موکو: از هنر سوزن و تیغ تا داستان خون و هویت

به روز شده:  00:53 گرينويچ - شنبه 22 سپتامبر 2012 - 01 مهر 1391
 انجاهیوآ ته آئوکوتوکو Ngahuia Te Awekotuku

انجاهیوآ ته آئوکوتوکو، از زنان مائوری فمینسیت و پژوهشگر در زمینه فرهنگ مائوری است

موکو یا خالکوبی بروی صورت همواره بخشی از فرهنگ بومیان مائوری در نیوزلند بوده است.

سنتی که از آن برای زیباتر کردن صورت و حتی برای نشان دادن قبیله و جایگاه افراد استفاده می شده است.

ویژگی هایی که این نوع تتو (خالکوبی) را سنتی عمیق تر از تنها مهارت کاربرد تیغ و جوهر بر روی پوست و خون معرفی می کند.

هنگامی که نخستین گروه از اروپاییان از سفر به اقیانوس آرام بازگشتند، داستان اهمیت تتو در میان بومیان قاره اقیانوسیه و ساکنان جزایر اقیانوس آرام جنوبی، بخش مهمی از روایت های هیجان انگیز آنها بود.

آنها مشاهدات خود را از نحوه تتو کردن(خالکوبی) بومیان راپانویی در شرق تا هاوایی در شمال، جزایر ساموآ و تونگا در غرب و حتی آئتیورا در جنوب اقیانوس آرام با هیجان نقل کردند؛ نام این آخری (آئتیورا) در زبان مائوری مترادف همان نیوزلند است.

زبان، اسطوره‌ها و ارزش‌های این مردمان بسیار شبیه هم بود. "تتو" یا "تتئو" در میان این مردمان مفهومی مشابه زیورآلات و جواهر داشت که برای زیبا جلوه دادن از آن سود برده می شد. زینت آلاتی که با سوراخ کردن، بریدن و تراشیدن پوست و تزریق جوهر به زیر آن نماد پیدا می کرد.

واژه تتو هم به نوعی برگرفته از صدایی بود که هنگام کوبیدن سوزن و تیغ بر پوست شنیده می شد: "تت...تت...تت...".

واژه تتو برای نخستین بار در قرن هیجدهم و توسط دریانوردان به ساکنان نیمکره شمالی و دنیای غرب معرفی شد.

در ایام باستان، مردان مائوری به منظور نشان دادن پیروزی‌ها و یا برای اینکه به دیگران نشان دهند به دنیای بزرگسالی گام نهاده اند، صورت خود را با نقش های ثابت و ماندگاری تتو می کردند که نام سنتی این نوع صورت‌نگاری "موکو" بود.

معمولا این نقش و نگارها از پیشانی شروع می شد و تا گردن و چانه ادامه داشت به نوعی که چهره مرد مائوری گویی به ماسکی جدید مزین می شد.

نقش و نگارها معمولا الهام گرفته از پرهای پرندگان و خطوطی بود که در مجموع چهره و صورت مرد مائوری را چون جنگجویی بی باک، رهبری خردمند و یا یک شمن (مرد روحانی) پرنفوذ نشان می داد.

هر کدام از خطوط موکو بیانگر ویژگی از شجاعت و خصوصیت مرد مائوری داشت.

خلق یک موکو فرآیندی بسیار دردناک است به ویژه که اگر به سبک مائوری کوبیده شود.

مایک تایسون، رابی ویلیامز و ریحانا و تتو های روی بدنشان

مایک تایسون، ریحانا و رابی ویلیامز، چهره های آشنای دنیای هنر و ورزش که به سبک مائوری خالکوبی کرده اند

مایک تایسون، ریحانا و رابی ویلیامز، چهره های آشنای دنیای هنر و ورزش که به سبک مائوری خالکوبی کرده اند

برای تصویر بزرگتر کلیک کنید

برخلاف دیگر قبایل جزایر اقیانوس آرام که از ابزاری شبیه شانه برای کوبیدن خطوط و نقش ها بر روی پوست استفاده می کردند، در میان مائوری ها، از ابزاری شبیه تیغ و چاقوی جراحی برای بریدن پوست و انداختن طرح و نقشه مورد نظرشان بر روی چانه، گونه، مژه و پیشانی استفاده می شد.

هیچ دو نقش موکو شبیه هم نیستند. معمولا برای حک کردن موکو بر روی صورت زنان و مردان هم مقررات خاصی وجود داشت.

زنان معمولا مجاز بودند که از میانه پیشانی تا روی بینی و بعد زیر دهان و چانه را تتو کنند. البته اکنون به ندرت در میان زنان مائوری تتو روی پیشانی رواج دارد و بیشتر موکو به محدوده دهان و زیر چانه خلاصه و به روی گردن هم ادامه می یابد.

رایج ترین نوع روی چانه است که در زبان مائوری کائوآیی نامیده می شود. گونه ای موکو که حتی در زمان سلطه گری کشورهای غربی بر سرزمین مائوری ها مرسوم بود.

با وجود اینکه مبلغان مسیحی تداوم این سنت را دوست نداشتند، یا مهاجران تازه از غرب آمده به زنانی که صورتشان موکو داشت دشنام می دادند و یا با خشم و قضاوت به آنها نگاه می کردند، زنان مائوری همواره تتو بر صورت داشتند.

چرا؟ چون این بخشی از هویت زن مائوری بود. راهی برای جلوه دادن صورت اونها، نقشی که توجه بیننده رو به سمت لب ها و چشمان زن مائوری جلب می کرد. به ویژه که اگر خالکوب از مهارت هنری بالایی برخوردار بود می توانست با چین و شکنج های تتو به صورت زن مائوری هویتی بی همتا ببخشد. زیبایی و هویتی که با جوهر به زیر پوست صورت رفته بود و همیشگی بود.

صورت خود من اولین بار ۵۰ سال پیش تتو شد. هنگامی که خودم مثل خیلی از کودکان مائوری سعی کردم بر روی بدنم تتو کنم؛ با سوزن و جوهر خودکار.

نقشی که من تتو کردم یک پیکان کوچک بود و یک جمجمه که نشانی از علاقه و پیمان بستن من با داستان مصوری بود که عاشقش بودم. البته اون جمجمه دست آخر به شکل یک حباب درآمد و بعدها هم به کل از روی پوستم خراشیده شد و رفت.

در سنین کودکی هم تتوهایی که من داشتم اغلب سطحی و کم عمق کوبیده شده بودند.

این روزها اما جوان‌ترهای مائوری اغلب تتو را با طرح هایی که توسط ماشین های طراحی شده برای این کار قابل کوبیدن است، انتخاب می کنند؛ معمولا هنگامی که دستاورد بزرگی مثل فارغ التحصیلی یا مدال و مقامی در مسابقات ورزشی کسب کرده اند و می خواهند با حک کردن نشانی بر روی بدنشان آن را جاودانه کنند.

مسابقات رقص های آیینی و رقابت های قایق رانی سنتی، مکان هایی است که می توان جوان های مائوری با نقش و تتو های جدید را دید. در میان هر دو جنس دختران و پسران هم رواج دارد.

بدن آرایی با استفاده از تتو همچنین راهی برای قصه گویی و روایت یک رویداد است.

نقش هایی که بر روی نقاط مختلف بدن از فرق سر تا نوک پا تتو می شوند و هر کدام یادگاری از زمان تولد نخستین فرزند یا مرگ یک عزیز، دست یافتن به موفقیتی بزرگ، سفری مهم به مکانی که نباید فراموش شود و یا رویدادی بزرگی است که باید جاودانه شود.

ملکه مائوری

در ماه اوت سال ۲۰۰۶، "ته آریکینویی دیم ته آتایرانجیکاهو" ملقب به ملکه مائوری پس از مدت ها دست و پنجه نرم کردن با بیماری درگذشت.

این برای مائوری ها خیلی عذاب آور بود؛ برای همین هم هر کسی به روش خودش در بزرگداشت ملکه عزاداری کرد.

در این میان، ۱۶ زن بودند که تصمیم گرفتند به افتخار ملکه درگذشته، صورتشان را تتو کنند. من هم افتخار داشتم که یکی از آنها باشم. حالا ما حدود ۵۰ زن هستیم که صورتمان را تتو کرده ایم. اغلب ما زنان بزرگسالی هستیم که به نوعی در زمینه برگزاری و زنده نگهداشتن مراسم آیینی قوم خودمان فعالیت می کنیم.

اما مهمتر از همه باید گفت که فلسفه موکو (تتو بر روی صورت) درباره زندگی است؛ درباره زیبایی و فریبایی. برای همین هم مشاهده آن بر روی بدن موسیقیدانان بزرگی چون رابی ویلیامز و بن هارپر اصلا شگفت آور نیست. اگر چه در برخی موارد این باعث مناقشه های فرهنگی و آیینی می شود و یا اغلب به جای ادای یک سنت قدیمی، تتو نقش مد و زیبایی را برای افراد بازی می کند.

همزمان باید نقش هنرمندان مائوری که حاضر شدند هنر خود را به دیگران بیاموزند را نادیده نگرفت و از همه مهمتر که تتو و موکو متعلق به ماست؛ مربوط به ماندگاری ما؛ مردمان مائوری.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.