حضور کمرنگ سینمای ایران در گفتگو با مدیر جشنواره کارلووی واری

Image caption کارل اوخ، مدیر هنری جشنواره کارلووی واری

جشنواره فیلم کارلووی واری شامگاه نهم ژوئیه، با اهدای جایزه ویژه خود به فیلم مرمت به کار خود پایان داد. امسال مدیریت هنری این جشنواره با کارل اوخ (Karel Och) بود که حدود چهل سال دارد اما بسیار باتجربه و جدی به نظر می رسد.

وی مدت ها مسئول انتخاب فیلم های مستند جشنواره کارلووی واری بود و سال قبل بعد از استعفای خانم اوا زائورالووا، مدیر هنری کهنه کار این جشنواره، به این مقام برگزیده شد.

حضور ضعیف سینمای ایران در جشنواره کارلووی واری، سینمای زنده امروز اروپا، تفاوت سینمای اروپای شرقی و اروپای غربی، جایگاه جشنواره کارلووی واری در میان جشنواره های بزرگ سینمایی دنیا و بزرگداشت ساموئل فولر، موضوع هایی بود که در گفتگو با کارل اوخ مطرح شده است.

لطفا بگویید از زمان انتخاب شما به عنوان مدیر هنری جشنواره، این جشنواره چه تغییراتی کرده است؟

من تنها شش ماه است که به عنوان مدیر انتخاب شدم و در این فاصله تنها تغییرات کوچکی در برنامه های جشنواره دادم از جمله اینکه ما دیگر بخشی به عنوان چشمان باز (Open Eyes) نداریم که اختصاص به نمایش فیلم های جشنواره کن داشت. البته ما فیلم های کن را امسال هم نشان می دهیم اما در بخش های مختلف نه در یک بخش مجزا. همچنین بخش دیگری داشتیم به عنوان "گنجینه های آرشیوی" که اختصاص به آثار کلاسیک تاریخ سینما داشت و بخش پرطرفداری بود. امسال این بخش را با عنوان جدید "از گذشته"(Out of the Past)خواهیم داشت که همراهبا نمایش فیلم هایی درباره کارگردان ها و سینمای آنهاست از جمله فیلم مستندی درباره راجر کورمن فیلمساز مشهور سینما.

تقویت بخش شرق غرب (East of the West) که بخشی رقابتی است و اختصاص به نمایش فیلم های اروپای شرقی و اروپای مرکزی دارد، از تغییرات دیگری است که امسال صورت گرفت.

چه شد که مرور بر آثار ساموئل فولر و تقدیر از او را در برنامه جشنواره گذاشتید؟

سم فولر یکی از مهمترین کارگردانان قرن بیستم است که کاملا در جمهوری چک ناشناخته مانده است.

تا آنجا که می دانم فیلم "شماره یک بزرگ قرمز" (The Big Red One)تنها فیلم ساموئل فولر بود که نسخه ترمیم شده آن چند سال قبل در همین جشنواره به نمایش درآمد اما فیلم های دیگر فولر هیچگاه در چک امکان نمایش نداشته اند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption کارگردان اسرائیلی ژوزف مادمونی (چپ) برنده جایزه گوی بلورین بهترین فیلم جشنواره کارلوی واری شد

امسال ده فیلم از آثار فولر را دربرنامه گذاشتیم که همراه با مستندی که میکی کوریسماکی همراه با جیم جارموش درباره او ساخته اند، به نمایش درمی آمدند.

چه چیزی هویت اصلی جشنواره کارلووی واری را تعیین می کند؟ تفاوت اصلی آن با جشنواره های دیگر اروپایی چیست؟

ما در این ۱۷ سال از زمان شروع به کار دوباره جشنواره بعد از سقوط کمونیسم، مخاطبان بسیاری داشته ایم و فیلم های قابل توجهی را به نمایش گذاشته ایم. ما از موقعیت ویژه ای بین جشنواره های اروپایی برخورداریم و تخصص ویژه ای در شناختن و معرفی استعدادهای خلاق سینمایی در بین سینماگران اروپای شرقی و اروپای مرکزی داریم. تقریبا یک سوم فیلم هایی که ما انتخاب کردیم، نخستین نمایش جهانی آنهاست. کارلووی واری جشنواره ای مردمی است و عامه تماشاگر برای ما اهمیت زیادی دارد و این ها تفاوت های ما با دیگر جشنواره های اروپایی است.

رویکرد اصلی شما در انتخاب فیلم ها به ویژه برای بخش مسابقه چیست؟

اینکه فیلمی را انتخاب کنیم که نگاه و زاویه دید ویژه ای به زندگی داشته و غیرقابل پیش بینی باشد مثل فیلم "روز ما خواهد آمد" (Our Day Will Come) ساخته رومن گاوراس که پسر کوستاگاوراس است و قبلا در جشنواره تورنتو نشان داده شد. رویکرد ما انتخاب فیلم هایی است که به شما احساس آزادی بدهد و درعین حال ندانید که در نمای بعدی چه اتفاقی خواهد افتاد و کاملا غیرقابل پیش بینی باشد. فیلم هایی که با انتظارات تماشاگر و معیارهای او همخوان نیست و تصورات موجود در مورد سینما را برهم می زند.

و امسال توجه خاصی به سینمای یونان کردید و بخش مجزایی را به سینمای این کشور اختصاص دادید. چرا یونان؟ چه ویژگی خاصی در سینمای یونان می بینید؟

امسال ما ۷ فیلم از سینماگران جوان امروز یونان نمایش دادیم. در طی چند سال اخیر، موج جدیدی در سینمای یونان به وجود آمده که در جشنواره های سینمایی مثل کن و ونیز موفق بوده. فیلم هایی با داستان های غیرمتعارف و اوریجینال که قبلا در سینمای این کشور وجود نداشته است.

وقتی به محصولات اروپایی نگاه می کنید، سینمای کدام کشور اروپایی را در مجموع اکنون در اوج خود می بینید؟

سوال جالبی است. راستش من فیلم های خوبی از سینمای بریتانیا، ایتالیا و فرانسه دیدم ولی از نظر زیبایی شناسی سینما، باید بگویم سینمای امروز یونان بسیار قوی تر از بقیه است. دلم می خواست این حرف را در مورد سینمای مجارستان بزنم اما متاسفانه سینمای این کشور با مشکلات مالی بسیاری روبروست. تولیدات سینمای یونان نسبتا بالاست و فیلم های یونانی حضور موفقی در جشنواره های جهانی مثل ونیز و برلین داشته اند. سال گذشته ۴ فیلم از یونان در بخش مسابقه جشنواره ونیز بود که واقعا از کشور کوچکی مثل یونان عجیب است.

امسال شما جایزه یک عمر دستاورد سینمایی را به خانم جودی دنچ بازیگر بریتانیایی دادید؟ چگونه در مورد این جایزه تصمیم می گیرید و افراد را انتخاب می کنید؟

معمولا این جایزه مرتبط با فیلم افتتاحیه جشنواره است که امسال فیلم جین ایر (Jane Eyre) ساخته کری فوکوناگا با بازی جودی دنچ بود و ما خوشحالیم که او در دسترس بود و توانست به جشنواره بیاید و جایزه اش را دریافت کند.

البته کارگردان ها و بازیگران بسیاری هستند که ما دوست داریم با اهدا این جایزه از آنها تجلیل کنیم اما آنها اغلب گرفتارند و فرصت ندارند که برای دریافت جایزه به جشنواره بیایند.

امسال تنها یک فیلم از ایران را برای نمایش در جشنواره برگزیدید: جدایی نادر از سیمین. چرا تنها یک فیلم؟ در حالی که سال گذشته چهار فیلم از ایران در بخش های مختلف از جمله بخش مسابقه داشتید. چرا؟

معمولا ما سه چهار فیلم از ایران در بخش های مختلف جشنواره داریم اما امسال از میان حدود بیست فیلمی که از ایران دیدیم تنها فیلم "جدایی نادر از سیمین" را برای بخش خارج از مسابقه انتخاب کردیم که فیلم فوق العاده ای است و در بخش "افق ها" نشان داده می شود.

متاسفانه بسیاری از تهیه کنندگان ایرانی می خواهند فیلمشان در بخش مسابقه اصلی باشد اما فیلم هایی که به دست ما رسید هیچکدام برای این بخش مناسب نبود.

اما این تصور عمومی در میان بسیاری از ایرانی ها وجود دارد که جشنواره های سینمایی بین المللی، معمولا به دلایل سیاسی فیلم های ایرانی را برای نمایش در جشنواره انتخاب می کنند و اکنون نیز به خاطر تحریم ها و تیره شدن روابط سیاسی ایران با غرب از پذیرش فیلم های ایرانی خودداری می کنند. به نظر شما این تصور تا چه حد زمینه واقعی دارد و در مورد جشنواره شما صادق است؟

من اولین بار است که این حرف را می شنوم و در مورد جشنواره کارلووی واری مطلقا صادق نیست.

برای ما تنها خود فیلم ها مطرح است. ما نمی توانیم علیه معیارهای سینمایی خود رفتار کنیم. ما حتی اگر بخواهیم از ایران به عنوان یک کشور در شرایط سخت حمایت کنیم، این کار را با گنجاندن فیلم های ایرانی که شایستگی نمایش در جشنواره را ندارند، نخواهیم کرد.

بسیاری از جشنواره ها و نهادهای سینمایی دنیا به شکل های مختلف از دو سینماگر ایرانی یعنی جعفرپناهی و محمد رسول اف که به خاطر ساختن فیلم به شش سال زندان محکوم شده اند، حمایت کرده اند. می توانید بگویید جشنواره شما در این زمینه چه کرده است؟

ما از همان اولین لحظه که این خبر را شنیدیم واکنش نشان دادیم و حمایت خود را از او و رسول اف اعلام کردیم و حکمی را که در مورد آنها صادر شده محکوم کردیم.

جعفر پناهی حدود ده سال قبل عضو هیئت داوران این جشنواره بود و ما فیلم های او و محمد رسول اف را در این جشنواره نشان دادیم.

آیا فیلم های جدید آنها که امسال در جشنواره کن هم نشان داده شد به دست شما رسید؟

ما چندین فیلم از کن را در برنامه گذاشتیم. در مورد جشنواره کن، مشکل این است که پایان این جشنواره تقریبا همزمان با بسته شدن بخش پذیرش فیلم های ماست و ما نمی توانیم دقیقا تصمیم بگیریم که چه فیلم هایی از کن را می توانیم در جشنواره خودمان داشته باشیم.

به عنوان یک نماینده سینمای اروپای شرقی، به نظر شما مهم ترین تفاوت بین سینمای اروپای شرقی و سینمای اروپای غربی در چیست؟

من پاسخ روشنی برای این سوال ندارم. شخصا تفاوت مشخصی بین سینمای اروپای شرقی و غربی نمی بینم. به نظر من هر کشوری سیستم تولید جداگانه خود را دارد. حتی در سینمای اروپای شرقی نیز سیستم واحدی در مورد تولید و سرمایه گذاری در صنعت سینما وجود ندارد.

مطالب مرتبط