ده شب گوته؛ اخراج یک روزنامه نگار از آیندگان

به روز شده:  15:35 گرينويچ - دوشنبه 15 اکتبر 2012 - 24 مهر 1391
شبهای گوته

وزارت اطلاعات و جهانگردی با ابلاغ بخشنامه ای به مطبوعات و رسانه های جمعی، انتشار هر گونه خبر و مطلبی را در ارتباط با شب های گوته ممنوع کرد

در مهر ماه ۱۳۵۶، پیش از برگزاری ده شب شعر کانون نویسندگان ایران در انستیتو گوته، وزارت اطلاعات و جهانگردی با ابلاغ بخشنامه ای به مطبوعات و رسانه های جمعی، انتشار هر گونه خبر و مطلبی را در ارتباط با این شب های شعر ممنوع می کند. با وجود این، مطبوعات و برنامه های رادیویی گاهی به این موضوع اشاره می کردند تا این که سیروس علی نژاد، نویسنده روزنامه آیندگان، به واسطه چاپ گزارش هایی در باره این جلسات شعرخوانی ممنوع القلم می شود. داریوش همایون، وزیر اطلاعات وقت، سال ها بعد در مصاحبه ای در سال ۱۳۶۴ (ایران و جهان، سال ششم، آبان- آذر، ص ۱۳۰) می گوید که او شخصاً کسی را ممنوع القلم نکرده است و سپس به ماجرای کنار گذاشته شدن سیروس علی نژاد از روزنامه آیندگان اشاره می کند و می گوید: "من درباره آن یک نفر همیشه متاسفم که کار به آنجا کشید."

متنی که در ادامه خواهید دید، پاسخ سیروس علی نژاد به سوالی درباره این ماجراست.

"من در آن زمان معاون سردبیر روزنامۀ آیندگان بودم. روزنامه ای که به گمان من مانند بنیانگذار خود، داریوش همایون، آوانگارد و پیشرو بود. اتفاقاً در مدت آن ده شب سردبیر روزنامه که مرحوم هوشنگ وزیری بود، به دلیل اختلافاتی که با روزنامه پیدا کرده بود، به روزنامه نمی آمد. بهانه گرفته بود که مریض است و نمی تواند بیاید. ناگزیر روزنامه بخصوص در بخش خبری توسط من اداره می شد. همچنانکه وقتی سردبیر حضور داشت عملا روزنامه به دست من می گشت. به هر حال از بخت بد، تصمیم گیرندۀ نهایی در آن شبها من شده بودم.

روزنامه آیندگان

روزنامه آیندگان آوانگارد و پیشرو بود

زمانی که شبهای شعر انستیتو گوته برگزار می شد، اوضاع کشور قدری آشفته بود، البته نه به حدی که تصور انقلاب وجود داشته باشد. به همین جهت بخش سانسور وزارت اطلاعات و جهانگردی فعال تر عمل می کرد و توصیه های معاون وزارت اطلاعات علنی تر صورت می گرفت. معاون وزارت اطلاعات و جهانگردی، مرحوم عطاء الله تدین بود که حقیقتا انسان شریف و وارسته ای بود. من با او حشر و نشر داشتم و انسانی به وارستگی او کمتر دیده بودم. این توضیحات را برای این می دهم که بدانید اگرچه سانسور زیر نظر او عمل می کرد اما فکر نکنید که آدم نادرستی بود. او به وظایف خود عمل می کرد و امروز که نگاه می کنم انجام آن وظایف خیلی از مصالح ملی فاصله نداشت. تاریخ را دوباره باید نگریست تا واقعیات بیشتر نمایان شود. با وجود این، آن روزها در چشم ما این کارها کاملا مخالف آزادی بود که شاید هنوز هم درست باشد، اما شگفتا که به دمکراسی نزدیک تر بود. به هر صورت آقای تدین در آن شبها شخصاً تلفن می کرد و به روزنامه ها دستور می داد که تیتر گزارش شبهای شعر انستیتو گوته چند ستون باشد. مطالب بر اساس اهمیتشان در صفحۀ اول روزنامه تیترگذاری می شدند. آقای تدین تلفن می زد که تیتر گزارش شبهای شعر در صفحۀ اول کمتر از - مثلا- سه ستون باشد. هیچ دربارۀ محتوای گزارش حرفی نمی زد. نمی گفت که مثلاً گزارش شامل چه نکاتی است. نه، صرفاً اندازۀ تیترها را تعیین می کرد. البته کار از خرک در رفته بود و اوضاع آشفته تر از آن بود که بتواند بگوید محتوای مطلب چیست. وگرنه پیش از آنها مأمور سانسور را به روزنامه می فرستادند تا مطالب را بخواند و اجازه چاپ بدهد. آن روزها به گمانم سانسور مستقیم را از روزنامه ها برداشته بودند و کسی برای سانسور به روزنامه نمی آمد.

محمد قائد

گزارشگر شبهای شعر روزنامه آیندگان، بطور اتفاقی محمد قائد بود که به محل شبهای شعر می رفت و گزارش های خود را می نوشت و آخر شب به روزنامه می آمد و تحویل می داد

بنابر این آقای تدین در غیاب سردبیر شبها به من زنگ می زد که تیتر مطلب مربوط به شبهای شعر از سه چهار ستون بیشتر نباشد. اما من گوش نمی کردم و کار خودم را می کردم. او هم طبعاً صبحها روزنامه را می دید ولی به اصطلاح "زیرسبیلی" در می کرد و چیزی نمی گفت.

شبهای شعر در حال برگزاری بود. گزارشگران روزنامه ها هم در آنجا حضور می یافتند و گزارش خود را می نوشتند. سردبیران که در روزنامه نشسته بودند دربارۀ آن گزارش ها تصمیم می گرفتند. گزارشگر شبهای شعر روزنامه آیندگان، بطور اتفاقی محمد قائد بود که امروز روزنامه نگار برجسته ای است. او، با آنکه تا آن زمان کار میدانی و گزارش نویسی نمی کرد، به محل شبهای شعر می رفت و گزارش های خود را می نوشت و آخر شب به روزنامه می آمد و تحویل می داد. من هم یا آنها را جرح و تعدیل می کردم یا عینا چاپ می کردم. تصور می کنم کمتر پیش آمد که جرح و تعدیلی کرده باشم. به گمانم شب ششم بود که آقای تدین زنگ زد و گفت فلانی تا امروز هرچه گفته ام گوش نکرده ای، ولی بدان که موضوع بسیار حساس است. خواهش می کنم تیتر مطلب شبهای شعر از سه ستون بیشتر نباشد. من هم گفتم چشم. اما حتا در آن لحظه که می گفتم چشم هم می دانستم که به این حرف ها گوش نخواهم کرد. اگر می گفتم چشم، بابت این بود که به شخص عطاء الله تدین بسیار احترام می گذاشتم. البته احترامی که با ترس آمیخته بود و می دانستم طرف اگر بخواهد می تواند جلو انتشار روزنامه را بگیرد. دو سه ساعت بعد، زمانی که آقای قائد نویسندۀ گزارش ها مطلب خود را تحویل من داد در نظر من چنان جذاب آمد که فکر کردم باید تیتر را از هر شب دیگر بزرگ تر بگیرم. همین کار را هم کردم. اگر درست یادم مانده باشد تیتر مطلب را چهار ستونی گرفتم و نوشتم چهار ستونی چاپ شود.

"به گمانم شب ششم بود که آقای تدین زنگ زد و گفت فلانی تا امروز هرچه گفته ام گوش نکرده ای، ولی بدان که موضوع بسیار حساس است. خواهش می کنم تیتر مطلب شبهای شعر از سه ستون بیشتر نباشد. من هم گفتم چشم. اما حتا در آن لحظه که می گفتم چشم هم می دانستم که به این حرف ها گوش نخواهم کرد."

مطلب چاپ شد و روزنامه هم فروش رفت و کسی هم با آن کاری نداشت اما فردای آن روز وقتی خواستم وارد روزنامه شوم، نگهبان روزنامه جلو مرا گرفت و با ناراحتی گفت فلانی ببخشید من مامور معذوری هستم. دستور داده اند که نگذارم شما وارد روزنامه شوید. جلو ورود مرا به روزنامه گرفتند و ساعتی بعد فهمیدم که مرا "ممنوع القلم" کرده اند. چند روز بعد هم مرا از روزنامه اخراج کردند.

به گمانم من تنها قربانی شبهای شعر انستیتو گوته در بخش مطبوعات کشور بودم. هیچ کس دیگر به چنین سرنوشتی دچار نشد. من هم هر چه کشیدم از بی باکی ناشی از جوانی و بی خردی خود کشیدم. بعدها دیدم که آقای م. الف. به آذین نویسنده و مترجم معروف در یادداشت های خود "از هر دری" نوشته است که آقای سیروس علی نژاد را اخراج یا ممنوع القلم کرده اند. داریوش همایون یعنی مدیر روزنامه آیندگان که آن روزها وزیر اطلاعات و جهانگردی بود هم در کتاب خود "من و روزگارم" به این موضوع اشاره کرده است.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.