جشنواره فیلم توکیو؛ زیر سایه فوکوشیما

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption از راست: ماکیکو اسومی، جکی چان و شوکو ناکاگاوا در مراسم افتتاحیه جشنواره فیلم توکیو

زمانی که جشنواره جهانی فیلم توکیو در سال ۱۹۸۵ با نمایش "آشوب"، فیلم ستایش برانگیز آکیرا کوروساوا، در سرزمین بزرگانی چون کنجی میزوگوچی، یاسوجیرو اوزو و کوروساوا افتتاح شد، قاره آسیا صاحب یکی از بزرگ ترین جشنواره های فیلم خود شد که پس از سه سال اول که به صورت دو سالانه برگزار شد، هر سال برگزار شده و امسال زیر سایه فشار اقتصادی ناشی از فاجعه فوکوشیما، کماکان با قدرت به کار خود ادامه می دهد.

Image caption پوستر جشنواره فیلم توکیو

شاید به دلیل این فاجعه، امسال این جشنواره که از روز ۲۲ اکتبر در توکیو آغاز شده، توجه بیشتر مقامات سیاسی ژاپن را به خود جلب کرده، تا آنجا که نخست وزیر ژاپن شخصاً در افتتاحیه شرکت کرد و سینما را عامل بسیار مهمی در گفت و گوهای جهانی دانست.

جشنواره فیلم امسال، به گفته دست اندرکاران آن، با یک سوال بزرگ مواجه بوده است: پس از فاجعه زلزله و سونامی و در پی آن فاجعه هسته ای در فوکوشیما و به تبع آن بحران اقتصادی و کم شدن شصت درصدی مراجعه جهانگردها به این کشور، آیا جشنواره توکیو باید برگزار می شد؟

پس از بحث های فراوان، مسئولان بالاخره به این نتیجه می رسند که جشنواره توکیو باید باشکوه تر از همیشه برگزار شود و در حالی که آنها نگران فیلم ها و میهمانان بین المللی بودند، با درخواست شرکت هزار فیلم -که دویست عنوان بیشتر از سال گذشته است- روبرو شدند.

سرانجام جشنواره با حضور مهمانان بین المللی از میلیا یووویچ، هنرپیشه و مدل آمریکایی، تا ویم وندرس، فیلمساز سینمای روشنفکری، را بر روی فرش های سبز خود به حرکت در آورد.

فرش های سبز

رسم بر این است که در تمام جهان برای افتتاح فیلم ها و جشنواره ها فرش های قرمز پهن می کنند، اما ژاپنی ها در یک تصمیم خلاقانه رنگ این فرش ها را به رنگ سبز تغییر داده اند. این رنگ که به رنگ جشنواره توکیو بدل شده، از سویی به فرهنگ و آداب و سنت های ژاپنی ها ارتباط دارد و از سوی دیگر تاکید جشنواره را بر جهانی بدون آلودگی های محیط زیستی به نمایش می گذارد.

جشنواره بر محور شعارهایی چون «برای کره زمین وارد عمل شویم» و «قدرت سینما را باور کنیم»، سعی دارد بر سلامت محیط زیست و نقش سینما در حفظ آن تاکید کند. این رویکرد هم از سویی به پیشینه ژاپنی ها باز می گردد و هم از سوی دیگر به واقعه فوکوشیما؛ تا آنجا که جشنواره بخش ویژه ای به فیلم های مربوط به طبیعت اختصاص داده و در آن فیلم های گوناگونی از سراسر دنیا درباره محیط زیست به نمایش در می آید.

نمایش مستندهایی درباره فوکوشیما هم از بخش های پر سر و صدای جشنواره امسال است.

بخش مسابقه

امسال پانزده فیلم از کشورهای فرانسه، ایرلند، مکزیک،آمریکا، تایلند، ترکیه، یونان ، پرتغال، هلند، چین، سوئد، دانمارک، هونگ کونگ،ایتالیا، بریتانیا، بلژیک و ژاپن در بخش مسابقه حضور دارند که از این میان فرانسه با سه فیلم رکورددار است.

این بخش جایزه نقدی پنجاه هزار دلاری دارد که یکی از بزرگ ترین جوایز نقدی جشنواره های جهانی محسوب می شود و فیلم هایی از جمله "زندگی بهتر"، ساخته سدریک کن، "قطب نمایی که مرد مرده حمل می کند" ساخته آرتور پونز و "کناره گیری" ساخته تونی کی برای دریافت آن با هم رقابت می کنند.

بخش های دیگر

جشنواره توکیو جز بخش مسابقه، بخش های مختلف دیگری هم دارد. فیلم شاخص "پینا" ساخته ویم وندرس و "بی قرار" ساخته گاس ون سنت از جمله فیلم هایی اند که در بخش "نمایش ویژه" به نمایش درخواهند آمد. پینا اولین تجربه سه بعدی ویم وندرس، ترجمه شگفت انگیزی از رقص به سینماست که جهان و دنیای یکی از معتبرترین طراحان رقص جهان، پینا باوش، را با تماشاگر قسمت می کند.

فیلم "بی قرار" هم ادامه آثار گاس ون سنت در توجه به دنیای نوجوانان است که این بار به جای کوشش برای خلق جایگاه یک نوجوان در قبال جامعه، به جهان درونی دختری در حال مرگ نزدیک می شود.

در بخش "بادهای آسیا- خاور میانه"، فیلم هایی چون "بشقاب پرنده"، ساخته کونک کویی هیون (از کره)، یازده گل ساخته ونگ زیاشوهای (از چین) و خلیفه، ساخته نورمن حکیم (از اندونزی) با فیلم "سوگ" ساخته مرتضی فرشباف از ایران برای دریافت جایزه ده هزار دلاری این بخش رقابت می کنند.

در بخش غیر مسابقه ای "سینمای جهان" فیلم هایی چون "اسب دیوانه" ساخته فردریک وایزمن، "خانه تحمل" ساخته برنار بونلو و "یک روز خوب دیگر" ساخته سام لوینسوون به نمایش در می آیند.

در بخش "چشم های ژاپن" که به فیلم های تازه سینمای این کشور اختصاص دارد، هشت فیلم برای جایزه این بخش با هم رقابت می کنند: از جمله "بین امروز وفردا" ساخته یونکو کوبایاشی، "صدای نور" ساخته یوچیرو یاماساکی و "درباره آسمان صورتی" ساخته کئیچی کوبایاشی.

حق نشر عکس AFP
Image caption ویم وندرس و همسرش دوناتا روی فرش سبز جشنواره فیلم توکیو

ادای دین به سینمای کلاسیک ژاپن

از دیگر بخش های جذاب جشنواره توکیو، مرور آثار کیوکو کاگاوا، بازیگر زن سینمای کلاسیک ژاپن، است که در شاهکارهایی از کنجی میزوگوچی و آکیرا کوروساوا ایفای نقش کرده است.

در این برنامه فیلم هایی چون "افسانه چیکاماتسو" ساخته کنجی میزوگوچی، "داستان توکیو" ساخته یاسو جیرو اوزو، و "باران ناگهانی" ساخته میکی ناروسه، به نمایش گذاشته می شود.

در برنامه ای ویژه، مراسم اهدای جایزه به این بازیگر سینمای ژاپن برگزار شد و پس از آن نسخه تمیزی از افسانه چیکاماتسو، کنجی میزوگوچی (۱۹۵۴) به نمایش درآمد؛ فیلمی از دوران طلایی سینمای ژاپن که قدرت کارگردانی یکی از بزرگ ترین فیلمسازان تاریخ سینما را به نمایش می گذارد و با تعریف «میزانسن» ،هنوز می تواند برای هر دانش آموز سینما، یک کلاس درس بی واسطه باشد.

جشنواره فیلم توکیو از روز بیست و دوم اکتبر آغاز شده و تا سی ام اکتبر ادامه خواهد داشت.

مطالب مرتبط