فیلیپ پولمن؛ فانتزی، مسیح و هزینه زندگی در جامعه آزاد

حق نشر عکس b
Image caption فیلیپ پولمن

فیلیپ پولمن، نویسنده سرشناس بریتانیایی، با حضور در نشست پرسش و پاسخ در ساوت بنک سنتر لندن، جشنواره ادبی لندن ۲۰۱۱ را افتتاح کرد.

فیلیپ پولمن که او را از بزرگ ترین نویسندگان آثار فانتزی در دنیا می دانند، روز جمعه، ۳۰ ژوئن، در نخستین نشست از سلسله نشست های جشنواره ادبی لندن، در سالن کویین الیزابت درباره زندگی، آثار و عادت های نویسندگی خود سخن گفت.

او در این برنامه با پیتر کمپ، مجری و منتقد ادبی گفت و گو کرد و به سوال های او - و در انتهای جلسه، به سوال های حاضران- پاسخ داد.

پیتر کمپ مدت ۱۴ سال سردبیری بخش داستان ساندی تایمز را بر عهده داشته است و برنامه های ثابتی در شبکه های رادیو بی بی سی ۳ و ۴ دارد.

جشنواره ادبی لندن بخشی از فستیوال تابستانی بریتانیاست که امسال شصتمین دوره آن در مرکز ساوت بنک، تقریبا رو به روی بیگ بن در ساحل جنوبی رود تیمز لندن برگزار می شود.

جشنواره ادبی لندن با حضور نویسندگان دیگری از جمله مایکل کانینگهام، مایکل مرپورگو، الکساندر مک کال اسمیت، الی اسمیت و الن هالینگ هرست تا چهاردهم ژوئیه ادامه خواهد داشت.

سه گانه جهانی

فیلیپ پولمن، بیش از هر چیز با نوشتن سه گانه His dark materials (که در ایران با عنوان "نیروهای اهریمنی اش" ترجمه شده) شهرت دارد و در کارنامه هنری اش دریافت جوایز کارنگی، ویتبرد، و آسترید لیندگرن ثبت شده است.

"سپیده شمالی، خنجر ظریف و دوربین کهربایی" این سه گانه را تشکیل می دهند و از دیگر کتاب های او می توان به مجموعه "سالی لاکهارت"، "روزی روزگاری در شمال" و "مترسک و خدمتکارش" اشاره کرد. تازه ترین کتاب او "عیسای خوب و مسیح شریر" (The Good Man Jesus and the Scoundrel Christ) نام دارد که به دلیل محتوای آن، سر و صدای زیادی به پا کرده است.

کودکی و کتابخانه

Image caption پیتر کمپ، مجری برنامه، مدت ۱۴ سال سردبیری بخش داستان ساندی تایمز را بر عهده داشته است

فیلیپ پولمن در این نشست از دوران کودکی خود گفت و به نخستین باری اشاره کرد که همراه مادرش به کتابخانه محله رفت و گفت:" با دیدن آن همه کتاب در آنجا حس کردم به گنج رسیده ام."

او با اشاره به احتمال اجراشدن طرح تعطیلی تعدادی از کتابخانه ها در بریتانیا به دلیل کمبود بودجه دولتی، وحشت خود را از این اتفاق ابراز کرد و آن را "دشمنی با علم و هنر" خواند.

فیلیپ پولمن یکی از تاثیرگذارترین کتاب ها در دوران کودکی خود را قصه های مصور (کمیک استریپ ها) دانست و مجموعه عقاب (Eagle) را یکی از بهترین مجموعه های دوران کودکی خود خواند.

او که خود در سال ۲۰۰۸ قصه مصوری را در مجله "دی اف سی" بریتانیا منتشر کرده، کتاب های مصور را شیوه بی نظیری از قصه گویی دانست.

سرزمین های متفاوت

فیلیپ پولمن که متولد ۱۹ اکتبر ۱۹۴۶ است، در هفت سالگی پدرش را در سانحه سقوط هواپیما از دست داد و در کودکی به همراه مادرش به استرالیا سفر کرد.

او از تجربه سفرهایش به سرزمین های متفاوت سخن گفت و این تجربه را بی تاثیر در خلق دنیاهای فانتزی در رمان های خود ندانست.

Image caption جشنواره ادبی لندن بخشی از فستیوال بریتانیاست که از سال ۱۹۵۱ در مرکز ساوت بنک برگزار می شود

فیلیپ پولمن گفت: "ماه ها روی کشتی بودیم. گاهی از ماندن روی آب ناخوش می شدم. به دریا، به رنگ های گوناگون آب و شکل های گوناگون موج ها خیره می شدم. وقتی به ساحل نزدیک می شدیم بوها عوض می شد، کاملا بوی خشکی می آمد. صدای موتور کشتی فرق می کرد. رنگ آب فرق می کرد."

پس از سال ها سفر، فیلیپ پولمن سرانجام در ۱۱ سالگی به بریتانیا بازگشت و همراه پدربزرگش ساکن دهکده ای کوچک در شمال ولز شد.

فیلیپ پولمن که از سال ۱۹۷۰ به مدت چند سال به تدریس در مدارس ابتدایی مشغول بوده، گفت که برای دانش آموزان کلاسش داستان های مختلفی از جمله "ایلیاد" و "اودیسه" را می خوانده است. او گفت: "تعریف کردن داستان خوب، به گوینده هم چیزی کمتر از شنونده نمی دهد."

به گفته او "یکی از خوبی های داستان گویی این است که قصه گو، زمان سنجی را می آموزد."

جاذبه برای کودکان و بزرگسالان

حق نشر عکس y
Image caption سه گانه فیلیپ پولمن به موضوعاتی از قبیل فیزیک، فلسفه و دین می پردازد

فیلیپ پولمن گفت در طول سال های فعالیت خود، شعر و حتی ترانه هم سروده و علاوه بر آن، در سال های تدریس در مدرسه، چندین نمایشنامه نوشته که دانش آموزانش در جشن های پایان سال، آنها را به روی صحنه ها می بردند.

او گفت: "چون پدر و مادرها هم در این جشن ها حاضر بودند، سعی می کردم جوری بنویسم که هم بچه ها و هم پدر و مادرها به یک اندازه و از یک چیز لذت ببرند و با آن ارتباط برقرار کنند."

شاید راز موفقیت آثار او برای مخاطبان سنین مختلف را باید در همین تلاش او جست و جو کرد.

او بعدتر، تعدادی از این نمایشنامه ها را بازنویسی و در قالب رمان منتشر کرد. "توفان شبح زده" نخستین نمایشنامه اوست که در سال ۱۹۷۲ نوشت و "کنت کارستاین" اولین نمایشنامه ای که در سال ۱۹۸۲ آن را در قالب رمانی برای نوجوانان به همین نام به بازار فرستاد.

فیلیپ پولمن خوبی ژانر علمی تخیلی و فانتزی را در این می داند که خواننده را وارد دنیای تازه ای می کند؛ دنیایی که خواننده به تدریج باید ویژگی های آن و موجودات ساکن در آن را بشناسد.

او که درباره سه گانه خود سخن می گفت، اظهار داشت که "فانتزی" را دوست ندارد و در پاسخ به واکنش تعجب آمیز حضار، توضیح داد که منظورش از فانتزی "الف ها" و شمشیربازی ها و چیزهایی از این دست است. به نظر او "ارباب حلقه ها"ی تالکین در روانشناسی انسانی، پایه ای ندارد.

فیلیپ پولمن با تواضع گفت که سومین جلد از سه گانه خود (دوربین کهربایی) را زیر فشار خوانندگانی که برای این کتاب لحظه شماری می کردند، شش ماه زودتر به ناشر داده است. او گفت می بایست شش ماه دیگر روی آن کار می کرد.

این سه گانه بازگویی داستان "بهشت گمشده" جان میلتون است و در آن عناصر دنیاهای فانتزی از قبیل جادوگرها و خرس های قطبی وجود دارند. فیزیک، فلسفه و دین از جمله موضوعاتی هستند که نویسنده در آن به آنها پرداخته است.

عادت های نویسندگی

فیلیپ پولمن درباره عادت های نویسندگی خود گفت که به هیچ وجه نمی تواند در جایی که موسیقی پخش می شود بنویسد.

او گفت هر اثر خود را بیش از ده بار بازنویسی کرده است و چون روی کاغذ مخصوصی می نویسد، از ترس اینکه این نوع کاغذ دیگر تولید نشود، ۱۵ کارتن از آن را خریداری کرده و ذخیره اش "به این زودی ها تمام نمی شود."

"عیسای خوب، مسیح شریر"

حق نشر عکس 1
Image caption "عیسای خوب، مسیح شریر" داستان زندگی عیسی را از منظری متفاوت بازگو می کند

بخش های پایانی این نشست به تازه ترین اثر فیلیپ پولمن، "عیسای خوب و مسیح شریر" اختصاص داشت؛ رمانی که در آن، زندگی عیسی به گونه ای روایت می شود که گویی او دو نفر است: "عیسی" و "مسیح"، که شخصیت هایی متضاد دارند؛ عیسی مردی اخلاق گراست و دیگری، برادرش مسیح، شخصیتی حسابگر که در پی استفاده از میراث عیسی است تا کلیسایی قدرتمند بر پا کند.

فیلیپ پولمن درباره این کتاب گفت که با دقت در کتاب مقدس متوجه شده که نام مسیح حدود ۵ برابر بیشتر از نام عیسی تکرار شده است. او از همین نکته استفاده کرده و تصمیم گرفته که این شخصیت را دو قسمت کند.

به گفته او، "عیسی خود را مسیح نمی نامید. مسیح کیست؟ شخصیتی کاملا متفاوت. کسی است که سرانجام داستان را روایت می کند."

فیلیپ پولمن به خواندن صحنه "وسوسه" از کتاب خود پرداخت و درباره ویژگی های این صحنه گفت: "فکر کردم این بار به جای شیطان، مسیح عیسی را وسوسه کند. مسیح درباره جزئیات مختلف کلیسا و مسیحیت با او سخن می گوید و می گوید: آیا می خواهی با هم همکاری کنیم و بگوییم با هر قطره از خون خود، قلمرو خدا را به زمین بیاوریم؟"

او درباره لحن این کتاب گفت که کوشیده آن را شبیه نثر کتاب مقدس درآورد. در نظر او زبان، بافت، ریتم، وزن و رنگ و بو دارد.

"هزینه زندگی در جامعه آزاد"

نگاه متفاوت پولمن به مسیحیت و کلیسا در بسیاری از آثار او به چشم می خورد. برخی منتقدان، فیلیپ پولمن را در سه گانه "نیروهای اهریمنی" به ارائه تصویری منفی از مسیحیت و به طور کلی دین متهم کرده اند.

در سال ۲۰۱۰ فیلیپ پولمن یکی از ۵۵ امضا کننده نامه به پاپ بندیکت شانزدهم بود که به سفر او به بریتانیا اعتراض داشتند.

در این نامه آمده بود که "پاپ در برابر امضای بخشی از موافقت نامه های حقوق بشری ایستادگی کرده و در عوض معاهدات بخصوصی را با دولت های مختلف امضا کرده که برای شهروندان آن دولت ها نتایجی منفی در پی داشته است." از دیگر امضا کنندگان این نامه، تری پرچت (نویسنده)، استیون فرای (نویسنده، مجری تلویزیونی و بازیگر) و ریچارد داکینز (نویسنده و استاد دانشگاه) بودند.

فیلیپ پولمن به جنجال ها و اعتراضاتی که به خصوص در پی انتشار کتاب "عیسای خوب و مسیح شریر" پیش آمده اشاره کرد و گفت: "این هزینه ای است که کسانی که در جامعه واجد آزادی بیان زندگی می کنند، باید بپردازند."

مطالب مرتبط