هفت‌روز‌کتاب؛ جشن‌نامه ابوالحسن نجفی و شرح جامع دیوان خاقانی

جشن نامه نجفی، کارنامه فرهنگ سازی خلاق

حق نشر عکس ILNA

رونمائی کتاب جشن نامه ابوالحسن نجفی در پانزدهم شهریور از مهم ترین رخدادهای کتاب در هفت روز گذشته بود.

کتاب جشن نامه ابوالحسن نجفی را امید طبیب ‌زاده تالیف و انتشارات نیلوفر منتشر کرده است.

عرصه خلاقیت نظری، ادبی و هنری روشنفکران، زبان و فرهنگ است اما انگشت شماری از آنان با خلق و ابداع مفاهیم راهگشا، طرح مباحث تازه، کشف چشم اندازهای نو و پاسخ به نیازهای فکری زمانه، به مولفه ای از فرهنگ و زبان خود بدل شده اند و تاثیر آنان بر زبان و فرهنگ چندان ژرف و ماندگار است که از آنان می توان با وصف «فرهنگ سازان» یاد کرد. ابوالحسن نجفی از برجسته ترین فرهنگ سازان ایران معاصر است.

آثار ابوالحسن نجفی در عرصه های ترجمه، زبان شناسی، عروض و وزن شعر فارسی، فرهنگ نویسی و نظریه ادبی و در زمینه زبان و نثر و نحو فارسی، نه فقط از درخشان ترین نمونه ها در ژانر خود هستند که مفاهیم و مباحث تازه ای را مطرح کرده و بر سمت و سوی فکر و اندیشه و ادبیات در ایران دهه چهل تا کنون تاثیری راهگشا داشته اند.

ابوالحسن نجفی داستان ننوشته است اما به شهادت هوشنگ گلشیری نفوذ او بر بهرام صادقی، گلشیری و دیگر اعضای محفل جنگ اصفهان در دهه چهل، بر سمت و سوی داستان نویسی ایران تاثیر نهاد و آثار درخشانی چون "ملکوت" و داستان های کوتاه بهرام صادقی و "شازده احتجاب" و برخی داستان های کوتاه گلشیری، باارزش ترین نمونه های داستان نویسی معاصر فارسی، در پرتو آموزه های او در عرصه نظریه و نقد ادبی خلق شدند.

کتاب "جشن نامه ابوالحسن نجفی" با مصاحبه مفصل مولف کتاب با او آغاز می شود. این مصاحبه که در ۶ بخش با عنوان های خاطرات، ترجمه، ادبیات، فرهنگ نگاری، غلط ننویسیم و وزن شعر تنظیم شده است، از منظر مباحث مطرح شده، که به نجفی بر می گردد، و از منظر نحوه تنظیم و تدوین حرفه ای مصاحبه، که به امید طبیب زاده بر می گردد، از بهترین مصاحبه های جدی و پربار چند دهه اخیر است.

کتاب "جشن نامه نجفی" مقاله هائی را که برای انتشار در این کتاب در باره ابعاد گوناگون و متنوع شخصیت و کارنامه فرهنگی چند بعدی نجفی نوشته شده اند و مقالاتی را که به نجفی تقدیم شده اند در برگرفته و در پایان کتاب فهرستی جامع و مفید از آثار نجفی ـ تالیف،ترجمه و مقاله ها ـ آمده است که تصویری گویا از کارنامه ای پربار، ماندنی و موثر را به دست می دهد.

در مراسم رونمائی کتاب "جشن نامه نجفی"، امید طبیب‌زاده از تالیف کتاب و روابط خود با استادش نجفی گفت و محمدعلی موحد، فتح‌الله مجتبایی، ضیاء موحد، حسین معصومی همدانی، نصرالله پورجوادی و صالح حسینی از خاطرات خود با نجفی سخن گفتند و برخی ابعاد کارنامه فرهنگی او را تحلیل کردند.

ابوالحسن نجفی در بخشی از سخنان خود در این نشست مژده داد که نسخه تازه ای از کتاب "غلط ننویسیم" را، که از بحث انگیزترین آثار او است، منتشر خواهد کرد.

ابوالحسن نجفی در سال ۱۳۰۸ اصفهان و در خانواده ای روحانی و مشهور چشم به جهان گشود. در دانشگاه تهران شاگرد دکتر پرویز ناتل خانلری بود و تحصیلات خود را در دانشگاه سوربن فرانسه در زبان شناسی به یایان برد.

حق نشر عکس b

او در بازگشت به ایران استاد دانشگاه های اصفهان و تهران بود، در انتشار مجله "سخن" با خانلری همکاری داشت و با بنیان گذاری انتشارات نیل در دهه چهل، راهی نو در نشر کتاب در ایران گشود. او از بانفوذترین اعضای محفل جنگ اصفهان بود و اکنون عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی است.

ابوالحسن نجفی کار استاد خود خانلری را در تدوین عروض نو و ارائه طبقه بندی تازه از وزن شعر فارسی ادامه داد و یکی از دقیق ترین طبقه بندی ها را در وزن شعر فارسی ابداع کرد.

کتاب "فرهنگ فارسی عامیانه" نجفی از نمونه های متعالی فرهنگ نویسی مبتنی بر شیوه علمی در ایران به شمار می رود.

از آثار نجفی در زبان فارسی و نظریه ادبی می توان از کتاب های "مبانی زبان شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی" و "غلط ننویسیم" یاد کرد.

ترجمه های نجفی نه فقط از نمونه های درخشان ترجمه در زبان فارسی به شمار می روند که اغلب گزنیش های او برای ترجمه، پاسخی مناسب و درخور به نیازهای فرهنگی زمانه است.

کتاب های "شیطان و خدا"، "گوشه نشینان آلتونا" و "درباره نمایش"، از آثار ژان پل سارتر، "خانواده تیبو" نوشته روژه مارتن دوگار، "بچه های کوچک این قرن" اثر کریستیان روشفور، "شنبه و یک شنبه در کنار دریا" نوشته روبر مول، "کالیگولا" اثر آلبر کامو، کتاب های "استاد کار" و "همان طور که بوده ایم" از آثار آرتور ادامف، "پرندگان می روند در پرو بمیرند" نوشته رومن گاری، "نژاد و تاریخ" اثر کلود لوی اشتراوس، "عیش و نیستی" نوشته تیری مونیه و "گم گشته" اثر ژیل پرو از زیباترین و بهترین ترجمه های ابوالحسن نجفی به شمار می روند.

شرح جامع دیوان خاقانی، آشتی با شاعری دیرآشنا

از آتش حسرت بین بریان جگر دجله

خود آب شنیدستی کاتش کندش بریان؟

دندانه هر قصری پندی دهدت نو، نو

پند سر دندانه بشنو ز بن دندان

گوید که تو از خاکی ما خاک توایم اکنون

گامی دو سه بر ما نه اشکی دو سه هم بفشان

ما بارگه دادیم این رفت ستم بر ما

بر قصر ستمکاران تا خود چه رود خذلان

از قصیده معروف خاقانی با مطلع "هان ای دل عبرت بین ...."

خاقانی شروانی را از بزرگ ترین قصیده سرایان شعر کلاسیک فارسی می دانند اما اغلب شعرهای او به سادگی قصیده معروف او در باره ایوان مدائن نیست، فهم شعرهای او بی شرح و توضیح خاقانی شناسان برای هر کس دست نمی دهد و هم از این روی انتشار کتاب شرح جامع دیوان خاقانی فرصتی مغتنم برای دوستداران شعر فارسی به شمار می رود.

زبان بهترین شعرهای خاقانی زبانی فخیم و استوار اما اغلب غامض و پیچیده است.

شعر خاقانی بر صنایع بدیعی و دقایق لفظی به شیوه قدمائی بنا می شود. در شعر خاقانی واژه های تخصصی برگرفته از علوم گوناگون چون نجوم، پزشکی، گیاه شناسی، دارو سازی و... به وفور به کارآمده و تشبیه ها و استعارهای تو در تو، درک و لذت بردن از شعر او را برای نامتخصصان دشوار می کند.

علی دشتی کوشید تا به شیوه خود در کتاب خاقانی، شاعری دیر آشنا، خوانندگان شعر را با خاقانی آشتی دهد اما آشنائی با شعر خاقانی، به ویژه برای دانشجویان زبان و ادب فارسی، بی شرح و توضیخ تخصصی و جامع ممکن نیست.

کتاب "شرح جامع دیوان خاقانی" را که به گفته مولف کتاب "شامل ذکر همه‌ ابیات به طور جداگانه و توضیح نکته‌های واژگانی، دستوری و سبک ‌شناسانه و همچنین جنبه‌های بلاغنی، فنی، ادبی و توضیح معنای هر بیت به صورت جداگانه است" دکتر محمود فضیلت، استاد دانشگاه تهران، در ۱۲ جلد منتشر خواهد کرد.

نشر دانشگاه تهران جلد اول این کتاب را، که بر اساس نسخه دکتر ضیاء الدین سجادی و تا بیت "صد عید چنین ضمان کند، عمر دولت به از این ضمان ندیده است" تدوین شده، منتشر می کند.

مولف شرح جامع دیوان خاقانی استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران است و تاکنون آثاری بیش تر آموزشی در زمینه های تصحیح متون فارسی و عربی، قافیه و عروض، معانی، بیان، بدیع و نقد ادبی منتشر کرده است.

افصل الدین بدیل علی خاقانی شروانی در سال ۵۲۰ هجری قمری در تبریز متولد شد و در سال ۵۹۵ هجری قمری در همان شهر درگذشت.

پدر خاقانی درودگر، مادرش مسیحی نسطوری و عموی او، کافی الدین عمر، طبیب و علاقمند به فلسفه بود.

خاقانی به دورانی خلاقیت شعری خود را آغاز کرد که شاهان و حکمروایان گوناگون بر بخش های مختلف ایران حکم می راندند و مجموعه ای که پیش از آن کشوری واحد تلقی می شد با عوارض فاجعه بار درهم گسیختگی درگیر بود.

ابوالعلا گنجه ای، شاعری مطرح در آن روزگار، خاقانی جوان و مستعد را به شروانشاه، حاکم تبریز و چند شهر اطراف آن، معرفی کرد و خاقانی چهل سال در دربار شروانشاه و پسر او زیست. خاقانی به عراق، ری، مکه و مدینه آن روزگار نیز سفر کرد.

کتاب "تحفه العراقین خاقانی"، مثنوی در سه هزار و دویست بیت، با تصحیح یحیی قریب در سال ۱۳۳۰ و دیوان خاقانی، که قصیده ها، ترجیعات، غزل ها و رباعیات او را در بر می گیرد، با تصحیح دکتر ضیاء الدین سجادی در سال ۱۳۳۸ منتشر شدند. منشآت خاقانی نیز از مشهورترین آثار او است.

مطالب مرتبط