شهرام ناظری: هنرمند پیامش را با اثرش می رساند

شهرام ناظری حق نشر عکس BBC World Service

حدود سی سال پیش فرهنگ و هنر ایران عرصه عرض اندام این همه خواننده و نوازنده در عرصه موسیقی ایرانی چه سنتی و چه مدرن نبود و انقلاب ایران هم مثل همه انقلابهای دیگر عرصه هنری این کشور را متلاطم کرده بود.

تا مدتها به گواه هنرمندان و دست اندر کاران عرصه موسیقی سرودهای انقلابی به شکل زیرزمینی ضبط و آماده می شد و بعد از آن هم با اینکه ایران از روزهای انقلاب فاصله می گرفت، جنگ و تبعات آن بود که بر زندگی آدمها سایه می انداخت.

کوتاه اینکه درروزگار آژیر قرمز و پناهگاه و رادیوهای ترانزیستوری، اشتیاق فراوان مردم بود و تنها چند صدای انگشت شمار اما ماندگار.

صدای شهرام ناظری از جمله این صداها بود.

کمتر کسی را می شناسم که در دهه ۶۰ در ایران زندگی کرده باشد و تصنیف "اندک اندک جمع مستان می رسند" را زمزمه نکرده باشد. کمی بعدتر هم که مردم هنوز تشنه آثار هنری بودند، کار در گلستانه آقای ناظری به سوی مخاطبان تازه نشانه رفت؛ کسانی که طرفدار شعر نو بودند.

آقای ناظری در گفتگو با بی بی سی می گوید که "در هر دهه ای گذری داشته است به سوی دیدگاههای اجتماعی" و همواره تلاش کرده فرزند زمان خود باشد.

شهرام ناظری در سال ١٣٢٨در کرمانشاه به دنیا آمد. از همان کودکی کار فراگیری موسیقی را نزد پدرش آغاز کرد و بعدها هم مکتب استادانی چون عبدالله دوامی ،‌ نور علی برومند ، محمود کریمی ، عبدالعلی وزیری ، حسین قوامی و محمدرضا شجریان را دید و از اساتیدی چون احمد عبادی ، محمود تاجبخش ، جلال ذوالفنون ، محمود هاشمی و بیگجه خانی نواختن سه تار را آموخت.

سیاسی تر از ضحاک و کاوه

شهرام ناظری اولین خواننده موسیقی سنتی است که به سراغ فردوسی رفته، او اگر تنها خواننده ای نباشد که به خواندن اشعار شاهنامه توجه ویژه نشان داده است از معدود خوانندگانی است که داستان ضحاک، کاوه آهنگر و درفش کاویانی را "خوانده" است.

داستان ضحاک ماردوش و کاوه آهنگر در تاریخ ایران نمادی است از پیروزی بر ظلم و جور حکام.

آقای ناظری در گفتگو با بی بی سی فارسی می گوید که که اندیشه سیاسی و فرهنگی خود را با خواندن اشعار فردوسی بیان کرده است.

شهرام ناظری معتقد است "در این روزگاری که جامعه ایران سیاست زده است و کارهای فرهنگی هم تحت تاثیر شعارهای سیاسی قرار گرفته هنرمند باید پیامش را با هنرش منتقل کند."

او می گوید: هنر اگر واقعی باشد هرگز پیوند خود را با اجتماع و تاریخ از دست نمی دهد، هنرمند باید به جای عملکردهای حاشیه ای پیام اجتماعی و سیاسی خود را در هنرش انعکاس دهد؛ به عنوان مثال یک کارگردان باید نظرات تاریخی فرهنگی و اجتماعی خود را در قالب فیلم و سناریو و بازی بازیگرانش در فیلم و تاترش منعکس کند مثلا همانگونه که بهرام بیضایی این کار را انجام داده است. موسیقیدان هم از طریق موسیقی و انتخاب درست شعر و تلفیق هنرمندانه آن با موسیقی این کار را انجام می دهد.

"من نخستین خواننده سنتی موسیقی ایران بودم که جسارت انتخاب شاهنامه فردوسی و اجرای آن را از خود نشان دادم و چه اقدامی فرهنگی تر و سیاسی تر از کار بر روی داستان ضحاک، کاوه آهنگر و درفش کاویانی؟"

گلایه شهرام ناظری از صدا و سیما

شهرام ناظری که به ۳۰ سال پخش بدون اجازه آثارش از صدا و سیما معترض است و می گوید که اگر وضعیت به همین منوال پیش برود ممکن است به جای اعتراض و گلایه از راه قانونی اقدام کند.

شهرام ناظری که به گفته خودش از نخستین کسانی بوده که نسبت به پخش بدون مجوز آثارش از تلویزیون و رادیو گلایه کرده، تاکنون از مجراهای قانونی برای طرح این اعتراض ها استفاده نکرده است.

او در بیان اینکه چرا تا کنون هیچ اقدام حقوقی نکرده تاکید کرد که وقتی یک مرکز فرهنگی دولتی که در حقیقت می بایست بازوی قانون باشد، غیر قانونی عمل می کند و نسبت به مسئله کپی رایت و حق و حقوق هنرمند قانونی عمل نمی کند چگونه می توان برخورد قانونی کرد.

آقای ناظری گفت فعلا منتظر است که ببیند با وجود نجابت و پایداری که به خرج می دهد چه پاسخی خواهد گرفت.

در خرداد ماه ۸۸ محمد رضا شجریان، خواننده صاحب نام موسیقی سنتی ایرانی نیز در نامه ای به رادیو و تلویزیون ایران نسبت به پخش آثارش از این رسانه اعتراض کرده بود.

آقای شجریان از رادیو و تلویزیون که به گفته او مستمرا سرودهای میهنی او را پخش می کرد، خواست از این کار خودداری کند.

حق نشر عکس no credit
Image caption شهرام ناظری که به ۳۰ سال پخش بدون اجازه آثارش از صدا و سیما معترض است و می گوید که اگر وضعیت به همین منوال پیش برود ممکن است به جای اعتراض و گلایه از راه قانونی اقدام کند.

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران هم پخش آثار آقای شجریان را محدود کرد به حدی که حتی قطعه ربنا را هم که بیش از دو دهه بود هر سال به هنگام افطار در ماه رمضان با صدای او پخش می شد، امسال با اجراهایی از خوانندگانی دیگر از رادیو و تلویزیون پخش شد.

مشکلات بنیادی موسیقی در ایران

شهرام ناظری، استادصاحب نام آواز ایران که حدود ۴ سال پیش بالاترین نشان لژیون دونور را در فرانسه دریافت کرد همچنین بر لزوم بازنگری سیاست های هنری و فرهنگی ایران تاکید کرد و در بیان جزییات به ممنوعیت نشان دادن ساز از تلویزیون بعد از ۳۰ سال و ممنوعیت پخش صدای خانم ها از رادیو و تلویزیون اشاره کرد.

او در جای جای این گفتگو تاکید می کند که "این شیوه برخورد با کسانی که ۳۰ سال شاهد پخش بی اجازه آثارشان از رادیو و تلویزیون بوده اند و نجابت به خرج داده اند، درست نیست."

می گوید مثل "کوه استوار" در ایران ماندم و با ناحقی ها مدارا کردم و درست نیست که با چنین برخوردی مواجه شوم.

او بارها گفته باز هم تاکید می کند که فرزند ایران است از نژاد کرد و از ابتدای انقلاب تا کنون نه کمک مالی نه وامهای آنچنانی نه زمین نه خانه و نه هیچ تسهیلات دیگری گرفته است. می گوید نه تنها چنین چیزهایی را نگرفته که حقوق حقه اش را هم دریافت نکرده است.

از لابه لای صحبتهای آقای ناظری دریافتم که به او پیشنهاد شده بوده که بر پایه برنامه ای که "آنها خودشان می پسندند" و آقای ناظری با آن موافق نبوده، بخشی از حق و حقوقی که در این مدت از او ضایع شده را به او پرداخت کنند.

اما موضوع اعتراض آقای ناظری تنها حق و حقوق تضییع شده خودش نیست او می گوید زمانی راضی می شود که حق و حقوق تمام هنرمندانی که در این سه دهه مغبون شده اند پرداخت شود.

این استاد آواز ایرانی می گوید مشکلات عرصه موسیقی در ایران بنیادیست.

مطالب مرتبط