آرین موشکین و ترکیب سینما، تئاتر و رویای یک فیلمساز

به روز شده:  12:57 گرينويچ - چهارشنبه 29 اوت 2012 - 08 شهریور 1391

آرین موشکین، کارگردان تئاتر سرشناس فرانسوی، در انبار بسیار بزرگی نزدیک به فرودگاه ادینبورگ که امسال برای اولین بار به تالار تئاتر بدل شده، پیش از آغاز اجرا به روی صحنه می آید و می گوید که چهل و هشت سال منتظر اجرا در جشنواره ادینبورگ بوده است.

چهل و هشت سال از تاسیس گروه تئاتری موشکین با نام «تئاتر دو سولی» می گذرد و در تمام این سال ها موشکین تجربیات مختلفی را با گروه غریب اش به اجرا گذاشته؛ با طمانینه فراوان و بدون هیچ شتاب، هر نمایشی را سال ها تمرین کرده اند و گروه او با اندک حقوقی که برای همه آنها یکسان است (و تفاوتی در مبلغ آن بین بازیگران و نظافتچی گروه وجود ندارد)، به کار خود ادامه داده اند.

اثری با ابعاد عظیم

آخرین محصول این گروه «بازماندگان فول اسپوآر» (طلوع) اثری است عظیم و شاید به نوعی جاه طلبانه که با سی و پنج بازیگر و یک صحنه بی اندازه بزرگ (به شکلی که هیچ از تالارهای موجود ادینبورگ نمی توانست پذیرای این اجرا باشد و این نمایش تنها در این انبار چهار هزار و پانصد متری قابل اجراست) رویاهای فیلمسازی به نام ژان را در سال ۱۹۱۴ به روی صحنه می آورد و با بازسازی فضاهای مختلف بر روی صحنه امکان تحقق بصری این رویاها را فراهم می کند.

بازماندگان فول اسپوآر (نام کشتی)، از نگاه اول اثر عظیمی به نظر می رسد که عمده نقطه قوت اش را از همین زاویه به دست می آورد: این که می تواند با صحنه پردازی شگفت انگیز تماشاگر را به شدت جذب نمایشی کند که بیش از چهار ساعت طول می کشد.

فضای متفاوت

درباره آرین موشکین

آرین موشکین در سال ۱۹۳۹ در حوالی پاریس به دنیا آمد. او دختر یک تهیه کننده فیلم روسی (الکساندر موشکین) بود. آرین در انگلستان به تحصیل روانشناسی پرداخت اما به ریشه های خود یعنی تئاتر بازگشت و به ادامه تحصیل در تئاتر مشغول شد.

او گروه «تئاتر دو سولی» را در سال ۱۹۶۴ با همراهی دوستان دانشجویش تاسیس کرد و این گروه از آن زمان تا به امروز به کار خود ادامه می دهد.

موشکین به کار گروهی باور دارد و معتقد است که نمایش می تواند با همکاری و پیشنهادهای همه، از بازیگران تا تکنیسین ها شکل بگیرد.

او بر این باور است که دیوار چهارم نباید حائلی بین تماشاگر و اجرا باشد و سعی دارد این دیوار را بشکند و به همین دلیل تماشاگران غالباً می توانند بازیگران را در حال گریم در پیش از آغاز اجرا ببینند.

اجراهایی از آثار مولیر (نظیر دون ژوان) و شکسپیر (ریچارد دوم، شب دوازدهم و هنری پنجم) از جمله آثار موشکین در طی دهه های مختلف بوده اند.

موشکین در سال ۱۹۷۸ فیلمی ۲۶۰ دقیقه ای با نام مولیر درباره زندگی و آثار این نمایشنامه نویس ساخت که در جشنواره کن به نمایش درآمد و نامزد جایزه اسکار شد.

تماشاگر از اولین برخورد خود با نمایش با فضای متفاوتی روبرو می شود: در راهرو، پیش از ورود به سالن، پرده های توری ای قرار گرفته که پشت آنها اتاق گریم بازیگران قرار دارد و تماشاگر می تواند بازیگران را در حال گریم ببیند.

از همین جا نمایش سعی دارد نوعی صمیمیت به وجود بیاورد و تماشاگر را با اجرا یکی کند. همین روند در ادامه هم دنبال می شود و با فاصله گذاری های متعدد، سعی می شود مرز میان اجرا و تماشاگر از بین برود.

برای مثال زمانی که وقت آنتراکت (استراحت) فرا می رسد، راوی - که در تمام طول نمایش صدای او را می شنویم و بسیاری از وقایع را شرح می دهد- خیلی جدی می گوید: «و این زمانی بود که آنها دسته جمعی برای صرف ناهار به رستوران طبقه پائین رفتند و این فرصت را به تماشاگر می دهند که یک آنتراکت ده دقیقه ای داشته باشد!»

ادای دین به سینما

تقریباً در تمام طول نمایش ژان به همراه گروهش در حال فیلمبرداری است

تمام نمایش ادای دین جذابی است به سینما. ژان- که شاید دیوید وارث گریفیث باشد با جاه طلبی های خود، یا شاید شبیه به سیسیل ب. دومیل، خالق بن هور در دوره صامت- فیلمسازی است که پیش از آغاز جنگ اول جهانی، در حال ساخت فیلم صامت است. او گروهش را به زحمت شکل می دهد و بازیگران را از میان اطرافیانش انتخاب می کند تا داستانش درباره سیاست و آزادی را به زبان سینما بیان کند.

تقریباً در تمام طول نمایش ژان به همراه گروهش در حال فیلمبرداری است و ما صحنه فیلمبرداری آنها را می بینیم که با استفاده از ترفندهای مختلف فضاهایی مانند کشتی و طوفان و برف ساخته می شود و ما در واقع شاهد ساخته شدن این فضاها بر روی صحنه هستیم.

به شکلی ما در حال تماشای پشت صحنه فیلمبرداری یک فیلم صامت هستیم که با اتفاقات طنزآمیز همراه است. در عین حال ما در حال تماشای فیلم صامت در حال ساخته شدن هم هستیم و ضمن بازی و فیلمبرداری، دیالوگ ها را به صورت زیرنویس می بینیم و قصه فیلم را دنبال می کنیم.

جذاب ترین نکته نمایش ترکیب سه دنیای متفاوت است: جهان تالار و تماشاگرانی که در حال تماشا هستند؛ جهان ژان و گروهش به عنوان تصویری از جنگ اول جهانی، و جهان درون فیلمی که در حال ساخته شدن است و مکان های مختلفی را در طول سال های مختلف برمی گیرد. ترکیب سینما و تئاتر و رویای یک فیلمساز با جهان تلخ بیرونی در آستانه جنگ، امکان رفت و آمد جذابی را به تماشاگر می دهد.

داستان هایی نه چندان عمیق

اما افسوس که ۹ داستانی که به صورت اپیزودیک در فیلم ساخته می شود، داستان هایی هستند به شدت در سطح درباره موضوعات کلیشه ای که نمایش را از بدل شدن به یک شاهکار باز می دارد. جست و جوی طلا و حرص انسان تا سوسیالیسم و برابری تا مفهوم آزادی و اروپایی که روزی متحد خواهد شد، موضوعاتی هستند که به صورت شعاری در طول فیلم در حال ساخته شدن مطرح می شوند.

البته هرچند به نظر می رسد نگاه حاکم بر فیلم در حال ساخته شدن به شکل عامدانه به صورت سطحی انتخاب شده (به عنوان فیلمی که در سال ۱۹۱۴ خلق می شود)، اما فراموش نکنیم که در هر حال موشکین مرز تئاتر در حال اجرا و فیلم در حال ساخته شدن را می شکند و آنها را یکی می کند، از این رو نگاه حاکم بر فیلم در حال ساخته شدن و دنیای موشکین و تئاتر امروز، با هم می آمیزد و به دلیل سطحی بودن نگاه حاکم بر فیلم، نمایش در مجموع آسیب می بیند.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.