عشق خسرو و شیرین در هزارتوی ممیزی

حق نشر عکس IBNA
Image caption محمد اللهیاری فومنی، مدیر اداره کتاب

بعد از انتشار این خبر که وزارت ارشاد ایران خواستار حذف قسمت هایی از منظومه "خسرو و شیرین" نظامی گنجوی شده، یک روزنامه چاپ تهران نوشت، مدیر اداره کتاب وزارت ارشاد، از انتشار این خبر و صحبت های ناشر این اثر ابراز نارضایتی کرده است.

فریبا نباتی، مدیر بخش فرهنگی انتشارات پیدایش، روز ۲۴ مرداد به خبرگزاری مهر گفته بود که از جمله اشکالاتی که وزارت ارشاد برای چاپ هشتم منظومه "خسرو و شیرین" به آن وارد کرده این است که در بیت "چو مست از جام می نگذاشت باقی، ز مجلس عزم رفتن کرد ساقی"، مصرع اول باید حذف شود.

او همچنین حذف عبارت "در آغوش کشیدن" در بخشی از داستان که شیرین جسد خسرو را پس از کشته شدن در آغوش می گیرد، و نیز حذف واژه ها و موضوعاتی همچون "رقص زنان"، "به خلوت رفتن"، "آغوش"، "گرفتن دست"، و موارد مشابه را از دیگر خواسته های وزارت ارشاد برای اصلاحات در منظومه "خسرو و شیرین" عنوان کرده بود.

در پی انتشار این گفت و گو در خبرگزاری مهر، روزنامه تهران امروز در شماره تازه خود با محمد اللهیاری، مدیر اداره کتاب گفت و گو کرده است. آقای اللهیاری در این گفت و گو، سخنان مدیر فرهنگی انتشارات پیدایش را "برای فشار آوردن به اداره کتاب" تعبیر کرد و گفت که این اداره "حتما با این انتشاراتی برخورد خواهد کرد."

این مقام مسئول از خبرگزاری مهر که با خانم نباتی مصاحبه کرده بود هم گله کرده که "بدون بررسی این گفت و گو را منتشر کرده است."

'ما نیازی نمی بینیم'

محمد اللهیاری در گفت و گوی خود با اشاره به اینکه این کتاب برای گروه سنی کودکان منتشر شده، گفت که "طبیعتا ما نیازی نمی بینیم که در کتاب کودک، از "در آغوش گرفتن" و "می" صحبت شود."

این در حالی است که محسن طائب، ناشر این کتاب در گفت و گو با خبرگزاری مهر گفته که چاپ های "قبلی" این کتاب برای گروه سنی کودک و نوجوان بوده و "ما برای چاپ هشتم این کتاب، درخواست مجوز برای گروه سنی بزرگسال داشته ایم و اتفاقا این بار که کتاب را می خواستیم برای گروه سنی بزرگسال منتشر کنیم، این حذفیات را خواسته اند."

آقای طائب امروز ۲۵ مرداد در گفت و گو با خبرگزاری مهر از دیدار با مسئول اداره کتاب کودک خبر داده و گفته است که "او مواردی را منطقی و قابل حل دیده و قرار شده که با بررس های کتاب جلسه ای داشته باشند."

حق نشر عکس Mehr

فریبا نباتی مدیر بخش فرهنگی انتشارات پیدایش گفت اشکالاتی که وزارت ارشاد بر این منظومه، "آن هم پس از ۹ قرن از خلق آن" وارد کرده است، "غیر اصولی" است.

به گفته سیمین بهبهانی، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، چنین کارهایی "خیانت به ادبیات فارسی" است و این نخستین بار هم نیست که وزارت فرهنگ و ارشاد در آثار نویسندگان و شعرا به این شکل دست می برد.

خانم بهبهانی به بی بی سی فارسی گفت: "از ۳۰ سال پیش شعر حافظ را دستکاری کرده اند، شعر سعدی را دستکاری کرده اند. مثلا زمانی در شعر حافظ "باده بده" یا "باده بیار" را تبدیل کرده بودند به "باده نده" و "باده نیار". در مثال دیگری در شعر فروغ پستان را حذف کرده بودند و به جای آن سه نقطه گذاشته بودند."

سیمین بهبهانی همچنین به سعدی اشاره کرد و گفت: "سعدی به صراحت از همه گونه کلام استفاده می کند. در غزل های عاشقانه اش در گلستان و بوستان و قصایدش همه جور صحبت کرده است؛ و اینها در حالیست که سعدی خودش ناصح مردم و واعظ بوده است."

این شاعر ایرانی این سوال را مطرح کرد که: "آیا کسانی این همه مدت سعی کرده اند اصل این آثار منتقل شود و دست نخورده بماند، مسلمان نبوده اند؟ آیا اسلام در این مملکت نبوده است؟ ۹ قرن به این صورت بوده، نه به اسلام ضربه خورده و نه اخلاق کسی را خراب کرده است."

به گفته سیمین بهبهانی، "اگر به این ترتیب پیش برود، چیزی از ادبیات باقی نمی ماند. این کتابها به کشورهای دیگر هم می رود و همه فارسی زبان ها این کتاب ها را می خوانند و این کارها خیانت به ادبیات است."

هفته گذشته، جواد مجابی، نویسنده، شاعر و طنزنویس، در گفت و گو با بی بی سی فارسی گفته بود که حدود ۶ هزار صفحه از آثارش در وزارت فرهنگ و ارشاد ایران در انتظار مجوز نشر هستند. او گفته بود که بی اثر بودن انتقادها در عرصه سانسور کتاب ها باعث شده دیگر حتی انگیزه تکرار آنها را هم نداشته باشد.

خانم بهبهانی هم "سیاست کلی در وزارت ارشاد" را دستکاری در کتاب های نویسنده ها و شاعران دانست و گفت: "سه کتاب خود من سه سال است که آنجا مانده و بعدش هم لاشه کتاب را آورده اند و گفته اند که اجازه نداده اند. ما که سلاحی نداریم، قصدی نداریم. بر انداز نیستیم. چرا زبان ما را می برید؟ چرا دهان ما را می بندید؟ نکاتی به نظرمان می رسد و می گوییم. می خواهید بپذیرید، می خواهید نپذیرید."

روز ۱۸ مرداد، محسن پرویز، نویسنده و معاون فرهنگی سابق وزارت ارشاد درباره عملکرد این وزارتخانه گفت که "رویه جاری وزارت ارشاد طبق ضوابط نیست و بر اساس اختیار شخصی عمل می‌شود."

افزایش سختگیری و تاخیر در صدور مجوز، لغو مجوز کتاب های مجوزدار، فقدان پاسخگویی به ناشران، مترجمان و نویسندگان معترض به شیوه ممیزی از جمله انتقادهای روز افزون اهالی کتاب و نشر در سال های اخیر بوده است.

این در حالیست که آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی هم به تازگی از لزوم نظارت بر بازار کتاب بر ایران سخن گفته بود و تاکید کرده بود که نباید"هر کتابی" را در بازار بفروشند.