یادبود جک اسمیت، پایه‌گذار سینمای زیرزمینی آمریکا

حق نشر عکس Jack Smith Estate
Image caption بزرگداشت جک اسمیت از هفتم تا هجدهم سپتامبر در لندن برگزار می شود

انستیتوی هنرهای معاصر لندن (ICA) از جک اسمیت، سینماگر، بازیگر و عکاس غیرمتعارف آمریکایی و پایه گذار سینمای زیرزمینی آمریکا تجلیل می کند.

برنامه بزرگداشت جک اسمیت، که از هفتم تا هجدهم سپتامبر برگزار می شود، شامل نمایش مهم ترین فیلم های این سینماگر پیشرو و آوانگارد سینمای آمریکاست. کسی که با فیلم های تجربی و رادیکال خود، تحولی در سینمای اکسپریمنتال جهان و هنر پاپ و موسیقی راک (پانک راک) به وجود آورد و الهام بخش فیلمسازان و هنرمندان مختلف در زمینه های گوناگون - از سینما گرفته تا تئاتر، موسیقی و عکاسی - از جمله اندی وارهول، جوناس مکاس، جان واترز، دیوید لینچ، ریچارد فورمن، رابرت ویلسن، سیدنی شرمن، دیوید بایرن، جان کیل، لی بروئر و جان زورن شد.

فیلمسازی که اندی وارهول او را تنها سینماگری دانست که ارزش کپی کردن دارد و جان واترز او را تنها فیلمساز حقیقی زیرزمینی خواند.

در واقع جک اسمیت، اندی وارهول و جان واترز را باید سه چهره اصلی جنبش همجنسگرایی در سینما و هنر دهه شصت آمریکا به حساب آورد. به اعتقاد جک اسمیت، تمایلات و جهت گیری جنسی او باید محور و درونمایه اصلی هنرش به شمار آید.

زندگی در یک نگاه

جک اسمیت در ۱۹۳۲ در ایالت اوهایو آمریکا به دنیا آمد، در تگزاس بزرگ شد و در سال ۱۹۸۹ در سن ۵۶ سالگی بر اثر بیماری ایدز در نیویورک درگذشت.

او بعد از ساختن نخستین فیلمش، "لاشخورها بر فراز بغداد" در سال ۱۹۵۲ به نیویورک نقل مکان کرد.

جک اسمیت فیلم هایش را با بودجه ای بسیار ناچیز و با مواد خام فاسد شده (فیلم ریورسال تاریخ مصرف گذشته) می ساخت تا دنیای تصویری خاص و منحصر به فرد خود را خلق کند. دنیایی که خون آشام ها، ستارگان پورن، دیوانگان و بیماران جنسی و مصرف کنندگان مواد مخدر، مخلوقات آن بودند.

او در نیویورک به همکاری با جان واکارو، کارگردان تئاتر تجربی و آوانگارد پرداخت و ایده های زیبایی شناختی اش در زمینه هنرهای نمایشی را به کمک او گسترش بخشید.

در برنامه بزرگداشت جک اسمیت، علاوه بر نمایش فیلم های او، سمیناری نیز درباره این سینماگر برگزار خواهد شد و درباره دستاوردها و میراث سینمایی و هنری این کارگردان جنجالی آمریکایی بحث خواهد شد.

حق نشر عکس Estate of Jack Smith
Image caption جک اسمیت فیلمهایش را با بودجه ای ناچیز و با مواد خام فاسد شده می ساخت

اسمیت طی ۳۰ سال فعالیت سینمایی اش، با اندیشه ها و آثارش، قواعد و ارزش های متعارف و پذیرفته شده فیلمسازی را نادیده گرفت و زیبایی شناسی و زبان تازه ای را برای سینما پیشنهاد کرد که اگرچه نمی توانست مورد قبول سینماگران و تهیه کنندگان جریان رسمی سینمای آمریکا قرار گیرد اما نه تنها در میان سینماگران آوانگارد و تجربی آمریکایی، مقبولیت بسیار یافت بلکه مورد توجه عکاسان و هنرمندان تئاتر تجربی آمریکا قرار گرفت.

آشنایی با ماریا مونتز

جک اسمیت در فاصله بین ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ مقاله های خود را درباره زیبایی شناسی فیلم در نشریه "فیلم کالچر" منتشر کرد که از میان آنها مقاله " تناسب فیلمیک عالی ماریا مونتز" را مانیفست زیبایی شناسانه او دانسته اند.

اسمیت از طرفداران فیلم های ماریا مونتز، بازیگر معروف فیلم های بی مووی آمریکایی و فیلم هایی مثل " علی بابا و چهل دزد بغداد" و "شب های عربی" بود. او زمانی که به عنوان کنترلچی در سینما اورفیوم شیکاگو کار می کرد با فیلم های مونتز آشنا شد و دلبستگی خاصی به این بازیگر پیدا کرد. بعد از آن، این بازیگر به عنصر همیشگی فیلم های او تبدیل شد. مونتز برای اسمیت به منزله جادوی سینما بود و او در اغلب آثارش به ویژه در فیلم جنجالی اش یعنی "مخلوقین شعله ور"، به صحنه هایی از فیلم های این بازیگر ارجاع داده یا او را بازآفرینی کرده است.

همچنین تاثیر پذیری اسمیت را از فیلم های مارلین دیتریش و ژوزف فون اشترنبرگ در فیلم هایش می توان دنبال کرد.

جک اسمیت همچنین در فیلم ناتمام اندی وارهول به نام "بتمن دراکولا" و فیلم های زیرزمینی کن جیکوبز و تئاتر های آوانگارد روبرت ویلسن بازی کرده است.

مخلوقین شعله ور

نمایش مهم ترین فیلم جک اسمیت یعنی "مخلوقین شعله ور" نیز در این برنامه قرار دارد و جوناس مکاس سینماگر تجربی آمریکایی (معروف به پدرخوانده سینمای آوانگارد آمریکا) و از هواداران جک اسمیت، همراه با دومینیک جانسن، استاد رشته نمایش در دانشگاه کوئین مری بریتانیا و نویسنده کتاب تحلیلی " فاجعه باشکوه: جک اسمیت، نمایش و فرهنگ بصری" درباره این فیلم و ارزش های سینمایی آن بحث خواهند کرد.

فیلم "مخلوقین شعله ور" به عنوان غیرمتعارف ترین فیلم در تاریخ سینمای بعد از جنگ آمریکا شناخته شده است. این فیلم ۴۳ دقیقه ای که در سال ۱۹۶۳با ۳۰۰ دلار ساخته شد، بعد از اولین نمایش آن در آمریکا، از طرف اداره سانسور آمریکا به عنوان فیلمی "مستهجن" و "پورنوگرافیک" توقیف شد و جوناس مکاس که مسئول نمایش آن بود دستگیر و زندانی گردید.

حق نشر عکس Agosto Machado
Image caption جک اسمیت

"مخلوقین شعله ور"، هجویه ای بر فیلم های درجه ب (B movies) هالیوودی و ستایشی از ماریا مونتز، ستاره این نوع فیلم ها بود.

استورم ترموند، نماینده راستگرای کنگره آمریکا در سخنرانی خود علیه صنعت پورنوگرافی، قسمت هایی از فیلم جک اسمیت را برای اعضای کنگره نشان داد و به آن به عنوان نمونه ای از هنر "مستهجن" استناد کرد. بعد از آن بود که تمام نسخه های فیلم جمع آوری شد و تا سال ها بعد اجازه نمایش نیافت. جوناس مکاس و سوزان سونتاگ، شدیدا در برابر سانسور و توقیف این فیلم ایستادند و از جک اسمیت و هنرش دفاع کردند.

جک اسمیت، در فیلم "مخلوقین شعله ور"، برای نخستین بار رویکرد آزادانه ای به سکس و مواد مخدر و نمایش آن بر پرده سینما نشان داد. وی خود این فیلم را یک "قطعه کمدی که در یک استودیوی موسیقی جن زده اجرا می شود"، توصیف کرده است.

این فیلم که در یک روز آفتابی بر روی پشت بام سینمای ویندزور در نیویورک فیلمبرداری شد، فیلمی بی زمان و بی مکان بود که با فیلم های ریورسال سیاه و سفید که تاریخ مصرفشان گذشته بود ساخته شد.

جوناس مکاس درباره این فیلم در فیلم کالچر نوشت: "در مخلوقین شعله ور، جک اسمیت با قدرت گرافیکی و موزون خود، آزادی آنارشیستی سینمای جدید آمریکا را که همتراز بهترین آثار رسمی سینماست، ارج نهاده است. او برای نخستین بار در سینما به سطحی عالی از هنر رسید که قبلا وجود نداشت و نوعی از سکس را به نمایش گذاشت که بیانگر خویشتن داری سینماگران پیش از او در مواجهه با این مقوله بود."

عشق طبیعی

فیلم دیگری که از جک اسمیت در برنامه انستیتوی هنرهای معاصر لندن به نمایش درمی آید، "عشق طبیعی" است که با اجرای زنده موسیقی گروه راک "اکتوپیا" مرکب از ادم کریستنسن، جک برنان و ویکی استیری همراه است. گروه "اکتوپیا"، ساوند ترک این فیلم را زنده اجرا می کنند. "عشق طبیعی" تنها فیلم بلند اسمیت با زمان ۱۲۰ دقیقه است.

"عمو دیوید" نام فیلم دیگری از جک اسمیت است که با بودجه بسیار اندک ساخته شده و به رابطه جنسی غیرمتعارف مردی با برادرزاده اش می پردازد.

" رئیس جمهور نه" یا "ربودن وندل ویلکی به وسیله سارقان عشق"، آخرین فیلم جک اسمیت است که در واکنش به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۱۹۶۷ ساخته شد. وی بعد از این فیلم تا آخر عمرش، دیگر فیلمی نساخت و تنها به اجرای تئاترهای اکسپریمنتال پرداخت.

اجرای نمایش "انکار مرگ" به کارگردانی پنی آرکید دوست نزدیک جک اسمیت و از هواداران سبک نمایشی او، از قسمت های دیگر برنامه بزرگداشت اوست که پنی آرکید آن را بر مبنای آخرین مکالمه خود با جک اسمیت، در آخرین روزهای قبل از مرگش، نوشته و اجرا می کند.

همین طور آنا لا تیو، سینماگر تجربی بریتانیایی، چند فیلم کوتاه را که تحت تاثیر سینمای جک اسمیت ساخته شد، به نمایش می گذارد.

فیلمی از مری جردن، فیلمساز و سازنده کلیپ های ویدئویی هست با عنوان "جک اسمیت و ویرانی آتلانتیس" که با استفاده از مواد آرشیوی درباره کارهای جک اسمیت ساخته شده است.

در کنار نمایش فیلم ها و بحث ها، نمایشگاهی از عکس ها و اسناد مربوط به زندگی و آثار جک اسمیت همراه با موسیقی جان زورن، همکار نزدیک او نیز برپا خواهد بود.

نمایش فیلم های کوتاه ۱۶ میلی متری جک اسمیت و تعدادی از فیلم های زیرزمینی آمریکایی از جمله فیلم های کن جیکوبز مثل "خون قربانی بعد ازظهرشنبه"، "رقص کبری کوچک" و "زخم های کوچک شادی" که جک اسمیت در آنها بازی کرده، جزئی از برنامه بزرگداشت این سینماگر تجربی آمریکایی است.

جک اسمیت را همچنین استاد عکاسی هم معرفی کرده اند اگرچه عکس های او چندان دیده و شناخته نشده است. او بنیانگذار استودیوی عکاسی هایپر بول در نیویورک هم بود.

مطالب مرتبط