فریدون جیرانی از 'هفت' رفت؛ سوال‌های بی‌پاسخ

حق نشر عکس ISNA
Image caption فریدون جیرانی و عوامل برنامه هفت بعد از آخرین اجرا

مخاطبان برنامه تلویزیونی " هفت" در آستانه سال سوم فعالیت پرچالش آن، شامگاه گذشته آخرین اجرای فریدون جیرانی را شاهد بودند.

این برنامه هرچند دچار توقف کامل نشد و بناست از سر گرفته شود، اما تغییراتی چشمگیر را در پیش رو خواهد داشت؛ با حذف فریدون جیرانی تهیه کننده و مجری این برنامه، گفته می شود که محمد خزاعی، تهیه کننده فیلم سینمایی "قلاده های طلا"، تهیه کنندگی و محمد گبرلو منتقد سینما اجرای این برنامه را برعهده خواهند گرفت.

این برنامه که به نظر می رسید با الگوبرداری از برنامه ٩٠ با اجرای عادل فردوسی پور طراحی شده بود، در تلاش بود فرصتی برای سخن گفتن از سینمای ایران با تمام ارتباطات و محدودیت های دولتی و غیردولتی اش ایجاد کند، تلاشی که کم و بیش پیش بینی می شد که در فضای فرهنگی موجود، مناقشه برانگیز باشد.

به زعم برخی از مخاطبان، در غالب قسمت های این برنامه، مسعود فراستی به عنوان منتقدی بیش و کم همسو با سیاست های فرهنگی حکومت ظاهر می شد و جیرانی در مقابل او محافظه کارانه برخورد می کرد؛ با این حال معترضان به برنامه، تنها منتقدان مستقلی که دل خوشی از سیاست های سینمایی حکومت ندارند، نبودند، زیرا با تمام ملاحظات و محافظه کاری ها باز هم "هفت" از چیزهایی سخن می گفت که خوشایند بخش هایی از طیف "ارزشی" نبود.

کارشناسان دشواری اجرای برنامه ای مانند هفت را در این می دانند که سیاست های فرهنگی حکومت دو دسته منتقد جداگانه دارد، دسته اول کسانی هستند که از محدودیت های حکومتی و سانسور موجود در سینمای ایران به تنگ آمده اند و دسته دوم کسانی که فکر می کنند حلقه سانسور به قدر کافی تنگ و محصولات سینمایی چنان که باید "اسلامی" نیستند.

علاوه بر این، پاره ای رخدادها در این برنامه نیز انتقاد بسیاری از دست اندرکاران را برانگیخت: به عنوان نمونه هوشنگ گلمکانی، منتقد، در مجله فیلم، تصاویر پخش شده از گفت و گو با فریماه فرجامی، بازیگر، را "رقت انگیز" خواند و امین تارخ نیز در خود برنامه هفت به شدت به این موضوع اعتراض کرد. لحن مسعود فراستی در تاختن به بسیاری از سینماگران از جمله مسعود کیمیایی و تشبیه فیلم "جرم" به "استمناء" نیز از جمله مسائلی بود که عکس العمل های تندی را از جمله از طرف پولاد کیمیایی، بازیگر و فرزند مسعود کیمیایی، برانگیخت.

جنجال اکران نوروزی امسال و پایین کشیده شدن دو فیلم "گشت ارشاد" و "خصوصی" از روی پرده به سبب اعتراضات گروه موسوم به انصارحزب الله برنامه هفت را هم درگیر کرد و بیان سخنانی در این برنامه، واکنش هایی را از سوی مخاطبان و منتقدان برانگیخت. صادق کوشکی نماینده هفته‌نامه "یالثارات" روی خط تلفن این برنامه آمده و "خصوصی" را "فیلم پورنو" و "گشت ارشاد" را "توهین به ساحت مقدس سید الشهدا" خوانده و گفته بود: «از دوم خرداد سینمای ما به سمت جاذبه‌های جنسی و سکس پنهان رفته است. با آمدن دولت نهم و بعد از آن دهم و با شعارهای آقای احمدی‌نژاد، ما خوشحال بودیم که بازگشتی به ارزش‌های انقلاب خواهیم داشت، اما متاسفانه شاهد اکران این دو فیلم و فیلم‌هایی از این دست در این سال‌ها بودیم.»

جهت گیری ضدسینمای دولتی

هشتم اردیبهشت ماه، در آغاز سومین سال نمایش برنامه "هفت" ، جیرانی در متنی خط مشی عمومی برنامه هفت در سال جدید را اعلام کرد و به صراحت جهت گیری برنامه در سال پیش رو را بر ضد سینمای دولتی خواند.

او گفت: "سینمای ایران الان گرفتار جناح بندی و دعواهای داخلی شده که این دعواها ریشه در دعواهای بزرگتری دارد که دعوای دو تفکر است؛ تفکری که منتسب به دولت است و در کنار دولت است. تفکری که حالا مشخص شده از دولتی شدنِ تولید و پخش، کاملاً حمایت می‌کند و دنبال بازگشت به شیوه نظارت و ممیزی دهه شصت است؛ از خواندن کامل سناریو و کنترل دقیق، و تفکری که مقابل این تفکر است و با دولتی شدن پخش، تولید و اندیشه و بازگشت به دهه شصت مخالف است و اصلاً خواهانِ کاهش تصدی‌گری دولت در عرصه سینماست و واگذاری اداره سینما به صنوف واقعی و نه صنوف جعلی."

این صراحت بیان چندان عاقبت خوشی نداشت: در ١٣ اردیبهشت، ٢١ "رسانه اصولگرا" در اقدامی کم سابقه، ضمن نوشتن نامه ای به عزت الله ضرغامی، رئیس تلویزیون ایران، به شدت به "گفتمان هفت" و فریدون جیرانی تاختند و "اعضای اتاق فکر ناشناخته" آن را به مناظره فراخواندند. آنها ضمن انتقاد از "جولان" تفکری مبتنی بر ضدیت با "سینمای حکومتی"، "سینمای دفاع مقدس"و "ممیزی" در این برنامه، جیرانی و همفکرانش را به بی اخلاقی و "اسکارپرستی" متهم کردند.

در مقابل این نامه که سایت ها و نشریات رجانیوز، هفته نامه یالثارات، روزنامه جوان و مشرق نیوز از جمله امضا کنندگان آن بودند، ٣٣ سینماگر از جمله داریوش مهرجویی، ابراهیم حاتمی کیا و مسعود کیمیایی در نامه ای به ضرغامی لزوم ادامه فعالیت هفت و فریدون جیرانی و نفع آن به حال سینمای ایران را یادآوری کردند.

در نهایت، تنها ده روز پس از سخنان جیرانی در برنامه، در ١٨ اردیبهشت ماه، فضل الله شریعت‌پناهی، مدیر گروه اجتماعی شبکه ٣ ، خبر از احتمال بروز تغییراتی در برنامه «هفت» داد و اعلام کرد همزمان با شروع پخش جام ملت‌های اروپا برنامه یک ماه تعطیل خواهد شد و در دور جدید آن جیرانی به سبب "درگیر شدنش در ساخت سریالی برای شبکه یک" حضور نخواهد داشت.

اما رونامه کیهان نوشت که توقف برنامه با دستور مستقیم رئیس صدا و سیما و "صرفا به خاطر تحرکات برنامه هفت علیه سیاست های کلان فرهنگی نظام جمهوری اسلامی" صورت گرفته است و محتوای کارنامه این برنامه تحت مدیریت جیرانی را شامل "توسعه جریان لیبرالیستی فرهنگی، بزرگداشت جشنواره های غربی، حمایت از فیلمسازان معاند با جمهوری اسلامی، تریبون دادن به سینماگران ناهمسو با باورهای دینی و ملی مردم ایران و... " خواند.

از سوی دیگر، انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران با انتشار بیانیه‌ای حضور جیرانی را با توجه به "سوابق سینمایی- ژورنالیستی اش" باعث اعتبار هفت خواند و انجام "تغییرات شتابزده و غیر کارشناسی در تنها برنامه سینمایی ایران " را ناخوشایند دانست و ابراز امیدواری کرد هفت با اجرای جیرانی کماکان ادامه پیدا کند.

اما این حمایت ها ظاهرا تغییری در تصمیم اتخاذ شده ایجاد نکرد و در نهایت شامگاه ٢۲ اردیبهشت، آقای جیرانی آخرین قسمت برنامه هفت را با یک ساعت تاخیر آغاز کرد. او از همان ابتدا اعلام کرد که به دلیل درگیری اش در ساخت یک سریال از این پس تیمی متفاوت هفت را تولید خواهد کرد، هرچند از بی برنامگی موجود در اجرا، کنایه های جیرانی به عوامل پخش شبکه 3 و ناراحتی مشهود در چهره اش این طور بر می آمد که کارگردانی "فصل بی پروایی" و سفرهای خارجی مربوط به آن، حتی اگر بخشی از دلیل رفتن او باشد، تمام آن نیست.

به این ترتیب "هفت" که به گفته بسیاری از دست اندرکاران سینما، وجودش علیرغم مشکلات موجود، به نفع سینمای ایران بوده است، با تغییری عمده و ناگهانی فعالیت خود را ادامه خواهد داد، تغییراتی که شاید از انتقادها به سیاست های فرهنگی دولت، دیگر چندان اثری در آن نباشد.

مطالب مرتبط