"هر چه داری، رو کن"؛ عصرانه‌ای با ریچارد فورد

به روز شده:  11:36 گرينويچ - 28 اکتبر 2012 - 07 آبان 1391

ریچارد فورد، داستان نویس معاصر آمریکایی، در تور جهانی برای رمان تازه اش، "کانادا"، در روزهای پاییزی اکتبر به لندن سفر کرد.

او که مهمان ساوت بنک سنتر در حاشیه رود تیمز بود بخش هایی از رمان را برای علاقمندان خواند و درباره نگاهش به ادبیات، رمان و داستان کوتاه، داستان نویسی، عادت های نوشتنش و رمان کانادا حرف زد.

او ته لهجه جنوب آمریکا دارد. اهل نیوجرسی است و می گوید در جوانی و پیش از نویسندگی خیلی کارها را امتحان کرده است.

"هیچ وقت بیش از حد جاه طلب نبوده ام. کارهای زیادی کرده ام. حتا در سال ۱۹۶۸ برای سی آی ای هم کار کردم. در خیلی کارهای دیگر شکست خوردم. نویسندگی تنها کاری بود و هست که هنوز در آن کاملا شکست نخورده ام."

منتقدان ادبی و خوانندگان آثارش بر این باورند که جایگاه ادبی او بسیار بیش از این حرفهاست و فورد اکنون در قله ادبیات داستانی معاصر آمریکا ایستاده است.

ریچارد فورد تاکنون ۴ مجموعه داستان کوتاه و ۷ رمان نوشته است، رمان "روز استقلال" او همزمان برنده جایزه ادبی پولیتزر و جایزه قلم فاکنر شده است. بسیاری از داستان های کوتاهش از جمله "راک اسپرینگز" تقریبا در همه گلچین های داستانی چند دهه اخیر به عنوان نمونه ای از بهترین داستان های کوتاه معاصر چاپ شده است.

ریچارد فورد ابتدا چند صفحه ای از ابتدای رمان کانادا را می خواند. نثر داستان پرقدرت است و ریتمی موزون و خوش آهنگ دارد. جمله ها از پی هم می آیند و تو را با خود همراه می کنند، بعد، نفسی تازه می کنی و جمله های تازه ای را با ریتمی نو پی می گیری.

چرا کانادا ؟

از او درباره عنوان رمان می پرسند: "کانادا".

اتفاقات اصلی رمان در آمریکا رخ می دهد و بخش دوم رمان در کشور کانادا می گذردـ جایی که راوی پس از جدایی از والدینش به آنجا می رود. اما برای او انتخاب "کانادا" به عنوان اسم رمان، معناهایی بیشتر دارد.

می گوید: "همیشه وقتی به کانادا می روم احساس بهتری دارم، یک جور احساس سبکی. مردم کانادا مسلح نیستند، آشوب و اضطراب ندارند."

اما علاوه بر این اعتراف جالبی هم می کند. "می خواستم عنوانی باشد که زنده باشد. خوش آوا باشد."

می گوید: " خیلی وقت ها نویسنده ها کلمه هایی را می نویسند که دوست دارند و دوست دارند توی صفحه کتابشان بنویسند."

در نخستین جمله های کانادا، ریچارد فورد همه داستان را لو می دهد: "اول درباره سرقتی می گویم که پدر و مادرم مرتکب شدند. بعد درباره قتل هایی که درپی اش رخ داد."

مجری از ریچارد فورد می پرسد: "این لو دادن داستان در همان جمله اول چه خوبی ای دارد؟"

آقای فورد می گوید: "این قلابی است که با آن خواننده را گیر می اندازی. بعدش چیزهایی را می گویی که می خواهی بگویی. سرفرصت."

می گوید: "وقت نوشتن، مدام به خودم نمی بگویم که می خواهم تمامش کنم. می خواهم بنویسمش. می خواهم در لحظه بمانم. می خواهم بروم در دل کتاب و به اول و آخرش فکر نکنم."

کانادا، رمان تازه ریچارد فورد، درباره وقایع نگاری سرقت بانک در شهری کوچک است که یک افسر سابق نیروی هوایی آمریکا به همراه همسرش مرتکب می شود. داستان از زبان فرزند آنها روایت می شود که اکنون استاد ادبیات انگلیسی در کاناداست و زمان سرقت بانک نوجوانی پانزده ساله بوده است.

شکل گیری ایده این رمان

می گوید در سال ۱۹۸۹ بیست صفحه ای از آن را نوشته بوده است. ایده درباره پسر نوجوانی بوده که پدر و مادر او را تنها می گذارند. این تصویر پس ذهنش مانده و سالها فکر می کرده که پسر چرا تنها مانده است. بعد به این نتیجه رسیده که پدر و مادرش بانک زده اند.

ریچارد فورد می گوید وقتی خواننده رمانی را برای خواندن برمی دارد، می داند ساختگی است، می داند قرار نیست از زندگی واقعی بخواند. "خواننده به تو که نویسنده ای، اجازه می دهد تقریبا هر کاری که دلت می خواهد بکنی به شرطی که چیزی به او بدهی که ارزشمند و فهمیدنی باشد."

رمان کانادا

رمان کانادا نوشته ریچارد فورد

به گفته او بین خواننده و نویسنده قرارداد و توافقی هست که بر اساس آن، از نویسنده انتظار می رود جهانی منسجم و منطقی بسازد، "صدا" و لحنی منسجم داشته باشد؛ نویسنده می تواند گاه به صلاحدید خود از این جهان منطقی فاصله بگیرد به شرطی که در عوض چیز اضافه و فوق العاده ای به خواننده بدهد.

بعد از سرقت پدر و مادر از بانک، زندگی راوی و خواهر دوقلویش زیر و رو می شود. در ابتدای داستان می خوانیم پدر و مادر با هم تفاوت های زیادی دارند. ازدواجشان چه بسا از ابتدا اشتباه بوده و مادر سالها دنبال راه فرار می گشته، برای همین پذیرفته که با شوهرش دست به سرقت بزند.

فورد می گوید می خواسته بگوید اشتباه پدر و مادر، چه تبعاتی برای فرزندانشان به دنبال دارد. تبعاتی که دیگر نمی توان از آنها نجات پیدا کرد.

فورد می گوید: "آنها هیچ وقت نگفتند ازدواجشان احمقانه بوده. نگفتند اشتباه وحشتناکی کردیم و بهتر است زودتر هر کدام از ما به راه خود برود."

به گفته او هنر می تواند با جعل واقعیت، نشان بدهد که "لحظه ها" قابل توجه اند.

"بهتر است به زندگی ات با چشم باز و با وضوح نگاه کنی. نگاه با چشم باز بهتر از این است که با چشم امید، یا چشم ایمان یا هر چشم دیگری نگاه کنی. چیزی را انکار نکن."

در داستان های ریچارد فورد، آدم ها عمدتا تنها و از خانه دور افتاده اند. در بسیاری از داستان های کوتاهش هم از جمله "آدم های خوش بین"، "دلداده ها"، "گریت فالز" و "راک اسپرینگز" آدم ها همواره به زندگی های از هم پاشیده خانواده های خود می اندیشند.

در رمان کانادا پسر خانواده از خانه و خانواده اش دور افتاده است. اما خودش می گوید هیچ وقت احساس تنهایی نکرده است. پدر و مادرش زندگی خوبی داشته اند و خودش هم با همسرش زندگی موفقی دارد. می گوید: "خانه برای من جایی است که در آن دوستت بدارند."

شیوه داستان نویسی

داستان کوتاه یا رمان

ریچارد فورد می گوید داستان کوتاه فرم کوچکتری است از رمان. می گوید نوشتن داستان کوتاه ساده تر است. می گوید بسته به اینکه چقدر ملات در اختیار داشته باشی، داستان کوتاه یا رمان را انتخاب می کنی. "نویسنده باید هر چه دارد رو کند، باید خودش را کامل بازگو کند."

با این حال به گفته او کسانی چون یودورا ولتی و ریموند کارور، هیچ وقت نخواستند رمان بنویسند.

ریموند کارور از دوستان نزدیک او بود و پس از مرگش در اوت ۱۹۸۸، ریچارد فورد تا مدتی دستخوش بحران عاطفی شده بود.

در عصر تندنویسی و زمانی که همه چیز و همه کس در شتاب است، شنیدن توصیف نویسنده از فرایند کند و دقیق نوشتن تک تک جمله ها لذتبخش و مسرت بخش است.

ریچارد فورد می گوید نوشتن اولین جمله رمانش یک ماه وقت برده است. می گوید گاهی فقط یک کلمه اضافه می کند تا جمله اش خوش آوا به نظر برسد. به نظر او هر جمله باید وزن کل رمان را در خود داشته باشد.

دست کم ماهی یک بار، مجموعه یادداشت هایی را که جداگانه برای این رمان تایپ کرده، می خوانده تا مطمئن شود همه گفتنی ها را گفته است. ۳۰۰ صفحه یادداشت تایپ شده داشته است.

نویسنده می گوید وقت نوشتن، جمله ها را بلند بلند برای خود می خواند و با تمام شدن دستنویسش، متن را برای همسرش می خواند و از او نظر و نقد می خواهد.

درباره رمان کانادا می گوید: "به همسرم کریستینا گفتم بیا ۵ هفته با هم داستان را بخوانیم."

"دو نسخه دستنویس آماده می کنم. یکی را به او می دهم و یکی را دست خودم می گیرم. کلمه به کلمه پیش می رویم. بلند بلند. او نظر می دهد. گاهی از نظراتش عصبانی می شوم و زیردستی ام را می زنم توی سرم و می شکنم."

می گوید: "۶ ماهی بعد از تمام شدن کل کتاب، دیگر حال آدم از آن به هم می خورد. آخرش رضایت می دهم. آخرش به اثر می گویی خب، ممکن است من ۵ سال دیگر هم با تو وقت بگذرانم و آن قدر روی تو کار کنم که کلا عوض شوی؛ ولی دیگر بس است."

می گوید با قلم می نویسد چون سرعت نوشتنش را کند می کند. " این خوب است چون به من فرصت بیشتری می دهد."

می گوید زمانی از جویس کارول اوتس، نویسنده پرکار آمریکایی و از دوستان نزدیکش، پرسیده "تو با کامپیوتر کار نمی کنی؟" و او به شوخی گفته: "یعنی می خواهی بیشتر از اینکه می نویسم، بنویسم؟"

از معروف ترین آثار ریچارد فورد رمان "ورزشی نویس" است. رمانی که ناگهان او را به عنوان نویسنده ای جدی به دنیای ادبیات معرفی کرد.

می گوید تا پیش از نوشتن ورزشی نویس، کم و بیش از نویسندگی مایوس بوده. به کتاب هایش اقبال چندانی نمی شده و ناشرش به او گفته اگر این طور پیش برود، کارش تمام است.

می گوید: "می خواستم کار خوبی بکنم وگرنه کلکم کنده بود. برای خودم قرارومدارهای سختی گذاشتم. یک جور «منشیگری جهنمی». باید هر روز، مرتب و با برنامه کار می کردم تا نهایتا جواب داد."

استراحت

"دفترچه ای از جیبش در می آورد و می گوید همیشه در حال یادداشت کردن هستم. همان روز در روزنامه فایننشال تایمز ستونی به قلم ریچارد فورد چاپ شده است که در آن به موضوعات مختلفی پرداخته است: از "پدیده بسته بندی" که دیگر به عذاب روزانه تبدیل شده چون "این روزها بسته ها را نمی توان به سادگی باز کرد"، تا خاطره اش از کتابخوانی در برلین."

از او می پرسند بعد از نوشتن کانادا چه می کند. می گوید استراحت؛ مرحله ای که ممکن است دو سالی طول بکشد. "به خودم می گویم باید زندگی هم بکنی."

روز بعد از داستان خوانی قرار است با تعدادی از دوستانش به شکار مرغابی برود. تفریحی که علاوه بر رمان کانادا، در بسیاری از داستان های کوتاه او از جمله "کمونیست" صحنه های تاثیرگذاری از آن توصیف شده است.

دفترچه ای از جیبش در می آورد و می گوید همیشه در حال یادداشت کردن هستم. همان روز در روزنامه فایننشال تایمز ستونی به قلم ریچارد فورد چاپ شده است که در آن به موضوعات مختلفی پرداخته است: از "پدیده بسته بندی" که دیگر به عذاب روزانه تبدیل شده چون "این روزها بسته ها را نمی توان به سادگی باز کرد"، تا خاطره اش از کتابخوانی در برلین، و حرفهاش درباره انتخابات آمریکا. ریچارد فورد از منتقدان سرسخت جمهوری خواهان است و در صحبت هاش طعنه های تندی به رامنی و حزبش می زند.

خودش را جزء آدم های خوش شانس و خوشبخت می داند. به قول خودش "دست کم تا امروز."

ریچارد فورد ۶۸ ساله می گوید ناشرش از او تعهد گرفته دو کتاب دیگر هم بنویسد. ولی خودش می گوید: " شاید ۵ داستان کوتاه دیگر بنویسم و تمام."

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.