رقبای "جدایی نادر از سیمین" در اسکار

حق نشر عکس AFP
Image caption اصغر فرهادی، کارگردان فیلم جدایی نادر از سیمین

انتخاب فیلم "جدایی نادر از سیمین" به عنوان یکی از پنج نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم خارجی در اسکار امسال، چندان غیرمنتظره نبود.

برگزیده شدن این فیلم به عنوان بهترین فیلم خارجی در گلدن گلوب و لیست بلند بالای جوایز این فیلم در جشنواره ها و مجامع معتبر سینمایی جهان از جمله جایزه سینماگران مستقل بریتانیا و جایزه بی بی سی چهار، و استقبال نشریات معتبر سینمایی مثل سایت اند ساوند و حلقه های منتقدان صاحب نام بین المللی از این فیلم، احتمال برگزیده شدن این فیلم را در این مرحله افزایش داده بود.

اکنون در این مرحله، بسیاری از رقبای معتبر و صاحب نام اصغر فرهادی در مرحله اول کنار رفته و فیلم او تنها با چهار فیلم از سینمای لهستان، اسرائیل، بلژیک و کانادا رقابت خواهد کرد که در میان آنها تنها آنی یژکا هولاند، فیلمسازی سرشناس در جهان سینماست و بقیه همه فیلمسازانی جوان و نوظهورند.

پیشینه تاریخی بخش فیلم های خارجی اسکار

جایزه اسکار که برخی آن را مهمترین جایزه سینمایی در جهان می دانند و بسیاری از سینماگران و بازیگران سینما، آرزوی حداقل یک بار برنده شدن آن را در سر می پرورانند، تا سال ها به فیلم های غیر انگلیسی زبان اهدا نمی شد و آکادمی اسکار به سینمای کشورهای دیگر غیر انگلیسی زبان بی اعتنا بود. در بین سال های ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۵، اسکار جوایزی به فیلم های غیر آمریکایی اهدا می کرد اما این جوایز پایه و اساس درستی نداشت چرا که نامزدهای مختلف برای این جایزه درکار نبود و تنها یک فیلم به عنوان فیلم برتر معرفی می شد. تنها از سال ۱۹۵۶ بود که بخش فیلم های خارجی اسکار به شکل امروزی اش ایجاد شد و از آن هنگام تا به امروز، هرساله این جایزه اهدا می شود.

انتخاب بهترین فیلم برای بخش فیلم های خارجی اسکار، در دو مرحله صورت می گیرد. در مرحله اول کمیته ای از رای دهندگان اسکار که همه آنها از دست اندرکاران صنعت فیلم در آمریکا به شمار می روند، ۶۳ فیلم معرفی شده به اسکار را دیدند و از میان آنها ۹ فیلم را برگزیده و در تاریخ ۱۳ ژانویه اعلام کردند.

در مرحله نهایی که روز ۲۴ ژانویه اعلام شد، از میان این ۹ فیلم برگزیده در مرحله اول، ۵ فیلم انتخاب می شود که از میان این پنج فیلم نیز در نهایت یک فیلم به عنوان بهترین فیلم خارجی در مراسم اهدای جوایز اسکار معرفی خواهد شد.

آیا سنت دیرینه اسکار خواهد شکست؟

اما بحثی که در مورد اسکار امسال می تواند مطرح باشد این است که آیا اسکار می تواند سنت دیرینه برنده شدن فیلم های اروپایی در این بخش را بشکند و به سینمای آسیا، آفریقا یا خاورمیانه هم توجه کند. از میان پنج فیلم منتخب بخش فیلم های خارجی، سه فیلم از فیلمسازان غربی است و تنها دو فیلم از خاورمیانه در این بخش حضور دارند.

نگاهی به لیست برندگان فیلم های خارجی اسکار در سال های گذشته نشان می دهد که از میان ۶۲ جایزه ای که از سال ۱۹۵۶ تا کنون در این بخش اهدا شد، ۵۱ جایزه نصیب فیلم های اروپایی شده و سهم کشورهای آسیایی تنها ۵ جایزه، آفریقا ۳ جایزه و آمریکای لاتین هم ۳ جایزه بوده است. از میان ۵ جایزه آسیایی، جز تایوان و ژاپن، هیچ کشور آسیایی دیگری تاکنون برنده این جایزه نبوده است. بنابراین برنده شدن فیلم فرهادی، نه تنها موفقیت بزرگی برای سینمای ایران است بلکه می تواند به عنوان موفقیتی جهانی برای سینمای آسیا و خاورمیانه محسوب شود و به سلطه فیلم های اروپایی در این بخش خاتمه دهد.

در اینجا به طور فشرده به معرفی چهار فیلم رقیب "جدایی نادر از سیمین" در اسکار یعنی فیلم های "کله‌گاو" ساخته میشل آر. روسکام از بلژیک، "پانویس" ساخته جوزف سدار از اسرائیل، "در تاریکی" ساخته آنی‌یژکا هولاند از لهستان و "مسیو لازار" ساخته فیلیپ فالاردو از کانادا می پردازیم:

موسیو لازار

Image caption موسیو لازار، چهارمین فیلم فیلیگ فالاردو، استعداد تازه سینمای کاناداست

"موسیو لازار"‌ (Monsieur Lazhar)، چهارمین فیلم فیلیپ فالاردو نویسنده و کارگردان اهل کبک کاناداست که استعداد تازه ای در سینمای امروز کانادا به حساب می آید. فیلم جدید فالاردو، فیلمی درباره زندگی تراژیک بشیر لازار، یک پناهنده الجزایری در مونترال است که همه اعضای خانواده اش را در یک آتش سوزی عمدی از دست می دهد چرا که همسرش که نویسنده بوده در رمان آخرش به انتقاد از شرایط بد اقتصادی و اجتماعی الجزایر پرداخت و در نتیجه قربانی انتقام گیری کور ماموران حکومتی می شود.

همزمان به دنبال خودکشی معلم یک مدرسه ابتدایی، بشیر جایگزین او می‌شود اما او از ترس پلیس کانادا و دیپورت شدن، نمی تواند احساسات و اندوه خود را با دانش آموزان در میان بگذارد.

"موسیو لازار"‌، فیلمی است که قبلا برنده جایزه ورایتی در جشنواره لوکارنو و جایزه بهترین فیلم کانادایی در فستیوال فیلم تورنتو شده است.

در تاریکی

فیلم "در تاریکی" (In Darkness)‌ ساخته آنی یژکا هولاند، نماینده سینمای لهستان در اسکار است. آنی یژکا هولاند لهستانی از مهمترین سینماگران زن امروز اروپا و جهان است. سینماگری که فیلم های مطرحی چون "الیویه الیویه"، "باغ مخفی"، "کسوف کامل" و "میدان واشنگتن" را در کارنامه خود دارد.

خانم هولاند در سال ۱۹۸۵ برای فیلم "خرمن خشم" نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم خارجی و در سال ۱۹۹۲ برای فیلمنامه اقتباسی "اروپا، اروپا" نیز نامزد اسکار شده بود و از این نظر مهم ترین رقیب فرهادی در اسکار امسال به شمار می رود و شانس زیادی برای گرفتن اسکار در این بخش دارد.

"در تاریکی" مانند اغلب آثار آنی یژکا هولاند بر اساس داستانی واقعی ساخته شده و مربوط به دوران اشغال لهستان به وسیله نیروهای نازی و مصایب یهودیان در اردوگاه های نازی هاست. فیلمی که خاتم هولاند آن را به مارک ادلمن یکی از فعالان سیاسی و اجتماعی یهودی لهستانی که از رهبران شورش های گتوهای یهودیان در ورشو بود، تقدیم کرده است. قهرمان اصلی فیلم، سارقی به نام لئوپولد سوهاست که همانند اسکار شیندلر، به خاطر منافع شخصی خود، جان خود را به خطر می اندازد و با مخفی کردن یهودیان در کانال های فاضلاب شهر، جان بسیاری از آنان را نجات می دهد.

Image caption کارگردان "در تاریکی" همکار کریستوف کیشلوفسکی در نگارش سناریوی فیلم "آبی" بوده است

آنی یژکا هولاند، دختر یک زوج ژورنالیست است. پدرش یهودی و مادرش کاتولیک بودند اما او خود فردی مذهبی نیست؛ با این حال همانند کریستوف کیشلوفسکی، مسئله ایمان یکی از تم های اصلی فیلم های اوست. هولاند همچنین همکار کریستوف کیشلوفسکی در نگارش سناریوی فیلم "آبی" از سه گانه رنگ های او بوده است.

هولاند در مدرسه هنرهای بازیگری فیلم و تلویزیون در پراگ درس خواند و درسال ۱۹۷۱ فارغ التحصیل شد و بعد از آن با برخی از مهم ترین سینماگران موج نوی لهستان مثل کریستوف زانوسی و آندره وایدا به عنوان دستیار کارگردان همکاری کرد و در فیلم مشهور "دانتون"، دستیار وایدا بوده است.

آنی یژکا هولاند اکنون در خارج از لهستان زندگی می کند و جز دو فیلم "تب" (۱۹۸۰) و "زن تنها" (۱۹۸۱) که در لهستان ساخت بقیه فیلم هایش را در فرانسه و کشورهای دیگر ساخته است.

شاید مهم ترین فیلم هولند، فیلم "اروپا اروپا"ست که در سال ۱۹۹۱ ساخت. این فیلم که نام آلمانی اصلی آن "سولومون؛ هیتلر جوان" بود و خشم مردم آلمان را برانگیخت، بر اساس زندگی واقعی سولومون پرل، جوان یهودی آلمانی ساخته شد که در زمان جنگ جهانی دوم، به خاطر وابستگی اش به نژاد آریایی از هولوکاست و اردوگاه های مرگ نازی ها در لهستان جان سالم به در می برد.

با اینکه شخصیت های زن، حضوری بسیار فعال و موثر در فیلم های آنی یژکا هولاند دارند اما او خود را فیلمسازی فمینیست نمی داند.

پانوشت

فیلم "پانوشت" (Footnote) ساخته فیلمساز اسرائیلی جوزف سدار که جایزه بهترین فیلمنامه را از شصت و چهارمین جشنواره فیلم کن دریافت کرد، ماجرای کشمکش بین یک پدر و پسر دانشگاهی است که بر روی متون مذهبی و فرهنگی قوم یهود (تلمود) مطالعه و تحقیق می کنند. اما آنها متعلق به دو نسل متفاوت با گرایش های متفاوت اند و هر کدام رویکرد متمایزی در تحقیقات تاریخی و علمی خود دارند. پدر که مقام علمی اش از سوی مراکز دانشگاهی و علمی اسرائیل نادیده گرفته شده و نتایج تحقیقاتش را همکار دانشگاهی اش سرقت کرده و به نام خود منتشر کرده، شخصیتی عصبی و تندخوست که از حضور در مجامع آکادمیک اکراه دارد اما پسرش برخلاف او، فردی خوش مشرب و مورد احترام در نظام آکادمیک است و به همین دلیل از سوی پدر به سطحی نگری در تحقیقات تلمودی متهم می شود. زمانی که پدر از سوی آکادمی علوم اسرائیل، برنده جایزه بزرگ علمی این کشور می شود، اوج درگیری و کشمکش آکادمیک و خانوادگی بین پدر و پسر است. رابطه ای پیچیده که با حسادت، بخل و تنگ نظری آمیخته است.

فیلم "پانوشت"، با وجود داشتن تنش دراماتیک بین پدر و پسر که تنها عنصر جذاب فیلم است، ساختاری بسیار پیش پا افتاده و معمولی دارد و به نظر نمی آید که بتواند رقیب جدی فیلمی مثل "جدایی نادر از سیمین" به شمار آید.

کله گاو

حق نشر عکس Reuters
Image caption میشل آر. روسکام، فیلمساز جوان بلژیکی

کله گاو (Bullhead)، نخستین فیلم میشل آر.روسکام، فیلمساز جوان بلژیکی است که در کارنامه اش ساختن چند فیلم کوتاه و ویدئویی دیده می شود. منتقدان سینمایی، "کله گاو" را فیلمی درباره تراژدی سرنوشت، گم شدن معصومیت و جنایت و مکافات معرفی کرده اند.

این فیلم به موضوع تجارت غیرقانونی هورمون در بلژیک می پردازد و داستان یک گاودار جوان بلژیکی به نام جکی است که گاوداری ای را که از پدرش به ارث برده، اداره می کند و برای پروار کردن گوساله هایش، به آنها هورمون تزریق می کند تا اینکه یک روز با پیشنهاد غیرمنتظره ای از سوی یک تاجر بدنام گوشت مواجه می شود که او را دچار تردید می کند. از سوی دیگر وجود رازی در گذشته جکی و ارتباط او با دوستی به نام دیدریک، داستان فیلم را پیچیده تر می سازد.

منتقدان سینمایی همچنین بازی های خوب بازیگران فیلم به ویژه متیاس شوئه نارتس در نقش جکی کم حرف و کله گاو و نیز بازیگران خردسال فیلم را ستوده و از مهارت روسکام در شخصیت پردازی و روایت اظهار شگفتی کرده اند و آن را از بخت های مسلم اسکار امسال می دانند.

سال گذشته فیلم "در یک دنیای بهتر" به کارگردانی سوزان بیر از دانمارک، برنده جایزه بهترین فیلم خارجی‌زبان اسکار شد.

هشتاد و چهارمین دوره جوایز اسکار، روز ۲۶ فوریه ۲۰۱۲ (دوشنبه هشتم اسفند به وقت ایران) در کداک تیه‌تر لس آنجلس برگزار می‌شود.

مطالب مرتبط