به مرتبت «همه دانی» رسانده و او را قادر می کند که تمامی تاریخ هنر غرب را از معماری و مجسمه سازی و نقاشی گرفته تا تئاتر و شعر و گرافیک، که در باره هر گوشه ای از آن ها ده ها اثر پژوهشی تخصصی تالیف و منتشر شده است، در یک کتاب، آن هم از نوع «تطبیقی» و نه فقط در «طول» که «در عرض» و در نسبت با تحولات علمی، تکنولوژیک، سیاسی،اجتماعی و فلسفی بررسی و تحلیل و در کتابی تدوین و دانشجویان ایرانی را از رنج مطالعات تخصصی رها کند.

کتاب ۴ جلدی تاریخ تطبیقی هنر ، که قرار است با تدوین تاریخ تطبیقی هنر در شرق به ۱۱ جلد افزایش یابد و در چند روز گذشته رونمائی شد، از آن دست آثاری است که به این گرایش تعلق دارند.

این کتاب را مرتضی گودرزی دیباج، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی حوزه هنری، تالیف کرده و انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است.

کتاب تاریخ تطبیقی هنر با اقبال گسترده محافل و رسانه های دولتی و نیمه دولتی ایران رو به رو شده که از اسلامی کردن علوم انسانی و هنر و ادبیات هواداری کرده و از انتشار کتاب های تاریخی که بر بستر «منظر دینی» نوشته می شوند، استقبال می کنند.

مولف کتاب تاریخ تطبیقی هنر مدعی است که تاریخ هنر غرب را از «رنسانس تاکنون، از سال ۱۴۰۰ تا ۲۰۰۰ میلادی» بررسی و تحلیل کرده و در تحلیل های خود به تحول انواع هنری بسنده نکرده و «تحولات علمی و تکنولوژیک و زیرساخت‌های فرهنگی- اجتماعی و سیاسی» رخدادها و پدیده های هنری را در نزدیک به ۶ قرن گذشته بررسی و تحلیل کرده است و کتاب او «همانند کپسولی تمامی موارد را در خود جای داده است»

ناشر و رسانه ها مولف را ««مدرس دانشگاه، نقاش، منتقد و محقق هنری، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، داور دوسالانه ها و جشنواره‌ها، عضو گروه نقد فرهنگستان هنر، مدیر پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی و سردبیر دو ماهنامه بیناب» و کسی معرفی می کنند که مقاله های متعددی درباره هنر دینی نوشته و آثاری چون آسیب شناسی نقد هنری، جست ‌و جوی هویت در نقاشی معاصر ایران، مجموعه کتاب‌‌های تجزیه و تحلیل آثار هنر مدرن، تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر و معرفت هنر معاصر را منتشر کرده و کتاب نقاشی انقلاب و هنر دفاع مقدس را نیز در دست تالیف دارد.

درس‌هایی از جامعه ‌شناسی پیر بوردیو

پیربوردیو از نظریه پردازانی است که با ابداع و وضع مفاهیمی کارساز در جامعه شناسی مدرن بر تفکر نیمه دوم قرن بیستم تاثیر نهاد و برخی آثار او از جمله کتاب فقر جهانی با استقبال گسترده رو رو شدند.

پاتریس بون ویتز در کتاب درسهایی از جامعه شناسی از معروف ترین آثار پیربوردیو، آراء، آثار، نظریه های پیربوردیو و برخی مفاهیم ابداعی او چون «سرمایه اجتماعی» و «عادت واره» را توضیح و تبیین و تحلیل می کند.

این کتاب را جهانگیر جهانگیری و حسن پورسفید ترجمه و نشر آگه منتشر کرده است.

Image caption برخی نوشته های بوردیو از جمله "درسی درباره درس" پیش از این به فارسی ترجمه و منتشر شده اند

پیر بوردیو در سال ۱۹۳۰ در جنوب شرقی فرانسه متولد شد و تحصیلات خود را در فلسفه و جامعه شناسی تا دکترا در اکول نرمال سوپریور پاریس ادامه داد اما در اعتراض به نظام سنتی آموزش از نوشتن رساله دکترا خودداری کرد.

در سال ۱۹۶۵ به خدمت سربازی احضار شد و دو سال در الجزایر، که در آن روزگار مستعمره فرانسه بود، در ارتش فرانسه خدمت و چند سالی در دانشگاه های آن دیار تدریس کرد. پیربوردیو در سال ۱۹۸۵ با تالیف و انتشار کتاب جامعه شناسی الجزایر به شهرت رسید.

پس از بازگشت به فرانسه در درس های لوی اشتراس، جامعه شناس و مردم شناس مشهور شرکت کرد و مدتی دستیار ریمون آرون، استاد برجسته جامعه شناسی بود.

بوردیو در سال ۱۹۶۸ مرکز جامعه ‌شناسی اروپایی را تأسیس کرد و پس از بازنشستگی ریمون آرون، کرسی او در کولژ دو فرانس به او اعطا شد

از معروف ترین آثار بوردیو می توان به کتاب فقر جهانی، سلطه مذکر و تمایز اشاره کرد. بوردیو با تدوین و ارائه نظریه های خود درباره نسبت احکام زیبا شناسی با موقعیت‌ها در فضای اجتماعی در کتاب تمایز بر جامعه شناسی دوران خود تاثیری ماندگار بر جای نهاد.

برخی نوشته های بوردیواز جمله عکاسی: هنر میان ‌مایه، نظریه کنش، دلایل عملی و انتخاب عقلانی، درسی درباره درس و درباره تلویزیون و سلطه ژورنالیسم پیش از این به فارسی ترجمه و منتشر شده اند.

مطالب مرتبط