هنرهای تجسمی ایران در سال ۹۰؛ موفقیت‌های پرشمار بین‌المللی

حق نشر عکس ISNA
Image caption از راست: آیدین آغداشلو، محمد احصایی، عباس کیارستمی و جعفر پناهی در مراسم "درستایش هفتادسالگی"

مرور اتفاقات فرهنگی و هنری در هر سال تصویری کلی از ضعف‌ها و قوت‌های این حوزه را - هم از منظر دستاوردهای هنری هنرمندان و هم از منظر مدیریت فرهنگی - به دست می دهد. آنچه در زیر می‌خوانید مروری کلی است بر آن چه در سال ۱۳۹۰ در حوزه هنرهای تجسمی و عکس در ایران رخ داده است.

سال ۱۳۹۰: آغاز دلپذیر

عباس کیارستمی با مجموعه عکس «دیوارها»، پرویز تناولی با مجسمه‌های «هیچ» و افشین پیرهاشمی با مجموعه نقاشی‌های «گمراهی‌ها» در «گالری ده» سال نود را آغاز کردند.

«دیوارها»ی عباس کیارستمی نخستین مجموعه ‌به نمایش درآمده در گالری ده بود. مجموعه‌ای از دیوارهایی که هنرمند در سرزمین‌های مختلف دیده بود و آنها را با جزئیاتشان ثبت کرده بود.

«هیچ» پرویز تناولی پس از آثار کیارستمی به نمایش درآمد. مجموعه‌ای که از شهرت جهانی برخوردار است و هنر آفریننده‌اش در ثبت خلاقانه کلمه "هیچ" را نمایش می‌دهد. افشین پیرهاشمی نیز که آثارش در حراجی کریستی رکوردهای نیم‌میلیونی دارد در پاییز نمایشگاه خود را برگزار کرد.

از آخرین نمایشگاه پیرهاشمی در ایران سه سال می‌گذشت. گالری ده با اعلام برنامه شش ماه اولش سال ۹۰ را با بازدیدکنندگان پرشمار آغاز کرد.

انتقادها از برخوردهای نظارتی

حق نشر عکس isna
Image caption لیلی گلستان، مدیر گالری گلستان

اما برخوردهای نظارتی در حوزه هنرهای تجسمی نیز مانند دیگر حوزه‌های فرهنگی در سال ۱۳۹۰ اسباب ناراحتی‌های گاه و بی‌گاه گالری‌دارها بود.

بلندترین صدای اعتراض شاید متعلق به لیلی گلستان، مدیر گالری گلستان بود که در گفت‌و گو باخبرگزاری کار ایران (ایلنا) اعلام کرد: «همچنان الگوی روشنی در قانون مواجهه با گرایش‌های هنری وجود ندارد و در هر دوره‌ای، عده‌ای از مسئولان با رویکردی شخصی با فعالان هنری برخورد می‌کنند.»

خانم گلستان رویکرد مسئولان در مقابل هنر و آثار هنری را رویکردی دفعی دانست و ممیزی‌ها و سانسورها را به مراتب بیشتر از دوره‌های قبل خواند:

«در دوره‌های قبل تا حدودی اوضاع بهتر بود. می‌شد یه وزارت ارشاد رفت و با توضیحات مستدل خود، مسئولان را توجیه کرد و در نهایت رای درست را از آن‌ها گرفت. اما در شرایط کنونی وظیفه پاسخگویی در میان مسئولان فرهنگی از بین رفته.»

لیلی گلستان تعریف بایدها و نبایدها برای هنر را غیر ممکن دانست.

تمامی گالری‌ها باید پیش از برگزاری نمایشگاه‌های جدیدشان یک سی دی از تصویر تمام آثار را برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال کنند و تاییدیه بگیرند.

صد اثر، صد هنرمند

نوزدهمین دوره نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» در گالری گلستان در تیرماه برگزار شد.

در این نمایشگاه نام استادان بزرگی نظیر ایران درودی، حسین زنده‌رودی، پرویز تاولی، سهراب سپهری، فریده لاشایی به چشم می‌خورد و در کنار آن نام هنرمندان جوان و گمنام نیز دیده می‌شد، چیزی که لیلی گلستان، مدیر گالری گلستان، آن را یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره نمایشگاه می‌دانست.

تنها در شب نخست این نمایشگاه ۲۵ تابلو فروخته شد که گران‌ترین آن متعلق به خانم پروانه اعتمادی بود که ۶ میلیون تومان فروش رفت.

احصایی در نیویورک

بخش هنرهای اسلامی موزه متروپلیتن نیویورک با حضور محمد احصایی در آبان ماه سال ۱۳۹۰ افتتاح شد. علاوه بر محمد احصایی حسین نصر نیز در این افتتاحیه حضور داشتند.

احصایی در این باره به خبرگزاری کار ایران (ایلنا) گفت: «افتتاح بخش اسلامی این موزه آرزوی دیرینه تمامی دوستداران هنر اسلامی بود و خیلی خوشحالم که این موزه معتبر نیز گنجینه‌ای از آثار اسلامی را به کلکسیون غنی خود اضافه خواهد کرد.»

در سال ۱۳۸۹ نیز پرویز تناولی برای تقویت بخش هنر اسلامی این موزه، یکی از مجسمه‌های مجموعه شاعرهایش را به این موزه اهدا کرد.

نمایشگاه ها

اما علاوه بر دریافت جوایز، برخی از هنرمند ایرانی توانستند در خارج از کشور گالری بر پاکنند، از جمله کامبیز درم‌بخش که در بهمن ماه در پاریس نمایشگاهی برپا کرد و تعدادی از عکس‌های آن در مجله «ال» فرانسه منتشر شد و به علت استقبال فرانسویان انتشارات لافون نیز تصمیم گرفت تا برخی از آثار درم‌بخش را به صورت کتاب منتشر کند. همچنین قرار است با حمایت شهرداری پاریس، درم‌بخش در ابتدای سال ۱۳۹۱ نمایشگاهی با موضوع پاریس برگزار کند.

گالری AB در سوییس نیز در بهمن ماه نمایشگاهی از آثار سمیرا هدایی و سمیرا علی‌خان‌زاده برگزار کرد و در نمایشگاه دیگری با عنوان «به سادگی کلمات» آثاری از فریده لاشایی را در معرض دید عموم گذاشت.

از دیگر هنرمندانی که در خارج از مرزهای ایران از او با افتخار یاد شد، زنده یاد بهمن جلالی است. دوسالانه ریو، یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری دنیا، در شهریور ماه طی مراسمی از این هنرمند ایرانی تقدیر کرد و ۱۲۰ اثر از او را به نمایش گذاشت.

همچنین تعدادی از مجسمه‌های پرویز تناولی پس از چهل سال برای اولین بار در مرکز هنری آستین و دزموند لندن به مدت یک ماه در شهریور و مهر ماه به نمایش درآمدند. این مجسمه‌ها از مجموعه‌های «شاعر» و «عشاق» انتخاب شده بودند. استقبال از نمایشگاه تناولی به حدی بود که پس از یک ماه این نمایشگاه برای ده روز دیگر تمدید شد.

رونمایی از تابلوی کمال‌الملک

حق نشر عکس ISNA
Image caption برآورد می شود که این اثر در سال ۱۹۰۰ میلادی در فرانسه خلق شده باشد

تابلویی از کمال‌المک که در سال ۱۹۰۰ میلادی در فرانسه خلق شده و تصویر «دربان محل اقامت او در پاریس» است در آذرماه ۱۳۹۰ به مناسبت گشایش نمایشگاه دائمی کمال‌الملک در کتابخانه و موزه ملی ملک رونمایی شد.

بر اساس گفته‌های محمد حسن حامدی، مدیر مسئول هفته‌نامه تندیس، این تابلو در میان اشیایی که از ابوالحسن خان صدیقی، شاگرد کمال‌الملک، یافت شده و بدون امضا بوده، شناسایی شده بود.

در مراسم رونمایی علاوه بر حامدی، آیدین آغداشلو نیز درباره کمال‌الملک سخنرانی کرد و از نادیده گرفته شدن هنر کمال‌الملک در دوران حاضر توسط متولیان فرهنگی گله کرد.

سومین سمپوزیم مجسمه تهران

سومین سمپوزیم مجسمه تهران در آبان و آذر ماه در

برج میلاد تهران برگزار شد. این سمپوزیم طبق برنامه باید زودتر کار خود را آغاز می‌کرد، اما، اکرم قباج، هنرمند مراکشی مدعو این سمپوزیم که پیش از آغاز برنامه قول حضور قطعی داده بود، در این برنامه شرکت نکرد و مسئولان برگزاری مجبور شدند تا افتاحیه را عقب بیندازند. جان گوگا بر یشویلی از کشور گرجستان جایگزین قباج شد و به جمع دیگر هنرمندان غیر ایرانی پیوست. یان نیوبری از کشور سوئد، هیتوشی تاناکا از ژاپن، اکستم عبدالحمید از سوریه و آنتیموس میرو دیاس از یونان از جمله دیگر شرکت‌کننده‌های این سمپوزیم بودند. سومین سمپوزیم تهران با حضور ۵ هنرمند خارجی، دوازده هنرمند ایرانی و یک هنرمند مدعو ایرانی (ناصر هوشمند وزیری) و یک هنرمند مدعو خارجی و ده دانشجوی رشته مجسمه‌سازی برگزار شد.

در این سمپوزیم هنرمندان با سنگ تراورتن در فضای باز برج میلاد مجسمه ساختند.

محمد جواد شوشتری، دبیر سومین سمپوزیم مجسمه بود و در کنفرانس مطبوعاتی‌اش هدف از برگزاری این سمپوزیم را "به ظهور رساندن هویت اسلامی ایرانی شهر تهران" دانست.

در سومین سمپوزیم مجسمه در قیاس با دوره‌های قبلی آثار بیشتری شرکت داشتند. در سال ۸۸، ۴۰ اثر؛ در سال ۸۹ ، ۷۰ اثر و در سال ۹۰، ۱۰۰ اثر در این سمپوزیم شرکت داشتند و بازدید آثار و مجسمه‌سازان در حال ساخت مجسمه برای عموم آزاد بود.

فروش رضایت‌بخش گالری‌ها

نمایشگاه جواهرات هنری و مجسمه‌های کوچک گروه جواهرسازان مدرن ایران «زرک» که از نخستین فارغ‌التحصیلان دوره جواهرسازی پرویز تناولی هستند، در گالری ماه مهر با استقبال خوبی از سوی علاقه‌مندان مواجه شد. در این نمایشگاه بیش از ۸۰ اثر از ۲۱ هنزمند با قیمت تقریبی ۱۷ میلیون تومان فروخته شد.

گالری آریا در اسفند ماه حراج «تابلوهای کوچک» را آغاز کرد که در آخرین روز آن تابلو کوچک آیدین آغداشلو پس از ۲۷ بار پیشنهاد خرید، سرانجام با قیمت ۳ میلیون ۲۵۰ هزار تومان فروخته شد. در حراجی «تابلوهای کوچک» گالری آریا آثاری از رضا مافی به قیمت ۱۰ میلیون تومان، فریده لاشایی به قیمت ۲۰ میلیون تومان، حسین زنده‌رودی ۷ میلیون تومان و صداقت اجباری ۶ میلیون تومان فروش داشتند.

سهراب سپهری در حراجی ساتبی

در مهرماه سال ۱۳۹۰حراجی ساتبی در لندن مجموعه‌ای از آثار هنرمندان ایرانی و عرب را به حراج گذاشت. آثاری از هنرمندانی چون سهراب سپهری، محمد احصایی، بهمن محصص، عباس کیارستمی و فرح اصولی.

هر چند حدود نیمی از کلیه آثار به نمایش درآمده فروش نرفتند، اما سهراب سپهری با تابلوی بدون عنوان، با تکنیک رنگ روغن روی بوم در ابعاد ۱۰۰ در ۱۵۰ سانتی متر توانست رکورد فروش را بزند. این اثر با قیمت پایه ۳۲۵ هزار دلار قیمت‌گذاری شده بود که در نهایت با قیمت ۶۲۴ هزار دلار فروش رفت. همچنین دو اثر از محمد احصایی با نام‌های «عشق» و «بدون عنوان» فروش رفتند.

مطالب مرتبط