هفت روز کتاب؛ شکسپیر، تجربه‌های خائفی و تاریخ جغرافیانویسی

حق نشر عکس b

«خجسته باد آن که این سنگ را رها کند.

نفرین باد بر آن که استخوان ها مرا جا به جا کند.»

بخشی از شعر شکسپیر بر سنگ گور او

بر سنگ گور ویلیام شکسپیر در پشت محراب کلیسای تثلیث مقدس در شهر استراتفورد در انگلیس، شعری از او نقش بسته است که جا به جا کنندگان استخوان های او را لعنت می کند.

وصیت او تاکنون اجرا شده است اما ده ها زندگی نامه نویس کوشیده اند تا با توسل به همه امکانات و شیوه های موجود، از بررسی اسناد دوران حیات تا آزمایش پیپ های او، جزئیات زندگی شخصی او را از میان داده هایی کم شمار برجای مانده کشف و نسبت روان شناسی و منش یکی از خلاق ترین نوابغ دنیای ادبیات را با آفریده های او بررسی و تحلیل کنند.

کتاب "ویلیام شکسپیر" نوشته ارنست هالیدی، که برگردان فارسی آن با ترجمه هوشنگ رهنما در ایران منتشر شده، از کتاب های جذاب و خواندنی در این زمینه است که با عکس های دیدنی تزئین شده است.

آگاهی و اطلاعات جهانیان در باره زندگی، روان شناسی، خصوصیات و شخصیت آفریده های شکسپیر چون هملت، شاه لیر، مکبث، ژولیوس سزار، مارک آنتونی، اتللو، یاگو، هنری ششم، ریچارد سوم و...، بیش از آگاهی آنان از زندگی، شخصیت و روان شناسی خالق این چهره ها است.

صدها کتاب معتبر در باره شعرها و آفریده های شکسپیر، از قهرمان اصلی تا قهرمان فرعی نمایشنامه های او، تالیف شده و به هر دور و زمانه ای تحلیل های تازه تری در باره شخصیت های چند بعدی مخلوق او، از منظرهای گوناگون، تالیف می شود اما فصل های گوناگون زندگی شکسپیر همچنان باز است چرا که اطلاعات و داده های موثق چندانی در باره او در دست نیست.

فرانک ارنست هالیدی در کتاب خود می کوشد تا بر اساس یافته های سه قرن گذشته، زندگی نامه ای معتبر در باره ویلیام شکسپیر ارائه دهد.

این کتاب را انتشارات هرمس منتشر کرده است

مورخان می نویسند که ویلیام شکسپیر به احتمال در ماه آوریل ۱۵۴۶ در در استراتفورد متولد شد. نه در آکسفورد و کمبریج و در هیچ دانشگاهی تحصیل نکرد اما به گواهی آثار خود با زبان لاتین، که در مدارس تدریس می شد، آشنائی داشت.

سند ازدواج مردی به نام ویلیام شکسپیر با آنی هاداوای در سال ۱۵۸۲ در دست است. شکسپیر پس از ازدواج به لندن رفت و درباره ۷ سال نخستین زندگی او در لندن اطلاعات موثقی در دست نیست.

گفته می شود که در این دوران به ویرایش نمایشنامه ها و بازیگری تئاتر اشتغال داشته و اسنادی درباره همکاری او با یکی از گروه های مشهور تئاتری لندن، مردان لرد چمبرلن، در دست است.

ویلیام شکسپیر در سال ۱۵۹۳ مجموعه ای از شعرهای لیریک خود را با عنوان "ونوس" و "آدونیس" و یک سال بعد کتاب شعر "ربودن لاکریس" را منتشرکرد.

در سال ۱۵۹۷ خانه ای در لندن خرید و با انتشار و اجرای برخی نمایشنامه های خود به یکی از چهره های مشهور تئاتر انگلیس در آن روزگار، و با گذر زمان، به یکی از انگشت شمار غولانی بدل شد که بر قله ادبیات جهان نشسته اند.

ویلیام شکسپیر در آوریل ۱۶۱۶ میلادی درگذشت

تجربه های شاعر نوقدمائی در شعر نیمائی و آزاد

حق نشر عکس ISNA
Image caption پرویز خائفی از چهره های قدیمی شعر نئوکلاسیک فارسی است

پرویز خائفی، از چهره های قدیمی شعر نئوکلاسیک فارسی، یکی دو ماه پس از انتشار کتاب "مجمع پریشانی در باره شعر حافظ" تازه ترین مجموعه شعر خود را نیز با عنوان "جوانه از سنگ" منتشر می کند.

خائفی در شعرهای مجموعه "جوانه از سنگ"، کوشیده است تا در کنار برخی شعرهای کلاسیک و نئوکلاسیک، با حفظ زبان، ذهنیت، تخییل، جهان ذهنی و جهان شاعرانه خود ساختارهای نیمائی و آزاد را نیز تجربه کند.

خائفی به گفته خود در تجربه های تازه نیز به "سیاق شاعری‌ام در مجموعه‌های پیشین وفادار مانده" است و تنافر بین زبان و ذهنیت شاعرانه مالوف خائفی یا ساختارهای نیمائی و آزاد، همگنی تجربه های او را مخدوش کرده است.

شاعران نحله ای که به نوقدمائی یا نئوکلاسیک شهره است، پیشنهاد نیما را در باره انقلاب در موسیقی درونی و بیرون و وزن، صورت و صور، ساختار و زبان شعر فارسی نپذیرفتند اما از تکرار راه و روال قدمائی نیز پرهیز داشتند.

پیشنهادهای نیما و نوآوری های شاملو و شعر بعد از شاملو در فرم درونی و بیرونی، زبان و ساختار شعر، پاسخ هائی بودند که انسان معاصر ایرانی در برابر چالش ها، پرسش ها، مسائل و موقعیت معاصر و تحولات زمان و زمانه خلق کرده است.

جهان ذهنی و شعری شاعران نئوکلاسیک نیز از شعر کلاسیک فارسی فاصله گرفته بود اما این فاصله چندان نبود که انقلاب در فرم و زبان را برای شاعران این نحله به ضرورتی مبرم بدل کند

شاعران نحله نئوکلاسیک کوشیدند تا با حفظ زبان، فرم، موسیقی و قوالب و ساختار شعر کهن فارسی اصلاحات، تغییرات و ابداعاتی در همان چهارچوب ها اعمال کنند.

تفاوت نئوکلاسیک ها با شعر نیمائی و شاملوئی و شعر پس از نیما و شاملو اما تنها به شاخصه های صوری، فرمی، زبانی و وزنی محدود نبود که تفاوت جهان نگری و جهان شاعرانه، نگاه و بینش ذهنی و شعری نقشی مهم تر در این عرصه داشت؛ هرچند برخی از خلاق ترین شاعران این نحله چون نادرنادرپور، سیمین بهبهانی، فریدون توللی و فریدون مشیری گاه مضامین معاصر را نیز در شعرهای خود جذب و درونی کرده و چشم اندازهای خلاقی را در شعر خود آفریدند.

شعر نوقدمائی پرویز خائفی در مجموعه شعری چون "حصار"، که از اوج های شعری او است، نوعی رومانتیسیسم را که از مشروطه به بعد به شعر فارسی راه یافت با مفاهیم کلی و انتزاعی چون عشق، نومیدی و تلخکامی پیوند زده و در سمبولیسمی متکی به زبان و صنایع ادبی شعر کلاسیک در قالب تصویرسازی های استادانه بیان می کند.

اما زبان و جهان ذهنی و شعری شاعری نئوکلاسیک چون خائفی با ساختار نیمائی و ساختارهای شعر فارسی از شاملو به بعد در تناقض است چرا که ساختارهای فرمی و موسیقائی این ساختارها برای بیان جهان شعری و بینش های شاعرانه ای متفاوت با جهان شعری و بینش نئوکلاسیک ها شده اند.

این تناقض مجموعه شعر تازه خائفی را با عنوان "جوانه از سنگ" و چند مجموعه شعر اخیر او، و از جمله "کنار لحظه‌های عمر"، را در مرتبتی پائین تر از مجموعه شعرهای قدیمی و زیبای او چون حصار قرار می دهد..

مجموعه شعر "حصار" و آثاری دیگر خائفی چون از "لحطه تا یقین"، "این خاک تابناک طربناک"، و حتی مجموعه غزل های او با عنوان "کی شعر تر انگیرد"، در فرم ، زبان، اندیشه و تخییل به نحله شعر نوقدمائی ایران تعلق دارند و برخی شعرهای این مجموعه ها از بهترین نمونه های این نحله به شمار می روند.

پرویز خائفی در سال ۱۳۱۵ در شیراز متولد شد. نخستین تجربه های شعری خود با تمرین هائی در غزل آغاز کرد و و پس از آن در سایه شعر فریدون توللی، که در خلق قصیده و غزل کهن و چهارپاره های نو از استادان زمانه خود بود، قد کشید

مجموعه شعر "حصار" که اول بار در سال ۱۳۴۲ منتشر شد، و برخی آن را زیباترین مجموعه شعر خائفی می دانند، او را چون یکی از شاعران مطرح نحله نئوکلاسیک ثبیت کرد.

خائفی پس از این مجموعه بیش از ۱۰ مجموعه شعر از جمله "باز آسمان آبی است"، "از لحطه تا یقین"، "این خاک تابناک طربناک"، مجموعه غزل "کی شعر تر انگیزد"، "پیرار و پار"، "یاد و باد" و "آخرین آغاز و لحظه های عمر" را منتشر کرد.

خائفی چند کتاب و مجموعه مقاله نیز در باره حافظ منتشر کرده است که از جمله می توان به "حافظ در اوج"، "مقالات و مقابله ها"، "نگاهی به غزل حافظ" و "مجمع پریشانی" اشاره کرد.

"مجمع پریشانی" را انتشارت نوید شیراز و "جوانه از سنگ" را انتشارات نگاه منتشر کرده اند.

حق نشر عکس b
Image caption انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب را منتشر کرده است

تاریخ نوشته های جغرافیائی در جهان اسلام

ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی، به دوران حیات خود عضو آکادمی اتحاد شوروری سابق و از بنیان گذاران اسلام شناسی مدرن در این کشور بود.

کارشناسان کراچکوفسکی را از بزرگ ترین اسلام شناسان جهان می دانند و تفسیر قرآن او را، که همراه با ترجمه او از این کتاب به زبان روسی را که در سال ۱۹۶۳ منتشر شد، از معتبرترین منابع تلقی می کنند.

در میان آثار گوناگون کراچکوفسکی کتاب "تاریخ نوشته های جغرافیائی در جهان اسلام" او از غنی ترین منابع در زمینه تاریخچه جغرافیانویسی در جهان اسلام است و ترجمه عربی این کتاب با عنوان "تاریخ الادب الجغرافی العرب" نیز، با برگردان صلاح‌الدین عثمان هاشم، در جهان اسلام منبعی شناخته شده به شمار می رود.

ابوالقاسم پاینده ، ترجمه این کتاب را در سال ۱۳۴۸ به سفارش موسسه فرانکلین آن روزگار آغاز کرد اما پس از حوادث گوناگون قرار شد که بنگاه ترجمه و نشر کتاب این اثر را منتشر کند.

عمر این موسسه نیز، که پس از انقلاب تعطیل شد، به انتشار این اثر کفاف نداد.

پس از انقلاب سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی انتشار این کتاب در سال ۱۳۶۶ بر عهده گرفت اما در این مهم موفق نشد و سرانجام بخت انتشار این اثر باارزش به انتشارات علمی و فرهنگی رسید.

کتاب "تاریخ نوشته‌های جغرافیایی در جهان اسلام" در دو دفتر تنظیم شده است.

دفتر اول با عنوان "ابن خلدون و جغرافیا در مغرب در قرن‌های پانزدهم و شانزدهم" تاریخ نوشته های جغرافیائی جهان اسلام را از آغاز تا قرن شانزدهم بررسی می کند و ۸ فصل دفتر دوم موضوع کتاب را در قرن های هفدهم و هیجدهم تحلیل می کنند.

جغرافیا نزد جغرافی دانان مسلمان پیش از پیدایش کتاب‌های جغرافیایی، آغاز جغرافیای ریاضی در جهان اسلام، بیرونی و جغرافی ‌شناسان مشرق به قرن یازددهم، مقریزی و جغرافی ‌‌شناسان مصر تا فتح عثمانی و جغرافیای اقلیمی در شام و فلسطین به قرن‌های چهاردهم و پانزدهم از بخش های پربار این کتاب به شمار می روند.

مطالب مرتبط