هفت روز کتاب؛ دختران فراری، راز بوتزاتی و مصباح الهدايه

کتاب "آسیب های شهری در تهران، وندالیسم، دختران فراری، زنان سرپرست خانوار و تکدی گری" برخی نمودارهای شاخص رشد ناموزن کلان شهر تهران را از منظر جامعه شناختی بررسی می کند.

این کتاب پژوهشی را عقیل دغاقله و سمیرا کلهر تالیف و انتشارات جامعه شناسان منتشر کرده است.

مولفان در فصل های اول و دوم کتاب «عوامل زمینه ای، مؤثر و مرتبط با آسیب های شهری» و «ویژگی های زمینه ای تهران» را با بهره گیری از آمارهای رسمی بررسی کرده و در فصل های بعدی پدیده های وندالیسم، دختران فراری، زنان سرپرست خانوار و تکدی گری را در تهران تحلیل کرده اند.

مولفان، وندالیسم را به سیاق برخی مکاتب جامعه شناسی، «تخریب آگاهانه و ارادی اموال و تاسیسات عمومی» تعریف کرده اند؛ هرچند این قالب رفتاری را در جامعه ای چون ایران، و به ویژه در کلان شهر تهران، گاه می توان چون واکنش منفی و معترضانه مردمی محروم از آزادی و احزاب و رسانه ها در برابر استبداد نیز تلقی و تعریف کرد.

«تخریب اموال و تاسیسات عمومی» از جلوه های بارز وندالیسم است اما آن گاه که پای اعتراض های جمعی و سرکوب خشن در کار است، انگیزه ها، کارکردها، معنا و بار سیاسی، روان شناختی و اجتماعی داشته و با نمونه های جاری وندالیسم متفاوت است.

رشد و توسعه کلان شهر تهران و دیگر شهرهای بزرگ ایران مهر اغلب شاخصه های رشد و توسعه ناموزن جوامعی چون ایران را بر پیشانی دارند و زیست شهری در ایران، شاید گویاتر از هر پدیده دیگری، نمودارهای آسیب شناسی «دوران گذار»ی را حمل می کنند که در اواخر قرن بیستم و اوائل قرن بیست و یکم، از «دوران گذاری گذار» به فورماسیونی مستقل و پایا بدل شده است.

شهرهای ایران پس از اصلاحات ارضی در نخستین سال های دهه ۴۰ با ضرباهنگی پرشتاب توسعه یافتند، سهم انبوه مهاجرانی که از روستاها به شهرهای بزرگ سراریز شده و لایه های فقیر، کم درآمد، زحمتکشان شهری و حاشیه نشینان را شکل می دادند، به تدریج در هرم جمعیتی شهرها افزایش یافت و این روند با انحلال ساختار روستائی سنتی و افزایش بهای نفت در دهه پنجاه تشدید شد.

تضادهای پیچیده فرهنگ سنتی و مذهبی، که در روندی درون جوش و موزون دگرگون نشده بود، با ملزومات رشد و توسعه ناموزن و فرهنگی که در قالب ارزش ها و کردارهای جمعی تقلید شده بر جامعه تحمیل می شد، ضرباهنگ پرشتاب مهاجرت و دیگر عوامل موثر بر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی به بروز فرهنگ، شیوه های زیست و کردارهای جمعی در شهرهای بزرگ ایران منجر شدند که در محتوا و شکل از ناموزنی شکل بندی پایائی خبر می دادند که در جامعه شناسی کلاسیک دوران گذار و مرحله ای گذرا تلقی می شد.

در سه دهه اخیر، رشد ناموزن شهرها شتاب بیشتری گرفت و شهرهای بزرگ با جذب مهاجران و بلعیدن روستاهای اطراف خود به متروپولیتن ها و کلان شهرهائی بدل شدند که در فرهنگ، شیوه زیست و کردارهای جمعی خود عناصر از منظر تاریخی ناهمزمان را همزمان در خود گرد آورده اند.

پژوهش های جامعه شناختی در باره شهرهای بزرگ در ایران به ندرت انجام می شود و هم از این روی یکی از مهم ترین عرصه های زندگی اجتماعی و فرهنگی ایران در سه دهه اخیر ناشناخته مانده است.

جامعه شناسان ایرانی نه فقط با کمبود و نامعتبر بودن آمارهای رسمی مواجه اند، که به علاوه در تحقیقات میدانی خود نیز از آزادی آکادمیک محروم بوده و نمی توانند چنان که لازمه تحقیقات میدانی است در همه سطوح و لایه های جامعه آزادانه حرکت و تحقیق حرکت کنند.

جامعه پژوهشی، تحقیقاتی و آکادمیک ایران با فقر تئوری و نظریه نیز درگیر است و توسل به نطریه هائی که بر داده های جوامع دیگر تدوین شده اند نیز فقر فرهنگی و نظری جامعه شناسی ایران را جبران نمی کند.

اغلب آثار پژوهشی جامعه شناختی که در ایران تالیف می شوند، از جمله کتاب آسیب های شهری در تهران: وندالیسم، دختران فراری، زنان سرپرست خانوار و تکدی گریاز این کمبودها رنج می برند؛ اما این کتاب را می توان تلاش ارزشمندی تلقی کرد که به رغم همه کمبودها به غنای ادبیات پژوهشی ایران یاری رسانده و گوشه هائی از زندگی پیچیده شهری معاصر را به دوران ما بررسی و تحلیل می کند.

راز نویسنده ، ۲۰ داستان کوتاه به قلم خالق بیابان تاتارها

نام و آثار دینو بوتزاتی، از بزرگ ترین نویسندگان ایتالیای پس از جنگ جهانی دوم، برای کتابخوانان ایران نیز آشنا است و برخی آثار او از جمله بیابان تاتارها، تصویر بزرگ، شصت داستان، بیست داستان و کولومبره پیش از این به فارسی ترجمه و منتشر شده اند.

رازنویسنده، مجموعه ۲۰ داستان کوتاه از بوتزاتی نیز در روزهای گذشته با ترجمه نادیا معاونی منتشر شد. این کتاب را نشر کتاب خورشید منتشر کرده است.

برخی داستان های این مجموعه از جمله اهمیت درس خواندن، سوسک، دونده‌ای پشت فرمان و تنهایی ‌ها از معروف ترین داستان های کوتاه دینوبوتزاتی هستند.

دینو بوتزاتی در سال ۱۹۰۶ در شهربلونو از شهرهای استان ونیز در متولد شد و با نخستین رمان خود با عنوان بارنابوی کوهستانها به شهرت رسید.

بوتزاتی از سال ۱۹۲۸ به بعد به عنوان خبرنگار و بعدتر منتقد ادبی و هنری با روزنامه معروف کوریه دلاسرا همکاری داشت.

او در سال ۱۹۴۰ رمان بیابان تاتارها را منتشر کرد. بیابان تاتارها نام نویسنده خود را به عنوان یکی از خلاق ترین و بزرگ ترین نویسندگان جهان تثبیت کرد. این رمان یک بار با این نام و یک بار با نام صحرای تاتارها به فارسی ترجمه و منتشر شده است.

بوتزاتی به دورانی خلاقیت ادبی خود را آغاز کرد که مکتب نئورئالیسم گرایش مسلط در ادبیات و هنر ایتالیا بود و اعلب هنرمندان و نویسندگان، که تجربه هولناک جنگ جهانی دوم و ویرانی های پس از جنگ را شاهد بودند، مباحث و مسائل سیاسی را از منظر انتقادی در آثار خود مطرح می کردند.

بوتزاتی به گرایش نئورئالیستی مسلط تن نداد، برخلاف جریان آب شنا کرد و در آثار خود فضای رئالیستی را با سوررئالیسم، سمبولیسم و عناصری از وهم و خیال خلاقانه تلفیق و پرسش های هستی شناسانه فلسفی را در ساختارهای منسجم و پرکشش و در فرم های نو و خلاقانه داستان های خود مطرح کرد.

دینو بوتزاتی در سال ۱۹۷۲ در ۶۶ سالگی به بیماری سرطان درگذشت.

صد فصل مصباح الهدایه

کتاب مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه اثر عزالدین محمود کاشانیاز مهم ترین آثار ادبیات عرفانی ایران در قرن هشتم هجری است که در چند دهه پیش با تصحیح استادانه جلال همائی، ادیب بزرگ ایرانی و از درخشان ترین چهره های دانشگاهی ایران به دوران پیش از انقلاب اسلامی، منتشر و نایاب شد.

انتشارات علمی جلد اول مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه به تصحیح جلال همائی را با ویرایش و توضیح های مجید سرمدی، استاد دانشگاه تهران، منتشر کرد.

عزالدین محمود کاشانی کتاب مصباح‌الهدایه را به سیاق برخی آثار عرفانی و به سنت مقدس شمردن تقسیم ده به ده، تقسیم عشری، در ده فصل و هر فصل را در ده باب تنظیم کرده است.

مطالب مرتبط