هفت‌روزکتاب، در باب هنر معاصر ایران، تراژدی نیچه و اشعار مهرگان

در میان سایه و نور حق نشر عکس no credit

کتاب "در میان سایه و نور"، که به تازگی در ایران رونمائی شده، ۱۵ مقاله درباره هنر معاصر ایران و ۳۵۰ تصویر رنگی از آثار هنرمندان ایران معاصر را در بردارد.

این کتاب که با ویراستاری و ترجمه حمید کشمیرشکن منتشر شده، از انگشت شمار مجموعه مقالات در ایران است که ویراستار در آن با همگن و به روز کردن داده‌ها و محتوای متون و با به دست دادن پیوست هائی چون منابع و کتاب شناسی، بر ارزش و اعتبار کتاب افزوده است - هرچند نثر برخی مقاله ها از نثر شیوا و روان دیگر متون این کتاب دور و به تلفیقی از نثر مغشوش رایج در متون دانشگاهی ایران و نثر فنی مغلق نزدیک می شوند.

اغلب مقاله های کتاب "در میان سایه و نور" در کنفرانسی که با هدف معرفی و تحلیل هنر معاصر ایران در سال ۲۰۰۵ در دانشگاه آکسفورد برگزار شد، ارائه شده اند.

حمید کشمیر شکن، ویراستار کتاب "در میان سایه و نور"، که خود از دست اندرکاران و سخنرانان این کنفرانس بود، مقالات این کتاب را گردآوری، تنظیم، ترجمه و ویراستاری کرده و خود نیز مقاله هائی ارزشمند را بر این مجموعه افزوده است.

به گفته ویراستار و ناشر، انتشار این کتاب «به دلایلی» که ذکر نشده اند، «حدود ۶ سال به تاخیر» افتاد و ویراستار کتاب با بازویراستاری و بازنویسی همه متون کتاب و به روز کردن آنها و با افزودن مقاله ای در باب تحولات هنر معاصر ایران در ۶ ساله اخیر کوشیده است تا سایه این تاخیر اجباری را از متون کتاب پاک کند.

فقر فلسفی در ایران معاصر، فقر نقد و نظریه ادبی و هنری را نیز به دنبال داشته و این فقر در عرصه هنرهای تجسمی پررنگ تر است.

حوزه آکادمیک ایران به هنر معاصر توجه چندانی نداشته و هنر معاصر ایران، شاید جز در حوزه سینما، در محافل هنری و ادبی غرب و در میان نظریه پردازان و منتقدان غربی شناخته نیست و هم بدین دلایل کتاب "سایه و نور" را می توان تلاشی ارزشمند در پر کردن فضاهای خالی در این عرصه ها ارزیابی کرد.

مقاله های کتاب "در میان سایه و نور" آثار هنری ایران معاصر را در داخل و خارج از کشور، چگونگی حضور هنری هنرمندان ایرانی در وطن و در تبعید و مهاجرت، قالب ها، شکل ها و چگونگی حضور هنرمندان ایرانی را در عرصه تاریخ و جامعه تحلیل کرده و به گفته ویراستار کتاب چگونگی مبادله و «مشارکت هنرمندان معاصر ایرانی در فرهنگ اجتماعی خود» را با واسطه «بررسی تولیدات هنری، گرایش‌ها و رویدادها و با روشن نمودن معانی بافتاری آن ها در ایران معاصر» تجزیه و تحلیل می کنند.

کتاب در ۳ فصل با عنوان های "نظرگاه هایی در باره هنر و هنرمند معاصر در ایران"، "هنر ایرانی در مهاجرت و "هنر و انقلاب " تنظیم شده و مقاله های متخصصانی چون آیدین آغداشلو، عبدالمجید حسینی راد، مهدی حسینی، ادوارد لوسی اسمیت، حمید کشمیرشکن، حمید سوری، فریار جواهریان، مهری هنربین-هالیدی، اولریخ مارزولف، شیوا بلاغی، هنگامه فولادوند، رز عیسی، شرون پارکر و پیتر چلکوسکی را در بر دارد.

در ۸ مقاله فصل نخست کتاب که با عنوان «نظرگاه‌هایی درباره هنر و هنرمند معاصر در ایران» منتشر شده اند، مباحثی چون ارتباط با مدرنیته در نقاشی ایرانی: چشم اندازی تاریخی، هنر معاصر در ایران و رابطه آن با دیگر هنرهای غیر اروپایی، مدرنیته دوباره تولید شده: هنر پسا-انقلابی در ایران از انتهای دهه ۱۳۷۰ ، جهانی سازی و پرسش هویت‪: گفتمان هایی در باره هنر معاصر ایران در دو دهه گذشته ‪، نسل نو عکاسان هنری ایرانی : رویکردها و چالش ها، پارادایم های پردیس در هنر معاصر ایران، سیری تکاملی از آموزش رسمی هنر در فرایند گذار و تداوم و تصویرسازی های لیتوگرافی دوره قاجار به عنوان منبعی از الهام برای هنر معاصر ایران ، تحلیل و بررسی شده اند.

در ۴ مقاله فصل دوم کتاب با عنوان «هنر مهاجرت و وضعیت هنر ایرانیان در مهاجرت» بحث هائی چون "جست و جو برای طوبا: بازتاب هایی از تبعید و هنر در آثار شیرین نشاط و شجاع آذری"، "ساخت هویتی نو: تجربه ای خود‪ارجاعی برای هنرمندان ایرانی‪امریکایی"، "محصولی از زندگی و هنر: ظهور زبان زیبایی شناسی نو" و تجسم خاطره در آثار ثمیلا امیرابراهیمی، مینو اسدی و هاله نیازمند تحلیل می شوند.

مقاله های فصل سوم کتاب با عنوان «هنر و انقلاب " به تاثیر انقلاب و جنگ بر هنرهای تجسمی اختصاص یافته و مباحثی چون پوسترهای انقلاب و جنگ، هنر انقلابی در ایران: تنوع اشکال و تأثیر باورهای شیعی و انقلابی در هنر معاصر ایران را بررسی می کنند.

مقاله آیدین آغداشلو، نقاش خلاق ایرانی که از نثری روان و شیوا نیز برخوردار است، در باره دیوارنگاری های دوران انقلاب و جنگ و مقاله پیتر چلکوفسکی، استاد دانشگاه نیویورک، در باره چگونگی حضور هنرمند ایرانی در انقلاب از تامل برانگیزترین متون این کتاب اند.

آیدین آغداشلو در مقاله خود به دیوارنگاری، یکی از ژانرهای هنری دوران انقلاب، می پردازد.

او در مقاله خود روند افت دیوارنگاری را از نخستین سال های انقلاب تا اکنون از نگاه و منظر خود تحلیل می کند.

حمید کشمیرشکن، ویراستار کتاب در میان سایه و نور، دوره دکترای تاریخ هنر را در کالج SOAS دانشگاه لندن و دوره پست دکترای خود را درسال ۱۳۸۴ در دانشگاه آکسفورد به پایان رساند و سردبیری مجله هنر فردا را بر عهده دارد.

کتاب در میان سایه و نور را نشر نمادینه منتشر کرده است.

تراژدی نیچه از نگاه تسوایگ

حق نشر عکس no credit

«جهان زبان من سقوط کرده است. وطن معنوی من، اروپا، خود را نابود کرده است. نیروهای من بر اثر سال‌های طولانی سرگردانی و بدون وطن بودن از میان رفته. بهتر آن است که به هنگام و در وضعیتی شایسته به زندگی خود پایان دهم.»

اشتفان تسوایگ. نامه پیش از خودکشی

اشتفان تسوایگ نه فقط رمان نویسی زبردست که زندگی نامه نویسی چیره دست نیز بود و زندگی ‌نامه‌های بالزاک دیکنز، داستایفسکی، تولستوی، هولدرلین، کلایست، ژوزف فوشه، مار آنتوانت، ماری استوارت، ماژلان و فروید که او نوشته است، در روزگار خود، از پرخواننده ترین کتاب ها در اروپا بودند.

استفان تسوایگ در کتاب "نبرد با اهریمن"، که در سال ۱۹۲۵ منتشر کرد، زندگی سه متفکر بزرگ آلمانی یعنی لایست، هولدرلین و نیچه را روایت می کند. برگردان فارسی فصل نیچه این کتاب با عنوان "تراژدی فریدریش نیچه" با ترجمه خسرو رضائی در روزهای اخیر منتشر شده است. چاپی از این کتاب حدود ۲۰ سال پیش به فارسی منتشر و نایاب شده بود.

خوانندگان فارسی زبان با رمان ها و داستان های تسوایگ آشنائی دارند و برخی آثار داستانی او از جمله "شطرنج باز"، "اموک"، "گل‌های سفید"، "راز"، "وجدان بیدار"، "آشفتگی احساسات"، "دختر دفتر پستی"، "نامه زنی ناشناس" و "بیست و چهار ساعت از زندگی یک زن" به فارسی ترجمه و منتشر شده اند. نام و آثار فردریش نیچه نیز برای کتابخوان فارسی زبان آشنا است.

تسوایگ از مخالفان سرسخت جنگ، ناسیونالیسم، استبداد، نژادپرستی و فاشیزم، بود؛ او صلح طلب بود و از نخستین کسانی که ایده اروپای متحد را مطرح کردند. تسوایگ در اندیشه های صلح طلبانه خود چندان صادق و پای برجا بود که او را «نخستین اروپایی خودآگاه» لقب داده اند.

برخی مورخان و مفسران اندیشه های نیچه را از زمینه های تفکر فاشیستی می دانند و برخی بر آن اند که دستگاه های تبلیغاتی نازی ها در آلمان آثار نیجه را به سود افکار نژادپرستانه و استبدادی خود تفسیر کرده و برداشت های نادرستی را از اندیشه های او به دست داده اند.

تفاوت افکار تسوایگ و نیچه و نگاه نویسنده ای صلح دوست چون تسوایگ به زندگی و آثار نیچه، که در کتاب "تراژدی فردریش نیچه" آمده است، این کتاب را به رغم گذشت سالیان به اثری خواندنی بدل می کند.

کتاب تراژدی فریدریش نیچه را انتشارات کتابپارسه منتشر کرده است.

زندگی تسوایگ

اشتفان تسوایگ در سال ۱۸۸۱ در وین متولد شد و دکترای فلسفه خود را در سال ۱۹۰۴ از دانشگاه وین دریافت و نخستین کتاب خود، مجموعه شعر سیم نقره‌ای را در بیست سالگی منتشر کرد.

تسوایگ از منتقدان حزب نازی و فاشیزم بود و حکومت هیتلری آثار او را درسال ۱۹۳۳ ممنوع کرد. تسوایگ در سال ۱۹۴۳ پس از اشغال اتریش یه دست ارتش نازی از میهن خود گریخت و به انگلستان و آمریکا و سرانجام به برزیل مهاجرت کرد.

شعله های جنگ جهانی دوم فرهنگ اروپائی را می سوخت و اشتفان تسوایگ، که شاهد نگران قدرت گیری نازی ها و شعله ور شدن جنگ جهانی بود، سرخورده و ناامید در سال ۱۹۲۴ در برزیل به همراه همسر دوم خود خودکشی کرد.

دهانم بوی مریم می دهد

حق نشر عکس no credit

«وقتی مرا به زندان بردند

روزنامه‌ها همه چیز را نوشتند

الا دلی

که روی دستان تو مانده بود»

از مجموعه شعر "دهانم بوی مریم می دهد" سروده کیوان مهرگان

کیوان مهرگان، روزنامه نویس و زمانی دبیر سرویس سیاسی روزنامه شرق بود و تاکنون چندین بار بازداشت و زندانی شده است.

مجموعه شعر "دهانم بوی مریم می دهد"، دومین مجموعه شعر کیوان مهرگان را انتشارات مروارید منتشر کرده است. نخستین مجموعه شعر او "تو و جاده همدستید" نام داشت.

این دو مجموعه شعرهای کوتاهی را در بر می گیرند که بر مضمون شناخته شده و رایج عشق و حسرت شکل گرفته اند.

«تمام دلهره من این است

روزی که مشتم باز می شود

همه بفهمند

دستانم خالی از تو بود»

شعر کوتاه و قالب برگرفته شده از هایکوی ژاپنی از الگوهای تجربه شده شعر فارسی در دهه های چهل و پنجاه بود و منصور اوجی در این دهه ها در مجموعه هائی چون "کوتاه مثل آه" کوشید تا عاطفه، تخییل و تفکر شعری شده و هستی شناسی شاعرانه خود را در قالبی فشرده بیان کند.

برخی شعرهای کوتاه اوجی در این دوره ماندگار شدند چرا که بینش، نگاه، حس و عاطفه ای چند بعدی را در قالبی فشرده بیان می کردند اما اغلب شعرهای کوتاه دو دهه اخیر حس و عاطفه ای تک بعدی و رایج را در قالب تصویرها و استعاره های ساده ای بیان می کنند که شعریت و معنای محدود خود و نیز غیبت تجربه عینی و وقوف ذهنی شاعر را در همان خوانش نخستین بر خواننده آشکار می کنند.

در برخی شعرهای مجموعه دهانم بوی مریم می دهد ابعاد هستی شناسانه و مولفه های موقعیت به شعر استحاله و در شعر جاری شده اند اما اغلب آثار نسل هائی که در دو دهه اخیر به شعر روی آوردند جهان ذهنی انسان هائی را بیان می کنند که موقعیت اجتماعی و فرهنگی و سیاسی مرزهای تجربه عینی را بر آنها تنگ و فضاهای وقوف فکری را بر آنها بسته است؛ با این همه عشق، حتی در شناخته شده ترین بیان های خود از راه می رسد و شاعر می سراید:

«یکی بود

یکی نبود

آن که بود تویی

آن که نبود منم»

مطالب مرتبط