دسترسی به نسخه الکترونیک 'بخارای شریف'

بخارای شریف حق نشر عکس BBC World Service
Image caption یکصد و یازده شماره از ۱۵۳ شماره "بخارای شریف" در کتابخانه ملی تاجیکستان در فرم الکترونیک جمع‌آوری شده است

کتابخانه ملی تاجیکستان تقریباً کلیه شماره‌های نشریه "بخارای شریف"، نخستین نشریه فارسی‌زبان در آسیای میانه،‌ را در فرم الکترونیک دریافت کرده است.

ناصرجان سلیم‌اف، رئیس کتابخانه ملی تاجیکستان، به بی‌بی‌سی گفت که روز جمعه ۱۳ آوریل این مجموعه شماره‌های "بخارای شریف" در قالب الکترونیک در مراسمی معرفی خواهد شد.

آقای سلیم‌اف گفت که این امر برای محققان حادثه مهمی است، زیرا شماره‌های مختلف نخستین نشریه فارسی‌زبان در آسیای میانه‌ در کشورهای مختلف به شکل پراکنده وجود داشت و دسترسی به آن‌ها سخت بود.

وی گفت: "در حال حاضر در کتابخانه ملی از ۱۵۳ شماره 'بخارای شریف' تنها ۱۱۱ شماره‌اش گرد هم آمده است. و وجود این شماره‌ها در تاجیکستان برای تحقیقات مفید است."

اکثر نسخه‌هایی که حالا در کتابخانه جمع‌آوری شده‌اند، با کمک وزارت خارجه تاجیکستان از کتابخانه‌های هلند و ازبکستان و برخی از نسخه‌ها از افراد جداگانه به کتابخانه تقدیم شده‌اند.

در همین حال، پیوند گل‌مرادزاده که سال‌ها با تحقیق نشریه "بخارای شریف" مشغول است، از گردآوری شماره‌های این نشریه در فرم الکترونیک استقبال کرد.

وی افزود: "این کار باید در زمان شوروی انجام می‌گرفت. ولی دیرتر هم شده باشد، خوب است که این کار انجام یافت."

وی افزود که او نیز چند شماره دیگر نشریه را که در دسترس اوست، به این کتابخانه تقدیم خواهد کرد.

آقای گل‌مرادزاده افزود که به دلیل صدمین سالگرد مطبوعات ملی در تاجیکستان که از روز نشر اولین شماره "بخارای شریف" شروع می‌شود، توجه به نشریه "بخارای شریف" بیشتر شده است.

ولی به عقیده آقای گل‌مرادزاده، پس از نشر "بخارای شریف" دیگر نشریه‌ها به مانند "آیینه" و "شعله انقلاب" نیز چاپ شده‌اند که ارزش تحقیق آن نشریه‌ها نه کمتر از نشریه "بخارای شریف" است.

"شعله انقلاب" در انتظار چاپ

در همین حال، شماره‌های مجله "شعله انقلاب"، نخستین مجله به زبان فارسی در آسیای میانه، که از ماه آوریل سال ۱۹۱۹ تا ماه دسامبر سال ۱۹۲۱ در سمرقند به خط فارسی چاپ می‌شد، به خط سیریلیک برگردان شده، ولی تا حال منتشر نشده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای گل‌مرادزاده می‌گوید، به جز از "بخارای شریف" به نشریه‌های دیگر آغاز قرن بیست نیز باید توجّه کرد

این مجله هفته‌وار تحت سردبیری سید رضا علی‌زاده در طول یک سال و هفت ماه در ۹۱ شماره چاپ شده است.

کار برگردان این شماره‌ها را مهوش هادی‌زاده که ۲۴ سال در بخش میراث ادبی پژوهشگاه زبان و ادبیات فرهنگستان علوم تاجیکستان فعالیت داشت، انجام داده است.

وی به بی‌بی‌سی گفت که تصمیم در این باره در اواسط دهه ۱۹۸۰ گرفته شد و او در طول دو سال متون این مجله را به خط سیریلیک برگردان کرده است.

به گفته وی، قرار بود این متنها در شکل کتاب برای کمک به کار محققان بخش‌های مختلف که تحقیقاتشان به تاریخ اوایل قرن ۲۰ آسیای میانه‌ برمی‌گردد، چاپ شود.

ولی به گفته وی، این کار انجام نگرفت. او می‌گوید: "من نمی‌دانم برای چه آن را چاپ نکردند، اما می‌دانم، که این متن‌ها در بایگانی بخش میراث ادبی پژوهشگاه زبان و ادبیات محفوظ است."

در سال ۲۰۰۷ تنها مقاله‌های سید رضا علی‌زاده که در این نشریه چاپ شده‌اند، در شکل کتاب تحت عنوان "مسلک ما حق" منتشر شد.

خانم هادی‌زاده افزود: "انتشار این کتاب می‌تواند برای محققان زبان و ادبیات، سیاستمداران، تاریخشناسان و حتی اقتصاددان‌ها مهم باشد."

در هفته‌نامه "شعله انقلاب" داستان‌ها و مقاله‌های چهره‌های مطرح وقت، به مثل عبدالرئوف فطرت، همزه نیازی، توره‌قل ذهنی و ابوالقاسم لاهوتی، چاپ می‌شدند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برگردان سیریلیک مقاله‌های "شعله انقلاب" از سال ۱۹۸۷ تا به حال منتظر چاپ است

صدرالدین عینی که سردفتر ادبیات شوروی تاجیک محسوب می‌شود، محرر ادبی این مجله بود.

یکی از اهداف مهم سید رضا علی‌زاده از تأسیس این مجله به جز از رساندن خبر، پهن کردن "افکار بیداری و افتخار ملی" بوده است.

ابراهیم عثمان‌اف، استاد روزنامه‌نگاری، در مقاله موسوم به "پلورالیسم در مسئله ملی!؟" می‌نویسد که انتشار "شعله انقلاب"، نخستین مجله هفتگی تاجیکان آسیای میانه‌ در سمرقند، "دلیل اولین پیروز‌ی تاجیکان در مبارزه به مقابل پان ترکیسم بود."

وی در این مقاله‌اش می‌فزاید: "محرر (سردبیر) 'شعله انقلاب' سید رضا علی‌زاده، در مقاله 'یک سوءقصد غرض‌کارانه در مقابل مجله ما'" اولین بار با آواز بلند از افتخار ملی خلق تاجیک سخن گفت و برای متحدی ملت کمر بست."

محققان می‌گویند که نسل تازه در تاجیکستان باید از این منابع تاریخی برای شناختن قهرمانان ملی خود استفاده کنند.

مطالب مرتبط