گفت‌وگو با پرویز ممنون؛ غایت بازیگری، هنر بازی نکردن

حق نشر عکس bbc

از حدود شش ماه پیش گهگاه روزنامۀ آیندگان را ورق زده ام. همین جا بگویم که مقصودم آیندگان دورۀ انقلاب نیست بلکه آن روزنامه ای است که از آذرماه ۴۶ تا سال ۵۷ انتشار یافته است. روزنامه های دورۀ انقلاب حساب جداگانه ای دارند. تصور من این است که گذشته از هر اهمیت دیگر، آیندگان از دو نظر قابل بحث است: یکی اینکه سطح بحث و نقد را در ایران بالا کشید و دیگر اینکه روزنامۀ شامگاهی را در ایران به روزنامه صبحگاهی بدل کرد، به گونه ای که امروز ۴۵ سال بعد از شروع انتشار آن روزنامه، اساسا روزنامۀ عصر بی معنی شده و تمامی روزنامه هایی که در شروع انتشار آیندگان، عصرها منتشر می شدند، اینک صبح ها منتشر می شوند.

در زمینۀ بالا کشیدن سطح بحث و نقد، باید به دقت دوره های آن روزنامه را تورق کرد و دید چه کسانی در این زمینه سهم دارند، اما تورق های کوتاه مدت من می گوید یکی از کسانی که در این کار به ویژه نقد هنری سهم اساسی دارد، دکتر پرویز ممنون است که از شروع انتشار آن روزنامه دست به نقد تئاتر در ایران زد و سالها دربارۀ تئاتر نوشت. دکتر ممنون که مقیم وین است اواخر اسفند ماه گذشته برای دیدار کوتاهی به تهران و اصفهان – زادگاهش - سفر کرد. در دو سه روزی که در تهران حضور داشت این فرصت به دست آمد که سه چهار ساعتی با او به گپ و گفت بنشینم. آنچه می خوانید حاصل این دیدار است.

ده سالی می شد او را ندیده بودم. وارد که شدم از پنجرۀ آپارتمان، البرز باشکوه نمایان بود. پشت به البرز نشست و من رو به رویش، رو به البرز. اگر چهل سال بعد هم کسی رو به روی البرز بنشیند مثل امروزش و مثل چهارصد سال و چهار هزار سال پیشش جوان می نماید. البرز جوان می ماند اما آدم ها نه. در دل گفتم خب ده سال کم نیست، آن هم فاصلۀ شصت تا هفتاد سالگی. با وجود این چندان با نشاط و سرزنده بود که خود را در همان سالهای جوانی احساس کردم. گفتم من چیزهایی را که چهل سال پیش باید می خواندم تازه شروع کرده ام به خواندن، از جمله همین نوشته های تو را در "آیندگان". گفت من هم در غروب زندگی یادم افتاده است که کارهای پیش از ظهرم را انجام نداده ام. وقتی از احوالاتش جویا شدم گفت حالا دیگر باید یک ساعت ورزش کنم تا بتوانم یک ساعت هم کار کنم.

پرویز ممنون روزنامه نویس نیست اما منتقدی چون او هم در صحنۀ تئاتر ایران ظاهر نشده است. در شروع کار آیندگان نقدهای او ارکان تئاتر ایران را به جنب و جوش در آورد و نشان داد که اگر فرصت فراهم شود، نویسندگان برجسته ای در هر زمینه بروز خواهند کرد. پیش از آیندگان، او تنها گهگاه برای مجلۀ موسیقی قلم زده بود. دست به قلم نداشت. اما ناگهان کسی در عرصۀ نقد تئاتر ایران ظهور کرد که اهل بخیه همه انگشت حیرت به دندان گرفتند. این از تخصص او می آمد که از وین دکترای تئاتر گرفته بود. البته همان قدر که او صفحات آیندگان را زنده کرد، صفحات آیندگان هم به شکوفایی او یاری داد.

پرسیدم چطور شد به نوشتن روی آوردی و تئاتر نوشتی؟ گفت خب، من درس تئاتر خوانده بودم. دکترای تئاتر گرفته بودم؛ و شروع کرد به تعریف کردن اینکه چطور برای تحصیل در رشتۀ کشاورزی به وین رفت و چگونه از دهات و خوکدانی های منطقه ای سر در آورد که زادگاه شیللر هم همان حوالی قرار دارد و بعد چرا به وین بازگشت و امتحان تئاتر داد. و در آن اثنا گفت: «اما حدیثش دراز است. بهتر است رها کنم ».

چنان استادانه حکایت می کرد که دلم نمی خواست رها کند. گفتم نه، رها نکنید. وقتی سخن می گفت سخن نمی گفت، بازی می کرد. نه خیال کنید ادا در می آورد. ادایی در کار نبود. زندگی گذشتۀ خود را بازآفرینی می کرد، چونان که من سراپا گوش شده بودم. یاد نقالی هایی افتادم که ده دوازده سال پیش در تئاتر شهر گذاشته بود و با تبحر نقل خسرو شیرین و لیلی مجنون می گفت، و یاد مقاله ای افتادم که دربارۀ علی محمد رجایی ( بازیگر تئاتر ) نوشته بود و نشان داده بود که غایت بازیگری، هنر بازی نکردن است.

او هم بازی نمی کرد. غایت بازیگری خود را نشان می داد.

Image caption علی بابا و دکتر فاوست

گفت اگر تعریف کنم به "آیندگان" نمی رسیم. من خود این بیم را داشتم که مسافر را از دست بدهم و به آیندگان نرسم، اما دریغم می آمد که رها کنم. گفتم «با وجود این». و او از جایش برخاست و بی آنکه چیزی بگوید به داخل اتاق رفت. مدتی گشت و برگشت. یک سی دی تصویری با خود آورد که روی آن نوشته بود «علی بابا و دکتر فاوست».

نمایشی بود از قصه ها و داستانهایی که در اولین سال اقامتش در اروپا بر او گذشته بود؛ دقیقا همان چیزی که داشت برای من تعریف می کرد؛ به قول خودش «کاری در جهت گفتگوی میان فرهنگ ها». اما من احساس کردم بیشتر از آنکه دنبال سی دی باشد، در پی زنگ تنفسی می گشت، چون حکایت کردن روزگار رفته از او انرژی بسیار می گرفت. رفته بود خستگی در کند. البته وقتی برگشت بیشتر استنباطم این شد که او خود نیز از شگردی که در کار روایت به کار می برد مست می کند و نمی خواهد پیش از آنکه تمام مزه اش را سر بکشد، مستی اش بپرد و گفتن و حکایت کردن به پایان آید.

هر چه بود باز دوباره شروع کرد به گفتن و حکایت کردن و بازگشت به روزگار جوانی، روزگاری که دیگر بازگشتی نداشت. ندارد.

تئاتر و تابو

گفت من از اول می خواستم تئاتر بخوانم اما آن موقع حرف از تئاتر زدن در اصفهان تابو بود. ما کسی نداشتیم که در اصفهان به طور حرفه ای به تئاتر روی آورده باشد. در تهران هم نداشتیم. ۹۵ درصد هنرمندان تئاتر، کارمند بودند. علی اصغر گرم سیری کارمند بود، ارحام صدر در اصفهان کارمند بیمه و رئیس تشکیلات هتل شاه عباس بود. تابو بود که بروم وین تئاتر بخوانم. ناگزیر رفتم کشاورزی بخوانم. با خودم می گفتم « برمی گردم اطراف اصفهان یک باغ گل راه می اندازم و شبها اتللو بازی می کنم!»

ضمن سخن گفتن از سرگذشت خود یک دی وی دی – از همانها که در پی جستجو در اتاق با خود آورده بود - برداشت و در لب تاپ گذاشت تا اجرای خود را از روایت شهرزاد به من نشان دهد. اجرایی همراه با سمفونی شهرزاد کورساکف با ارکستر سمفونیک وین، در تالار بزرگ کنسرت هاوس این شهر. اما لب تاپ لعنتی بازی در آورد و ما هر دو را محروم کرد؛ او را از ذوق نمایش دادن، مرا از دیدار نمایش.

پرویز ممنون در وین پس از آنکه چند ماه در رشتۀ کشاورزی تلوتلو خورد و به جایی نرسید، سرانجام به دانشکدۀ تئاتر روی آورد اما دانشکدۀ تئاتر جز امتحانات تئوریک، امتحان عملی داشت. باید یک پرده ای را روی صحنه اجرا می کرد. با آن زبانی که نمی دانست و آن لهجه ای که داشت هیچ جور نمی شد چیزی اجرا کرد که نمرۀ قبولی بیاورد. به او گفتند در زبان مادری خودت آیا هیچ چیز به خاطر داری که اجرا کنی؟

«من "اشک هنرپیشه"، محمد عاصمی را از حفظ داشتم و بارها آن را دکلمه کرده بودم. شعر، داستان کمدین پیری است که می خواهد برود روی صحنه، اما به او خبر می دهند که بچه اش مرده است. می گوید می روم روی صحنه و به مردم می گویم که بچه ام مرده و دارم می روم که برای آخرین بار او را ببینم. می رود روی صحنه می گوید من بچه ام مرده. مردم شروع می کنند به خندیدن، و او شروع می کند به گریستن. می گوید باور کنید بچه ام مرده، این حرف بازی نیست. بالاخره برایش دست می زنند که چه بازیگر خوبی است »!

آقای ممنون که این شعر عاصمی را حفظ بود و بارها در تنهایی خود، مقابل آینه اجرا کرده بود، تصمیم گرفت همان را اجرا کند. «این شعری است که در کتاب هنر تئاتر عبدالحسین نوشین هم آمده. کتابی که در ایام جوانی کتاب مقدس ما بود». ولی این کار با مشکلاتی همراه بود. «من هر کاری می کنم که روی صحنه گریه ام نمی گیرد. ولی آن بار که رفتم امتحان بدهم، از بدبختی های خودم، از بی پولی خودم، از غربت خودم، از اینکه جمعه ها باید بروم توالت بشویم، گریه ام گرفت. ششصد هفتصد نفر شرکت کرده بودند، ۱۴ نفر می گرفتند. مرا صدا زدند گفتند این که تو اجرا کردی افتضاح بود اما به نظر می رسد احساست خیلی قوی است! تا شش ماه می توانی آزمایشی ادامه بدهی تا دربارۀ شما تصمیم بگیریم».

حق نشر عکس parvismamnun.at

البته بعد از شش ماه چندان درخشیده بود که نه تنها قبول شد، بلکه به او جایزه و بورس هم دادند. اما آن بورسیه برای هزینۀ تحصیلی کافی نبود. آقای ممنون نامه ای به پهلبد، وزیر فرهنگ و هنر نوشت که من دارم اینجا تئاتر می خوانم و پدرم – به علت تغییر رشته - نمی تواند برای من پول بفرستد. اتریشی ها هم به من بورسی داده اند اما کافی نیست. یک سال است که دارم بدبختی می کشم و چنین و چنان. پهلبد مدارکش را خواست و برای او ماهی ۴۰۰ تومان کمک هزینۀ تحصیلی معین کرد که حدود ۲۰۰ مارک می شد و دو سوم هزینه های یک دانشجوی مقتصد را تأمین می کرد.

تعزیه، رودکی

دورۀ لیسانس را که گذراند تازه ۲۲ سال داشت. به تهران آمد، و موافقت پهلبد را برای گرفتن درجۀ دکترا جلب کرد. از پدرش هم کمک گرفت با این شرط که بعدها پولی را که از او گرفته به بچه های کوچک ترش پس بدهد. با چنین شرایطی دورۀ دکتری خود را گذراند و رسالۀ خود را دربارۀ تعزیه نوشت.

برای این کار – نوشتن رساله - شش ماه به ایران آمده بود و دربارۀ تعزیه و تئاتر ایران مطالعه کرده بود. همچنین دیده بود که تالار رودکی در دست ساختن است و قرار است به باله و اپرا اختصاص یابد. پیش از آنکه رسالۀ دکتری خود را بگذراند، از وین طرحی برای پهلبد فرستاد و نوشت بگذارید در تالار رودکی تئاتر بگذاریم. نمایش جهانی در تهران اجرا نمی شد. « من هشت نه سال در تئاترهای وین شنا کرده بودم. گفتم من از همین نیرویی که حالا عاطل و باطل مانده استفاده می کنم، خودم هم سالی یکی دو تا کار می گذارم و کارگردانی و بازیگری می کنم. ضمنا برنامه ریزی می کنیم که تئاترهای جهان اینجا روی صحنه بیاید ». پهلبد در جواب نوشت که هرچه زودتر بیایید. بلیت هم فرستاده بود تا دعوتش خشک و خالی نباشد.

وقتی « آقای دکتر پرویز ممنون » در شهریور ماه ۴۶ به تهران بازگشت، پهلبد عابد روحانی - مسئول کل نمایشهای وزارت فرهنگ و هنر را صدا کرد و دکتر ممنون را به او معرفی کرد تا امکانات لازم را در اختیارش بگذارد. روحانی اگرچه مرد خوبی بود ولی این کاره نبود. لیسانس معقول و منقول داشت. این هفته و آن هفته کرد، طوری که دکتر ممنون از دست او ذله شد. تا اینکه یک روز عصبانی شد، پیش او رفت و گفت من به شما دین دارم اما دین من این نیست که بیایم در کریدورها راه بروم. باید کار کنم. عابد روحانی هم در مقابل از او خواست گروهی درست کند تا هرچه پول می خواهد در اختیارش بگذارد. دیگرانی هم که بیکار می گشتند گروه داشتند. «دیدم گروه درست کنم که چه بشود؟ گفتم من آمده ام کار کنم. واقعا مالامال از شوق بودم. شوق کار کردن. سالهای آخری که در وین بودم له له می زدم بیایم ایران کار کنم. دنبال پول نبودم که! می خواستم خودم را اثبات کنم. می خواستم خودم را تأیید کنم. می خواستم مهر خودم را بزنم. همۀ ما اینطوری هستیم.»

حق نشر عکس www.parvismamnun.at
Image caption هزار و یکشب

پیش از اینکه وارد تهران شود دکتر مهدی فروغ رئیس دانشکدۀ هنرهای دراماتیک با او تماس گرفته بود و برایش درس گذاشته بود. درس تئاتر معاصر. « کسی نبود که درس بدهد. دکتر فروغ خودش در تئاتر کلاسیک کار کرده بود و من وقتی آمدم مجزا از کارهای دیگر رفتم دانشکدۀ هنرهای دراماتیک درس دادم ».

شاگردان کلاس او در سال چهارم کسانی مانند رکن الدین خسروی، محمدعلی کشاورز، سعید نیک پور، اردوان مفید، خسرو حکیم رابط و امثال آنها بودند، و در دانشگاه تهران که یک سال و نیم بعد شروع به تدریس کرد، مشهورترین شاگردش سعید سلطان پور. در دوره های بعد هنرهای دراماتیک هم کسانی مثل لاله تقیان که خود بعدها به "آیندگان" پیوست و همایون علی آبادی که دکتر ممنون او را به "آیندگان" آورد. دکتر فروغ از دکتر ممنون ( تنها دو نفری که در آن زمان دکترای تئاتر داشتند ) خواسته بود که نزد او بماند. می کوشید دانشکدۀ هنرهای دراماتیک را به صورت رسمی در آورد ولی دکتر ممنون هنوز نمی دانست چه باید بکند. تازه آمده بود و می خواست بداند کجا چه خبر هست. آیا می تواند به اصفهان برود و رؤیای باغ گل و نمایش اتللو را به بار بنشاند؟ « اصفهان محیط بسته ای بود. بازیگر زن اصلا نداشت. کار کردن ناممکن بود.» دانشگاه تهران هم پی او فرستاده بود اما او خود را مدیون فرهنگ و هنر می دانست. می خواست ادای دین کند. بنابرین برای یک سال و نیم به دانشگاه نرفت و بعدتر که رفت، سرپرست رشتۀ تئاتر شد و در آن رشته به درجۀ استادی رسید. دکتر ممنون اولین کسی است که به درجه استادی در رشتۀ تئاتر دانشگاه تهران مفتخر شده است.

باری در این گرماگرم "آیندگان" هم داشت منتشر می شد. او از روز اول آیندگان عضو این روزنامه شد.

همکاری با آیندگان

چطور به "آیندگان" وصل شدید؟

«من یک خانه ای در خیابان نواب تهران گرفته بودم، در طبقۀ چهارم، که هشتاد و خورده ای پله می خورد می رفت بالا. خوب یادم است که چهل تومان هم داده بودم براش پردۀ چیت دوخته بودم. یک روز بهرام بیضایی با داریوش آشوری پله ها را گرفتند آمدند بالا. داریوش آشوری را اول بار بود که می دیدم. ولی بیضایی را از زمان مجلۀ موسیقی می شناختم. چون زمانی که من در مجلۀ موسیقی می نوشتم او داشت « نمایش در ایران » را که هنوز چاپ نشده بود، مقاله مقاله در آنجا چاپ می کرد. و چون در آن زمان من روی تعزیه کار می کردم علاقه مند شدم او را ببینم. بعدها، در سفرهای ایران زیاد او را دیدم. یک بار هم قصد داشتیم با هم رستم و سهراب را به صورت تعزیه بنویسیم. به هر حال آن روز آمد آنجا گفت بچه های جوان و ناراضی روزنامه های دیگر دور هم جمع شده اند و می خواهند روزنامۀ تازه ای دربیاورند. گفت اینها می خواهند فرهنگ و هنر را جدی بگیرند و قرار شده که هر روز یک صفحه برای هنر داشته باشند که آنجا بحث و نقد بکنند. دیگر روزنامه ها گاهی چیزهایی در این باب می نوشتند. گفت مرا هم دعوت کرده اند که نقد تئاتر بنویسم. من هم قبول کرده ام اما حالا که تو آمده ای من فکر می کنم تو برای این کار بهتری، چون از اروپا داری می آیی. می دانی در دنیا چه خبر هست. من این خبرها را ندارم. گفتم آخر من کارم این نیست. من توی دانشگاه نقد علمی نوشته بودم اما در روزنامه ننوشته بودم. گفت ما در ایران نقد نداریم. سطح نقد اینجا پائین است و تو می توانی سطح این کار را بالا ببری. دردسرتان ندهم. با این حرف ها مرا نرم کرد. رضایت دادم. وعده کردیم و یک روز با بیضایی رفتیم آیندگان، با مدیرش آشنا شدیم. به همایون گفتم ممکن است کارم درست شود بروم و یک ماه بیشتر نباشم. ولی به هر حال من کار حرفه ای می کنم. همه جا حرف حرفه ای می زدم! در تلویزیون هم که رفتم گفتم من پول می گیرم می آیم حرف می زنم. گفتند آقاجان اینجا می آیند پول می دهند که حرف بزنند. گفتم آنها احتیاج به تبلیغ دارند. برای کار دیگر اگر خواستید من می آیم و پول هم نمی گیرم اما برای نقد تئاتر پول می گیرم. خوششان آمد و قرار گذاشتند هر جلسه صد تومان به من بدهند که نقد تئاتر بکنم. به آقای دکتر ذبیح الله صفا هم صد تومان می دادند. اینها را ول کنیم. به داریوش همایون گفتم اگر من ماندم ماهی ۱۵۰۰ تومان می گیرم. قاه قاه خندید گفت سردبیر کیهان هم اینقدر نمی گیرد. گفتم من دکتر پرویز ممنون هستم و اینقدر می گیرم. قرار شد هفته ای سه تا مقاله بنویسم. آنچه مرا دلبسته می کرد این بود که حرف گفتنی زیاد داشتم. فکر کردم یک جایی پیدا شده که می توانم حرف بزنم و تحقیقاتم را منتشر کنم. به محض اینکه عاشورا تاسوعا می شد تعزیه چاپ می کردم. رو حوضی در می آوردم. همۀ اینها را آنجا معرفی کرده ام. من یک سری گزارش نوشتم راجع به تئاترهای لاله زار. به قدری گل کرد که نگو. همان سبب شد که قطبی مرا به تلویزیون دعوت کرد. یک مطلب راجع به بانو دلکش نوشتم که در کاباره می خواند. خیلی محترمانه شگردهایش را رو کردم. خانم قطبی که دیده بود تعجب کرده بود. من کارهای مردمی زیاد نوشتم. راجع به کاباره ها هم نوشته ام. چون کار نمایشی می کردند. خلاصه همایون گفت نه، ۱۵۰۰ تومان زیاد است. گفتم من یک ماه می نویسم بعد با هم صحبت می کنیم. شروع کردم به نوشتن. اولین کارم راجع به کارهای بیضایی بود، راجع به "ضیافت و میراث". بعد هم یک کار تلویزیونی بود راجع به آنتیگون، اثر سوفوکل.»

شاید هیچ کس در روزنامۀ آیندگان به اندازۀ دکتر ممنون روشن ننوشته باشد. در این کار تخصص داشت. معلومات داشت. می دانست چه می گوید. اما خودش از کارهای اولیه اش راضی نیست. می گوید گاهی لج کرده و دربارۀ تئاترهایی که باید تأیید می کرد و « زمانه نشان داد که شاهکارند » حق مطلب را ادا نکرده است. مثل "پژوهشی ژرف و سترگ و نو در سنگواره های قرن بیست و پنجم زمین شناسی یا چهاردهم، بیستم، فرقی نمی کند"، عباس نعلبندیان (۱). به اشکال کارهای اولیه اش هم وقوف دارد. « نقدهای اولیۀ من دو اشکال داشت. یک سری خیلی آکادمیک بود. مخصوص مجلۀ تخصصی نمایش بود. دیگر اینکه انشای من در آن زمان انشای آلمانی بود، گنجینۀ کلام و ادب کم داشت. خیلی بلند می نوشتم. مثلا نمایش بیضایی ( ضیافت و میراث ) را در یک شماره نقد کرده ام، در شمارۀ دیگر اجرا را نقد کرده ام و این درست نبود. ناصر نیرمحمدی و جهانگیر بهروز ( ۲ ) به من گفتند که باید کوتاه نوشت. حدود یک ماهی بود کار می کردم که گذارم به تئاتر لاله زار افتاد. نوشین ها و گرمسیری ها را در آنجا دیده بودم. می رفتم آنجا تئاتر می دیدم. عاشق محمد علی جعفری بودم. در دبیرستان که بودم درام بازی می کردم و جعفری درام باز اول بود. به تهران که می آمدم می رفتم لاله زار که او را ببینم. صبح ها می رفت تو کافه معینی می نشست. من دانش آموز بودم می رفتم از پشت شیشۀ کافه، او را دید می زدم. بعدها نمایشی کارگردانی کردم که او هم در آن بازی می کرد؛ « ببر گراز دندان ».

وقتی اولین گزارش تئاترهای لاله زار را نوشتم ناصر نیر محمدی به من گفت آقا این کارت خیلی خوب است دنبالش را بگیر و چند شماره بنویس. صالحیار ( ۳ ) که نوشته هایم را خوانده بود آمد گفت خیلی خوب بود، دستت درد نکند، برو دنبال هوشنگ سارنگ. با خودم گفتم مگر مردمی که اینجا توی تئاتر لاله زار نشسته اند مردم ما نیستند؟ مگر وزارت فرهنگ و هنر فقط مسئول فرهنگ همان ۲۵۰ نفری است که توی تئاتر سنگلج جا می شوند؟ رفتم تاریخ تئاترهای لاله زار را در آوردم، درآمدشان را درآوردم. سابقه شان را درآوردم. وقتی من این کارها را چاپ کردم، تازه کیهان شروع کرد به درآوردن « شبهای جمعه در تئاترهای لاله زار ». آیندگانی ها خیلی خوشحال شدند. گفتند ببین چه کردی. فریدون رهنما زنگ زد. گفت می خواهم با شما آشنا شوم. گفت من اینجا شورای تئاتر تلویزیون دارم بیا اینجا عضو شو. رفتم عضو شدم. هژیر داریوش زنگ زد. گفت من یک گروهی دارم درست می کنم و می خواهم بهترین نقدها را اینجا بگذارم. سه نفر را در نظر گرفته ام. ایران درودی، هوشنگ طاهری ( ۴ ) و شما، بنشینید و کارهای هفته را نقد بکنید ».

در این زمان یک ماه از کارش در آیندگان گذشته بود. وقتی ناصر نیر محمدی خواست مطلبی به او سفارش دهد گفت اجازه بدهید من اول یک موضوعی را با آقای همایون حل کنم. «خوب یادم هست رفتم دفتر همایون. داشت می نوشت. من در زدم رفتم تو. گفتم آقای همایون یک ماه من به سر آمده است. به جان خودت همینطور که داشت می نوشت گفت شما دبّه در نیار، من دبّه در نمی آرم.»

پانوشت ها:

۱ – عباس نعلبندیان متولد ۱۳۲۸ روزنامه فروش بود. نمایشنامۀ معروف خود، «پژوهشی ژرف و سترگ در سنگواره‌های قرن بیست و پنجم زمین‌شناسی یا چهاردهم، بیستم فرقی نمی‌کند» را در سال ۴۷ نوشت و به شهرت رسید. این نمایش در جشن هنر شیراز به اجرا در آمد. نعلبندیان در سال ۴۸ عضو شورا و مدیر کارگاه نمایش شد و تا سال ۵۷ در آن سمت ماند. وی به املای ویژه ای که داشت ( سندلی به جای صندلی و خاهر به جای خواهر ) معروف بود. در سال ۶۸ خودکشی کرد.

۲ – ناصر نیر محمدی در آن زمان دبیر صفحۀ علوم و هنرهای روزنامۀ آیندگان بود و جهانگیر بهروز رئیس هیأت تحریریه روزنامه آیندگان.

۳– غلامحسین صالحیار اولین سردبیر روزنامۀ آیندگان و از مطبوعاتی های برجسته و مشهور که بیشتر دوران روزنامه نگاری خود را در روزنامۀ اطلاعات گذراند. بعدها چندی سردبیری خبرگزاری رادیوتلویزیون را به عهده گرفت و چندی نیز سردبیر روزنامه مردم – ارگان حزب اقلیت - به عهده او بود.

۴ – هوشنگ طاهری مترجم، نویسنده و منتقد سینما و تئاتر. او چندی همکار دکتر پرویز ناتل خانلری در مجلۀ سخن بود و سردبیری آن را بر عهده داشت.