«زیر تُشک دیگران»

به روز شده:  16:37 گرينويچ - جمعه 26 اکتبر 2012 - 05 آبان 1391

پدر بیامرز، زنده یاد، اَدم اسمیت (Adam Smith) پیامبر پشیمان سرمایه داری

در نامۀ قبلی، اگر یادتان باشد، صحبت از این بود که در چهل سال گذشته، که دورۀ غربت نشینی این بندۀ حقّ بوده است، اقتصاد انگلیس بر اساس تغییراتی که اهل تفکّر و تعجّب در کیفیت آن ملاحظه کرده اند، سه دورۀ متفاوت داشته است، از این قرار: اقتصاد سرمایه داری، اقتصاد سرمایه داران، اقتصاد سرمایه خواران.

چیزی که از یادم رفت به این آخری اضافه کنم، دو تا صفت «وقیح» و «بی قباحت» است، تا کامل شود و بشود: «اقتصاد سرمایه خوارانِ وقیح و بی قباحت».

در حدود چهار سال پیش بود که یکدفعه همۀ بانکهای دنیای سرمایه داری شروع کردند به ورشکسته شدن، و بعد شنیدیم که «مدیر»های همین بانکها در همین انگلیس، حتّی در همان سالی که بانک خودشان را ورشکسته اعلام کرده بودند، در سال چند میلیون پوند «حقوق» و چندین برابر آن «پاداش» برای خودشان بر داشته اند، که خوب، این خودش برای آدمی مثل این بندۀ حقّ که از امور و مسائل مربوط به اقتصاد و پول و تجارت هیچ چیز سرش نمی شود، هزار و یک سؤال پیش می آورد، از جمله این چهار تا سؤال:

سؤال ۱- چه طور بود که بانکها در سی چهل سال پیش، به پس انداز مشتریهاشان، در حدود ده در صد (۱۰%) سود می دادند و ورشکسته نمی شدند؟ و حالا که کمتر از بیست و پنج صدم در صد (۰.۲۵%) سود می دهند، که یعنی کشک! یعنی زکی! یعنی زرشک! ورشکسته می شوند؟

مراحل سه گانۀ اقتصاد در طیّ وادی سرمایه

سؤال ۲- وقتی بانک پس انداز آدم را به دیگران وام می دهد و از بابت آن حدّاقلّ دوازده در صد (۱۲%) سود می گیرد، چرا باید از این مبلغ حتّی یک در صدش را هم به صاحب پس انداز برنگرداند؟ و بیش از یازده درصد (۱۱%) آن را بگذارد در اختیار «مدیر و مدیر آلات» تا از این پول که سرمایۀ ملّت است، میلیونها پوند به اسم حقوق و پاداش به جیب بزنند و بانک را ورشکسته بکنند و خودشان در امان دولت و قانون بروند در یکی از بهشتهای زمینی خوش زندگی کنند؟

سؤال ۳- در موقعی که میزان تورّم بیشتر از چهار در صد(۴%) باشد، یعنی از اصل پس انداز آدم در بانک خود به خود سالی حدّ اقل چهار در صد کم بشود و بانک با سودی که می دهد فقط بیست و پنج صدم در صد (۰.۲۵%) آن را جبران کند، آیا معنیش این نیست که انگار آدم پولش را «زیر تشک» نگهداشته است، با تفاوتِ کمتر از بیست و پنج صدم در صد (۰.۲۵%) که در واقع یعنی کشک! یعنی زکی! یعنی زرشک!؟

کانون رتق و فتق امور سرمایه خواران در مرکز سرمایه داری لندن

۴- و بالاخره چرا باید فرق پس انداز در زیر تشک با پس انداز در بانک این باشد که از کلّ پس انداز هر آدم، در صورت ورشکسته شدن بانک، تا پنجاه هزار پوندش تضمین داشته باشد، و بالا تر از آنش نه؟ و مدیر بانک بتواند از مثلاً دویست هزار پوند پس انداز پروفسور «جان اسمیت»، استاد بازنشستۀ پزشکی، در موقع ضرورت، پنجاه هزار پوندش را به او پس بدهد و صد و پنجاه هزار پوند بقیه اش را با وقاحت تمام بگذارد به حساب «ورشکستگی بی تقصیر» و با ابراز تأسّف خشک و خالی، برود شامپانی و خاویارش را نوش جان کند؟

ولی پس انداز زیر تشک آدم ده برابر مال «پروفسور جان اسمیت» هم که باشد، به شرط دور بودن از دستبرد «دزدهای غیر بانکی»، بدون تضمین سر جایش بماند؟ هست هیچ بندۀ خدایی که همین چهارتا سؤال را، خداپسندانه، جواب بدهد؟

خلاصه این بندۀ حقّ به این نتیجه رسیده است که در «اقتصاد سرمایه خواران وقیح و بی قباحت»، پس انداز کردن پول در بانکها، نگهداشتن پول در زیر تشک دیگران است.

در این زمینه بیشتر بخوانید

برنامه های قبلی

  • «ششمین سالگرد حرفهای شش من یک غاز!»
  • «صورت، آیینۀ شخصیت انسان»
  • «ارمنیهای ایران»
  • «با شعر جور در نمی آید!»
  • «در دادگاه عدل طبیعت»
  • «بورژوا و شبه بورژوا»
  • «حرفهای ساده و حرفهای حکیمانه»
  • «روانشناسی نفرین و فحش»
  • «قرّة العیون ربّة النّوع تجارت»
  • «بیچاره کلمۀ فلسفه!»
  • «ادب از که آموختی؟»
  • «قضیۀ پدر بزرگ و نوه»
  • «اَلعاقِلُ یَکفیهِ الاِشارَه»
  • «اندر معنی لغت کانیبالیسم»
  • «خدا ترس و پرهیزگار»
  • نامه ای از لندن: جزیره جذامیها
  • «آسمان خراش»
  • «قضیۀ تشکّر بی پاداش»
  • «در ایستگاه تشنگی، منتظر اتوبوس آبشخور»
  • «مزدورهای شیطان»
  • «اندر ترجمۀ فکر به واقعیت»
  • «اندر معرّفی یک کتاب لا نَظیرَ لَه»
  • «بلای دوگانگی زبان»

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.