' تعزیه، به روایت دیگر' این هفته در آپارات

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

این هفته در آپارات فیلم 'تعزیه، به روایت دیگر' ساخته پرویز جاهد، هم زمان با ایام عزاداری محرم درایران به نمایش در می آید.

تعزیه گردانی در ایام عزاداری، در ایران سنتی است که بر سر چگونگی شکل گیری آن اختلاف نظرهایی وجود دارد، اما صرف نظراز ویژگی های مذهبی آن، تعزیه یک نوع نمایش است که شکل های مشابه اش را در فرهنگ های دیگر هم می شود دید.

حق نشر عکس h
Image caption نمایی از فیلم ' تعزیه، به روایت دیگر'

درباره فیلم

فیلم اگرچه صحنه هایی از نمایش تعزیه را در خود جای داده است، اما بیشتر به ریشه ها و ویژه گی های نمایشی و هنری تعزیه می پردازد.

"تعزیه، به روایت دیگر" تلاشی در جهت شناخت ریشه‌های اسطوره‌ای و داستانی تعزیه و تحلیل عناصر دراماتیک آن در گفتگو با صاحبنظران است.

ویژگی فیلم

همه افرادی که در این فیلم در باره تعزیه حرف می زنند، کاملا آگاهانه و بر اساس نوع تفکر و جایگاه پژوهشی ویژه شان انتخاب شده اند.

حضور 'پیتر چلکوفسکی' به عنوان یک شرق شناس و اسلام شناس غربی در کنار پژوهش گران ایرانی از جمله 'بهرام بیضایی'، 'لاله تقیان' و 'جابر عناصری' به فیلم ' تعزیه، به روایت دیگر' بعدی پژوهشی بخشیده است. در این فیلم نکات کاملا تازه ای درباره تعزیه و پیشینه اش در ایران مطرح می شود. نکاتی که باعث می شود مخاطب به تعزیه نه به شکل مذهبی ، بلکه به عنوان یک نمایش آیینی نگاه کند.

درباره کارگردان

حق نشر عکس j
Image caption پرویز جاهد کارگردان فیلم

پرویز جاهد تحصیل کرده رشته مطالعات فیلم در لندن و فارغ التحصیل کارشناسی ارشد سینما از دانشکده سینما و تئاتر تهران است. وی را بیشتر به برای نقدهای سینمایی اش و کتاب "نوشتن با دوربین" که حاصل گفتگوی او با ابراهیم گلستان است، می شناسند. ازفیلم های مستند دیگری که او ساخته می توان به فیلمهای ' روز به خیر آقای غفاری'، 'قراول'، '۲۴ ساعت صلح' ، 'سلیمان میناسیان-مردی با دوربین فیلم برداری'، 'فال قهوه'، 'دایره معیوب '، 'علفزار' و 'چکاوک' و فیلم داستانی 'روز بر می آید'، اشاره کرد.

نگاه کارگردان

وقتی که بچه بودم، تعزیه برای من و بسیاری از همسالان من، تنها یک نمایش یا تئاتر سرگرم کننده نبود بلکه تجسم واقعی رویدادی دلخراش در دشت سوزان کربلا و شرح مصائب و رنج های امام حسین و شهادت جانگداز او و یارانش(اولیا) به دست ستمگران و ظالمان(اشقیا) بود. مردی که نقش حضرت عباس را بازی می کرد، چهره ای زیبا و نورانی داشت و من نمی توانستم باور کنم که او آدمی معمولی است و کشاورزی از روستای اطراف است که حال برای مدت کوتاهی لباس سبز در بر کرده و در قالب اولیا فرو رفته است.

او آن چنان ماهرانه و پرقدرت بازی می کرد که تصور جدایی او از نقش برای ما اصلا ممکن نبود. من و دوستان خردسالم، قهرمانی و شجاعت او را تحسین می کردیم و بر شهادت مظلومانه او زار زار می گریستیم. و در همان حال بر دشمنان سرخ پوش اش یعنی یزید، ابن سعد و شمر لعنت می فرستادیم.

پدرم تعزیه خوان نبود اما صدای گرم و خوبی داشت و مرثیه های عاشورا را آنچنان سوزناک می خواند که سنگدل ترین آدم ها را به گریه می انداخت. بسیاری از تعزیه خوان های بزرگ و برجسته مازندران از دوستان او بودند از جمله آقای خلیلی، شمرخوان و معین البکا (کارگردان تعزیه)ی درجه یک منطقه شوی لاشت مازندران که دو تعزیه بزرگ حضرت عباس و حضرت امام حسین را در این فیلم اجرا می کند و الهام بخش من در ساختن این فیلم مستند بوده است.

فیلمی که با تیمی بسیار کوچک و تجهیزاتی اندک تهیه شد و دشواری های زیادی در مراحل ساخت آن پیش آمد و هرگز آنچنان که می بایست، در ایران دیده نشد.(متاسفانه این سرنوشت بسیاری از مستندهای ایرانی است.)

رویکرد من در این فیلم، رویکردی پژوهشی و تحلیلی بود و هدفم این بود که ضمن تحلیل ساختار نمایشی تعزیه و بررسی جنبه های دراماتیک و نشانه شناسی آن، به ریشه های داستانی، آئینی، مذهبی و اسطوره ای آن بپردازم.

شیوه کار من در ساختن این فیلم مستند این بود که ابتدا دو تعزیه امام حسین و حضرت عباس به طور جداگانه فیلمبرداری شد و بعد نسخه فشرده ای از هر دو تعزیه تدوین شد و در اختیار این افراد قرار گرفت و آنها نیز جداگانه تحلیل خود را در مورد عناصر و اجزای مختلف تعزیه بر اساس این اجراهای ضبط شده، ارائه کردند.

ممکن است کاستی هایی در زمینه صدابرداری، فیلمبرداری و یا تدوین در این کار به چشم بخورد اما تا جایی که می دانم این فیلم تا این لحظه، تنها فیلم مستندی است که در باره تعزیه و تحلیل ساختاری و بررسی ریشه های آن ساخته شده است. همه فیلم های دیگری که در این زمینه ساخته شده اند، هدف اصلی شان ثبت اجرای یک تعزیه به طور خلاصه یا به تفصیل بوده است.

من این فیلم را به همه تعزیه خوانان گمنام خطه مازندران تقدیم کردم. شبیه خوانانی که بدون چشم داشت مالی یا شهرت، تنها به خاطر ایمان مذهبی شان می خوانند و با مهارتی شگفت انگیز، تراژدی کربلا را هر سال در روزهای ماه محرم به دراماتیک ترین شکلی روایت می کنند.

و نکته آخر اینکه این فیلم در اصل هفتاد و پنج دقیقه است که برای پخش از بی بی سی، زمان آن کوتاه تر شد و به ۵۰ دقیقه رسید.

خلاصه فیلم هفته گذشته، 'بن بست'

حق نشر عکس k
Image caption بابک بیات در نمایی از فیلم 'بن بست'

در فیلم 'بن بست'، فیلمساز به دنبال آن بوده است تا با همنشینی با بابک بیات وگفت و گو با موسیقیدان ها و کارگردانان سینمای ایران مروری کند بر کارنامه حرفه ای این آهنگ ساز فقید به عنوان یکی از نام آور ترین آهنگسازهای ترانه های پاپ دهه پنجاه و یکی از پرکارترین و شناخته شده ترین آهنگسازهای سه دهه اخیر سینمای ایران.

نظرات بینندگان درباره فیلم هفته گذشته

سوسن

چیزی که جای خالی آن محسوس بود، مصاحبه با یاران قدیمی و صمیمی هنرمند، همچون آقای ایرج جنتی عطایی و سایر دوستانی بود که درخارج از ایران به سر می برند.

مهرنوش

حدود پنج سال پیش بود. فروشگاهی که در آن کار می کردم نسبتا خلوت و کم مشتری بود. دیدم بابک بیات داخل فروشگاه شد. دقیقا همین قیافه ای بود که در فیلم می دیدیم. همراه همسرش بود، آمدند طرف من که سوالی بپرسند؟ وقتی دیدند ایرانیم، ایشان راحت تر شروع به صحبت کرد و گفت که میخواهند بروند ایران و احتیاج به یک چمدان دارند. بعد بدون مقدمه ادامه داد: نمیدانم شما با هنر آشنایی دارید یا نه؟ من بابک بیات هستم آهنگساز. خیلی خجالت کشیدم. گفتم البته که میشناسمتان. اسمتان را پای خیلی از فیلمها و برنامه ها دیده ام، ولی خوب چهره تان برایم ناشناس است. این که یک هنرمند گران قدر مملکتم تو کشورغریب این طور سرگردان و افسرده و غریب به نظر می رسید، دلم را بدرد آورد. مدت زمان زیادی نگذشت که خبر مرگش را در ایران شنیدم، همین یک دیدار کوتاه حس نزدیکی زیاد و طبیعتا غم زیادی برایم بجا گذاشت.

آربی

فیلم بسیار زیبایی بود. تدوینی جالب داشت و دارای ریتم مناسبی بود که آن را از هر گونه خسته کنندگی دور کرده بود. در جاهایی که آقای بابک بیات صحبت می کردند، فیلم آنچنان شاعرانه و عجیب بود که گویی غم بسیار عظیمی بر شانه های ایشان نشسته و زبان و حرکات بابک بیات را تحت تاثیر قرار می داد. در اوایل فیلم بلافاصله بعد از صحبت های ناصر فرهودی که گفت کسانی مثل بابک بیات تکرار نشدنی هستند، احمد رضا احمدی با مزخرف خواندن این ادعا، دقیقا جمله ای بر عکس آقای فرهودی گفتند که به نظر من سهوا نوعی توهین به ناصر فرهودی را القا می کرد و بهمن کیارستمی باید آنرا در تدوین حذف می کرد. در تمام طول فیلم بار سنگین غمی شاعرانه و عجیب احساس می شد که می توانست روحیات آقای بابک بیات را تمام و کمال به نمایش بگذارد.

کیانوش

ریتم خوبی‌ داشت. از آن فیلم‌هایی بود که کارگردان به موضوعش مسلط بود و تدوین بسیار عالی‌ هم به فیلم کمک کرده بود.

امیر

خیلی خوب بود. شکر که توانستم تکرارش را ببینم. ریتم و تدوین مناسبی هم داشت. فقط حیف از کارهای بابک بیات زیاد اسم برده نشده بود. کلا برای فیلمی که درباره یک آهنگساز ساخته شده، موسیقی کمی استفاده شده بود.

آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات:

aparat@bbc.co.uk

زمان پخش برنامه آپارات
به وقت تهران به وقت کابل به وقت دوشنبه به وقت گرینویچ
پنجشنبه ۲۱:۰۰ ۲۲:۰۰ ۲۲:۳۰ ۱۶:۳۰
تکرار جمعه ۱۱:۰۰ ۱۲:۰۰ ۱۲:۳۰ ۰۶:۳۰
تکرار شنبه ۱۳:۰۰ ۱۴:۰۰ ۱۴:۳۰ ۰۸:۳۰
تکرار چهارشنبه ۲۴:۰۰ ۰۱:۰۰ ۰۱:۳۰ ۱۹:۳۰
تکرارپنج شنبه ۱۶:۰۰ ۱۷:۰۰ ۱۷:۳۰ ۱۱:۳۰

مطالب مرتبط