ایران؛ سرزمینی رنگارنگ با زبان هایی خاموش

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

ایران سرزمینی رنگارنگ است. خاستگاه و زیستگاه فرهنگ هایی گوناگون با پیشینه ای کهن. همچون سرزمین چهارفصلش، زادگاه مردمانی است با ادیان، آداب و رسوم، پوشش و زبان هایی متفاوت؛ زبان هایی که خواندن و نوشتن به آنها و آموختنشان اکنون به خواسته ای بی پاسخ مانده تبدیل شده است.

این خواسته دست کم هر سال در روز جهانی زبان مادری یک بار دیگر به یاد آورده می شود.

کنفرانس عمومی یونسکو، در سال ۱۹۹۹ به منظور کمک به تنوع زبانی و فرهنگی روز ۲۱ فوریه را روز جهانی زبان مادری نامید.

در بیست و یکم فوریه سال ۱۹۵۲، دانشجویان بنگلادشی که برای به رسمیت شناخته شدن زبان خود «بانگلا»به عنوان دومین زبان رسمی کشور تظاهرات کردند و تعدادی از آنان توسط پلیس داکا کشته شدند.

حدود یک دهه پس از تعیین روز جهانی زبان مادری از سوی یونسکو، مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز سال ۲۰۰۸ را سال جهانی زبان‌ها اعلام کرد.

یکی از اهداف این اقدامات، حفظ و نجات زبان هایی اعلام شده است که در معرض نابودی قرار گرفته اند. براساس براساس آمارهای یونسکو نیمی از حدود شش هزار زبانی که در حال حاضر در جهان وجود دارند، تا پایان قرن بیست و یکم از بین خواهند رفت.

اما به نظر می رسد، در ایران نگرانی ها تنها مربوط به آینده نیست و تدریس نشدن این زبان ها از همان کودکی، تاثیرات تعیین کنندگی بر موقعیت شهروندانی می گذارد که زبان مادری آنها فارسی نیست.

به این ترتیب، مشکل از مدرسه آغاز می شود و به حوزه های دیگر گسترش پیدا می کند.

تا اواخر دوره قاجاریه، دولت مرکزی، در ادامه سنت امپراتوری های کهن و به شکلی غیرمتمرکز کشور را اداره می کرد و چندان در امور ایالات و ولایات دخالت نمی کرد. اما با تشکیل دولت مدرن در دوران رضا شاه، دامنه تلاش ها برای همسان سازی ها و یکسان سازی ها تا پوشش و زبان شهروندان گسترش یافت. امری که به نوبه خود موضوعاتی همچون زبان آگاهی در اقوام ایرانی را در پی داشت و توجه به هویت های قومی و ملیتی را برانگیخت.

حقوق اقوام ایرانی در اصول پانزدهم و نوزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شده. بر اساس اصل پانزدهم، استفاده از زبانهای محلی و قومی در مطبوعات ورسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس‌، در کنار زبان‌فارسی آزاد است. اما چرا این اصل هنوز اجرا نشده است؟‌

اصل نوزدهم نیز تاکید می کند مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی ‌برخوردارند و رنگ‌، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود. این اصل نیز اجرا نشده است و منتقدان می گویند مساله تنها محدود به خواندن و نوشتن به زبان مادری نیست و اقوام ایرانی با مشکلات چند جانبه و به هم پیوسته ای روبه رو هستند.

همین جنبه های متفاوت در کنار شرایط جغرافیایی و سیاسی ایران و همسایگانش، به مساله اقوام ایرانی و مشکلات آنان ابعادی سیاسی و در اغلب اوقات امنیتی داده است.

با وجود این، از نگاهی دیگر، مشکل تنها محدود به اقوام ایرانی نیست و نباید به طور جداگانه به آن پرداخت. از این چشم انداز، جامعه ایران در کلیت خود با مساله ای مشترک مواجه است و حل و فصل مسایل اقوام ایرانی هم در گرو گشودن همین گره هاست.

در گفت و گویی با ماشاء الله آجودانی، نویسنده،پژوهشگر و مورخ، یوسف عزیزی بنی طرف، پژوهشگر و مترجم و گلاله شرفکندی، عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان به همین موضوع پرداخته شده است.