تمام رنگ‌های موسیقی، به یاد هانس هنتسه

به روز شده:  11:16 گرينويچ - دوشنبه 29 اکتبر 2012 - 08 آبان 1391
هنتسه

بسیاری از منتقدان موسیقی، هنتسه را مستعدترین و خلاق‌ترین آهنگساز آلمانی پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند

هانس ورنر هنتسه سال‌ها پیش در زندگی‌نامه خود نوشته بود: "در کارهای‌ام تأکید دارم که رنگ‌های سرخ و سیاه، سبز و آبی وجود دارد، احساسات و عوالم روحی بسیاری که می‌توانند در موسیقی بیان شوند."

این آهنگساز بزرگ که روز شنبه (۲۷ اکتبر) در درسدن (شرق آلمان) درگذشت، ارثیه‌ای پربار و رنگین از آثار فراوان و بسیار متنوع، در تمام قالب‌ها و با تمام رنگ‌ها، به جا گذاشت.

هنتسه ۸۶ سال عمر کرد و گفته شده که نخستین قطعه موسیقی خود را در ۱۲ سالگی برای پیانو تصنیف کرد. در میان نزدیک ۱۴۰ اثر او، بیش از ۴۰ کار صحنه‌ای، ده سمفونی، کنسرت‌ها، موسیقی مجلسی، اوراتوریو و قطعات آوازی و یک رکوئیم (موسیقی مردگان) شامل نه کنسرت دیده می‌شود.

بسیاری از منتقدان موسیقی، هنتسه را مستعدترین و خلاق‌ترین آهنگساز آلمانی پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند. او مانند برخی از آهنگسازان هموطن خود همچون کارل‌ هاینس اشتوکهاوزن، "رادیکال" نبود، اما در عوض آثاری آفرید که در سراسر جهان طرفداران فراوان داشت، و نه تنها در میان کارشناسان و منتقدان.

"هنتسه برای بیشتر آثار آوازی خود از متون برجسته ادبیات مدرن از فرانتس کافکا، نویسنده نامی چک تا یوکیو میشیما، نویسنده ژاپنی، بهره گرفته است."

اهمیت هنتسه به ویژه به خاطر کارهای آوازی اوست. موسیقی آلمان، با تکیه بر سنت تناور و نیرومند واگنری، تحول و نوجویی را به ندرت تحمل می‌کرد. بسیاری از تلاش‌های پیشین، موسیقی آوازی و گفتاری را متحول کرده، اما صحنه رسمی اپرا آنها را پس زده بود. با کارهای هنتسه بود که صحنه اپرای آلمان، با گذشتن از مقاومت‌ها و انکارها، به روی نواها و آواهای مدرن گشوده شد.

اپرای "شاه گوزن" اثری فانتزی با درونمایه طنزآمیز و انتقادی، از نخستین آثار جسورانه هنتسه بود. در سال ۱۹۵۶ که هنتسه هنوز نام و اعتبار زیادی نداشت، تنها ورسیون کوتاهی از این اثر در برلین به روی صحنه رفت، بی آن که موفقیت زیادی داشته باشد. نزدیک سی سال بعد در سال ۱۹۸۵ که هنتسه جایگاه بلندی در موسیقی مدرن یافته بود، ورسیون کامل اثر در اشتوتگارت به طور کامل به اجرا در آمد و با استقبال فراوان روبرو شد.

اثر دیگری که به ویژه در سطح جهانی اعتبار فراوانی برای هنتسه به همراه آورد، اپرای تک پرده‌ای "باساریدها" بود بر پایه یکی از تراژدی‌های اوری‌پید، درام‌نویس یونان باستان. متن یا لیبرتوی اپرا را اودن، شاعر نامدار انگلیسی - امریکایی نوشته بود. اولین اجرای اپرا با برگردان آلمانی به سال ۱۹۶۶ در برلین به روی صحنه رفت، اما اجرای اپرا با متن انگلیسی در اوت و سپتامبر ۱۹۶۸ در امریکا و لندن، بود که نام هنتسه را در معتبرترین محافل موسیقی بر سر زبان‌ها انداخت. این اثر هنتسه در اکتبر ۱۹۷۴ در سالن "اپرای ملی انگلیس" به کارگردانی خود او به روی صحنه رفت.

پیوند با ادبیات

هنتسه برای بیشتر آثار آوازی خود از متون برجسته ادبیات مدرن از فرانتس کافکا، نویسنده نامی چک تا یوکیو میشیما، نویسنده ژاپنی، بهره گرفته است.

هنتسه

هنتسه در جوانی از آوانگاردهای کلاسیک مدرن شناخته می‌شد

او طولانی‌ترین و پربارترین همکاری را با اینگه‌ بورگ باخمان (۱۹۲۶ – ۱۹۷۳) داشت. در بیشتر آثاری که هنتسه در فاصله سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۷ تصنیف کرد، از همکاری نویسنده و شاعره پرآوازه اتریشی برخوردار بود: در تنظیم اپرای "شاهزاده هومبورگ" اثر معروف کلایست، درام‌نویس نامی آلمان، یا برای متن اپرای "مرثیه برای عاشقان جوان" و سرانجام در اپرای "ارباب جوان" که در سال ۱۹۶۴ با موفقیت فراوان در برلین به اجرا در آمد.

هنتسه بر پایه آثار ادوارد باند، درام‌نویس بریتانیایی، نیز دو اثر تصنیف کرد: در سال ۱۹۷۴ اپرای "ما به رودخانه می‌رسیم" را تصنیف کرد و در سال ۱۹۸۳ "گربه انگلیسی" را.

با این که هنتسه از سالهای ۱۹۶۰ دیگر در آلمان زندگی نمی‌کرد، او در طول چند دهه برجسته‌ترین نماینده اپرای مدرن آلمان شناخته می‌شد.

مدرن اما مفهوم

هانس ورنر هنتسه در اول ژوئیه ۱۹۲۶ در گوترزلوه (غرب آلمان) به دنیا آمد. در برانشوایگ نخستین درس موسیقی را گرفت و نوازندگی پیانو آموخت. پس از پایان جنگ (۱۹۴۵) در هایدلبرگ به فراگیری نظریات موسیقی پرداخت. در اوایل دهه ۱۹۵۰ در دارمشتات (مرکز آلمان) و سپس پاریس در رشته آهنگسازی تحصیل کرد.

هنتسه در جوانی از آوانگاردهای کلاسیک مدرن شناخته می‌شد. علاقه او به ارتباط گسترده با مخاطبان موسیقی او را از نوگرایی افراطی بازداشت. رفته رفته با تقویت زمینه‌های اجتماعی و سیاسی در آثار هنتسه، این درونمایه اثر، محتوا و پیام آن بود که ذوق و سیاق هنری او را پیش برد، فرم و قالب آن را تعیین کرد.

پدر هنتسه از طرفداران متعصب آدولف هیتلر بود و همین باعث دوری هنتسه از محیط خانواده شد

به نظر منتقدان، گرایش هنتسه به تکنیک‌های مدرن به ویژه در کنسرتوها و کارهای مجلسی بارز است. می‌توان رد پای برخی از نوگرایان اوایل قرن، مانند ایگور استراوینسکی تا پاول هیندمیت و آرنولد شونبرگ، را در آثار او دید. در اپرا او بیشتر از رنگمایه‌های هارمونیک بهره می‌برد.

هنتسه از افسون تیره و شکوه وهم‌آلود واگنر گریزان است. در اپرای او می‌توان تلألؤ زمینی و آفتابی موسیقی وردی یا پوچینی را شنید.

هنتسه از به کارگیری عناصر "مردمی" نیز ابایی ندارد: از جاز تا مایه‌های ملودیک موسیقی سبک روز. به خاطر این رویکرد "التقاطی" و چندگانه است که برخی موسیقی هنتسه را "پست مدرن" نامیده‌اند.

قدرت بیان موسیقی هنتسه را می‌توان در کارهای چندگانه و "کاربردی" او نیز دید. او در دهه ۱۹۷۰ برای برخی از تئاترها و فیلم‌های سینمایی موزیک متن ساخت.

تعهدات سیاسی

هنتسه با پدر خود رابطه‌ای پرتنش داشت، از رقابت تا مرز دشمنی و نفرت. پدرش که در روستا آموزگار مدرسه بود، نخست سوسیال دموکراتی متعهد بود، اما با گسترش عقاید فاشیستی در آلمان، به حزب نازی پیوست و از طرفداران متعصب آدولف هیتلر شد. این تحول بر زندگی پسر تأثیر عمیقی به جا گذاشت و او را برای همیشه از محیط خانواده دور کرد.

گرفتاری کوتاه مدت هنتسه در اردوگاه اسیران جنگی نیز ضربه دیگری بود که هنتسه داغ آن را برای همیشه با خود حمل کرد. این تجارب تلخ بر سرگذشت و آفرینش هنری او تأثیر ژرفی به جا گذاشت.

چه گوارا

در اوراتوریویی ساخته هنتسه در بزرگداشت چه گوارا، گروه کر از خواندن سرودی انقلابی زیر پرچم سرخ خودداری کرد

به ویژه از نیمه دهه ۱۹۶۰ که با شروع جنبش دانشجویی، جامعه آلمان با تلاطم سیاسی عمیقی روبرو شد، هنتسه در پیوند با گروه‌های معترض چپ‌گرا قرار گرفت و اعلام کرد که هنر او نه از ذوق و سلیقه محافل "بورژوایی" بلکه از تعهد اجتماعی و آرمان سیاسی پیروی می‌کند. او در کارهای آوازی و صحنه‌ای هرچه بیشتر بر تعهدات سیاسی خود تأکید کرد.

هنتسه که با رودی دوچکه، سخنگوی اصلی جنبش دانشجویی آلمان، دوست بود، در فعالیت‌های اعتراض‌آمیز حضور فعال داشت. او به خاطر باورها و تعلقات سیاسی خود بهایی سنگین پرداخت. بسیاری از آثار او با بی‌اعتنایی یا شیوه‌های "ظریف" سانسور روبرو شد.

در سال ۱۹۶۸ اپرای هامبورگ، بخشی از یکی از آثار سیاسی او را حذف کرد. در اوراتوریویی در بزرگداشت چه گوارا، گروه کر از خواندن سرودی انقلابی زیر پرچم سرخ خودداری کرد.

با افول جنبش اعتراضی چپ و بازداشت بسیاری از فعالان آن در آلمان، هنتسه با مهاجرت به ایتالیا، اعتراض خود را به "دستگاه سرکوب نظام حاکم" نشان داد.

هنتسه برای اجرای تازه‌ای از اپرای انتقادی "ما به رودخانه می‌رسیم" به درسدن آلمان آمده بود. رسانه‌های جمعی هنگام پخش خبر مرگ او در روز شنبه ۲۷ اکتبر، گفتند که موسیقی هنتسه امروزه بیش از هر آهنگساز دیگری در آلمان اجرا می‌شود.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.