امیل نولده؛ یک اکسپرسیونیست اصیل

به روز شده:  15:26 گرينويچ - چهارشنبه 05 دسامبر 2012 - 15 آذر 1391

این روزها برای نخستین بار نمایشگاهی از آثار امیل نولده نقاش اکسپرسیونیست آلمانی با عنوان "امیل نولده در جستجوی اصالت" در نشنال گالری شهر اسلو در نروژ به معرض تماشای عموم گذاشته شده که تا ژانویه ۲۰۱۳ ادامه خواهد داشت.

آثار گردآمده در این نمایشگاه بر اساس تم های مختلفی چون مکان ها، سوژه ها، زمان ها و لحظه های زندگی و سفر تقسیم بندی شده است و بازتابانندۀ تنوع کارهای نولده و تاثیر پذیری او از موضوع های واقع گرایانه تا ایده های فانتزی است.

نمایشگاه اسلو، نه تنها جنبه های رادیکال آثار نولده از نظر فرم، درونمایه و استفاده از رنگ را به تماشا گذاشته بلکه در بردارندۀ توجه اوست به هنر و فرهنگ غیراروپایی و عناصر کاهنده و فزاینده آن در جامعه آلمان بعد از جنگ جهانی دوم و در کنار آن، مروری است بر دورۀ تاریک زندگی نولده و ارتباط او با ناسیونال سوسیالیزم آلمان در دهه های سی و چهل. از دورۀ علائق او به آرمان های ناسیونال سوسیالیزم در دهۀ ۲۰، تا خانه نشینی اش در اواخر دهۀ ۳۰ تا سقوط حکومت رایش.

خودنگاره نقاش

مارتین باچمن عضو هیئت مدیره کمپانی نفتی وینترشال که حامی اصلی برگزاری این نمایشگاه است در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه، ضمن اظهار خوشحالی از حمایت آثار این هنرمند برجسته آلمانی در نروژ گفت: این نمایشگاه، شناخت دقیقی از سبک آثار نولده و تنوع تم های آثار او به بازدیدکنندگان ارائه می دهد.

به اعتقاد نیلز اولسن، مدیر هنری موزه اسلو، این نمایشگاه فرصتی استثنایی برای آشنایی با سبک و آثار یکی از بزرگ ترین هنرمندان قرن بیستم و همچنین یکی از پیشگامان مکتب اکسپرسیونیسم در نقاشی است. هنرمندی که از آغاز قرن بیستم در قلب هنر آلمان و اروپا نفس کشیده و آثار تاثیرگذاری خلق کرده است.

نقاشی ها شامل آثار پرتره هنرمند و تصاویر او از باغ ها و چشم اندازهای آرام بخش آلمان است.

در این آثار، هنرمندی را می بینیم که به تدریج نارضایتی و خشمش نسبت به جامعه پیرامونش را در آثارش منعکس کرده. آنچه که خود آن را «خشونت نجیبانه» توصیف کرده است.

امیل نولده با آنکه دائما در سفر بود و در کشورهای مختلف زندگی کرده، اما با این حال آثار او پیوند تنگاتنگی با آلمان و فضا و زندگی آلمانی دارد.

هنرمندی که نام از موطنش گرفت

"هفت تم غالب که در آثار نقاشان اکسپرسیونیست آلمانی قابل شناسایی است، در آثار نولده نیز به وضوح بازتاب یافته است: اتوپیای طبیعت، کلانشهرها ( همچون برلین)، پرتره ها و خودنگاره ها، آخرالزمان و جنگ، انقلاب و توهم، اتوپیای قدیم و هارمونی جدید و به سوی نظمی نوین."

امیل نولده در سال ۱۸۶۷ با نام واقعی امیل هنسن در دهکده نولده آلمان در خانواده ای روستایی به دنیا آمد. وی مدت ها با نام واقعی اش فعالیت کرد و در سال ۱۹۰۲، نام محل تولد خود را به عنوان نام خانوادگی اش برگزید. از کودکی عاشق نقاشی بود اما چون پدر و مادرش دهقانان فقیری بودند به ناچار از همان خردسالی به کارگری پرداخت و هنر مورد علاقه اش را در ۳۱ سالگی به طور جدی آغاز کرد. در سفرهایش به پاریس با جنبش امپرسیونیسم که در آن زمان مطرح بود و هنرمندان آن آشنا شد.

نولده در سال ۱۹۰۶ به عضویت انجمن هنرمندان آوانگارد و اکسپرسیونیست دی بروکه (پل) درآمد که در سال های ابتدای قرن بیستم در شهر درسدن آلمان تشکیل شده بود. در آن دوران، هنر مدرن درصدد کشف هنر غیر غربی بود و تاثیر زیادی از هنرهای بدوی و ساده آفریقایی گرفت. انجمن بروکه، به کشف ماسک ها، چهره های استیلیزه و ساده، زاویه دار و فرم های حیوانی با خطوط آسان پرداخت.

انفجار رنگ ها و کمپوزیسیون های عمق دار، از شاخصه های این دوره از آثار نولده است که در تابلوهایی مثل "جادوی نور" یا "زن سیگاری" به گونه ای بدیع متبلور شده است و مفاهیمی ورای منطق پلاستیک نقاشی های او را فراهم می آورد. در این تابلوها، حتی تاثیر نقاشانی چون ادوارد مونک و هودلر را نیز می توان جستجو کرد.

از دید نولده و اکسپرسیونیست هایی چون اریش هکل و ارنست لودویگ کرشنر، هنر بدوی، بسیار اصیل تر، احساس برانگیزتر، خام تر و خودانگیخته تر از هنرهای غربی بود.

تابلوهای او از گروه یاغیان یا دهقانانی با چهره های سرخ رنگ و یا فضاهای داخلی با سایه های غلیظ، کیفیتی کاملا اکسپرسیونیستی دارند.

همکاری نولده با گروه "بروکه" چندان دوام نیافت و او خیلی زود از آنها جدا شد، اگرچه دوستی و ارتباط خود با آنها را همچنان حفظ کرد. او بعد از جدایی از گروه بروکه، در سال ۱۹۱۳ به همراه همسرش به آفریقا سفر کرد و در آنجا به مطالعه زندگی و عادت های مردم بومی پرداخت. حاصل این سفر مجموعه فوق العاده ای از نقاشی های آبرنگ بود.

سبک و درونمایه آثار نولده

تابلو پیامبر از معروف ترین آثار نولده به شمار می رود

نقاشی های نولده تنوع بسیاری دارد اما عمدتا، چشم اندازهای طبیعی، گل ها، شمایل های مذهبی، دریاهای طوفانی و خروشان، و صحنه هایی از زندگی شبانه در برلین، سوژه های نقاشی های او را که به صورت رنگ روغن، آبرنگ و چاپ اجرا شده اند، تشکیل می دهد.
سادگی رادیکال، چهره های استیلیزه، قلم زنی های درشت و رنگ های مرتعش، از ویژگی های آثار اوست. وی در نقاشی هایش همواره به جستجو و کشف تم هایی در زمینه دین، فانتزی گروتسک وار و اروتیسیسم پرداخته.
نولده درکی شاعرانه از طبیعت داشت و خصلت گروتسک و درعین حال جادویی آثارش منحصر به فرد بود. به عنوان نمونه در تابلوی "دو شیطان"، فضایی کاملا گروتسک را خلق کرده است یا تابلوی "رقص مرگ" که جدا از جنبه های اکسپرسیونیستی اش، جنبه ای شاعرانه نیز دارد.
آدم ها، در تابلوهای او، غالبا چهره هایی از ریخت افتاده و دفرمه دارند و همواره سعی بر کشف و حتی تسخیر یکدیگر دارند.

نولده در فاصله سال های ۱۹۰۶ تا ۱۹۵۱، بیش از ۵۵ تابلو با تم های مذهبی و از چهره های مقدسین کشیده است، که بسیار شخصی و بیانگر اعتقادات مذهبی این هنرمندهستند،اما با این حال او هیچ گاه مبلغ هنر مذهبی نبود بلکه هنرمند خلاقی بودکه با نگاهی تیزبین از پیرامون آشنای خود تاثیر می گرفت و آن را در کارهایش منعکس می کرد.

وی معتقد بود که هنر متعالی تر از مذاهب و نژادهاست.

نولده درباره این جنبه از کارهای خود چنین گفته است: "من از نیازی مقاومت ناپذیر پیروی می کنم که معنویتی عمیق را نمایندگی می کند."
یکی از معروف ترین تابلوهای مذهبی او، تابلوی " شام آخر" است که آن را در سال ۱۹۰۹ با تکنیکی که از وان گوگ به ارث برده بود، کشید.
نولده در تابلوی عظیم نه لتی "زندگی مسیح"(۱۹۱۱-۱۹۱۲ ) با ابعاد x ۵۷۹cm ۲۲۰ که هر کدام جداگانه نقاشی شده و در کنار هم قرار گرفته اند، مراحل مختلف زندگی مسیح از تولد تا به صلیب کشیده شدنش را با تکنیکی پرقدرت ترسیم کرده است.

تابلوهای نولده در موزه های مختلف جهان نگهداری می شود از جمله تابلوی "زن جوان و کودک" و تابلوهای "پرتره دختر جوان" و "پرتره یک مرد" که در موزه هرمیتاژ سن پترزبورگ روسیه، نگهداری می شود و تابلوهای مشهور "پیامبر" ( ۱۹۱۲) و "زوج جوان" (۱۹۱۳) که از متعلقات موزه هنرهای مدرن نیویورک است.

تابلوی "پیامبر" که پرتره ای سیاه و سفید از مسیح است، مشهورترین اثر نقاشی نولده به شمار می رود و یکی از شمایل های هنری قرن بیستم به حساب می آید.

آثار نولده بعد از تابلوی "باغ گل" او بود که مورد توجه و پسند عموم قرار گرفت. این تابلو که در سال ۱۹۱۷ کشیده شد اکنون در موزه هنرهای مدرن استکهلم نگهداری می شود و قیمت آن ۴ میلیون دلار برآورد شده است.

تابلوهای آواز زن جوان (۱۹۰۶)، باغ گل (۱۹۰۸)، باغ آنا وید (۱۹۰۷)، تراکم ابر (۱۹۲۷)، آفتابگردان بزرگ (۱۹۲۸) و گل و ابرها (۱۹۳۳) از مهم ترین آثار اوست.

نولده در آثار این دوره خود به ترسیم زندگی بومیان گینه جدید پرداخت و آنها را به شکلی کاملا تازه و غیرمتعارف نمایش داد. بخشی از کارهایی که در این نمایشگاه ارائه شده، بیانگر زندگی همین مردمان بومی است که در یک هارمونی با طبیعت به سر می برند.

نولده و تأثیرپذیری از اکسپرسیونیسم آلمان

نولده هنرمند مولفی است که آثارش را به سختی می توان در یک رده طبقه بندی کرد. با این که خود مایل نبود او را اکسپرسیونیست بخوانند اما مورخان تاریخ هنر و تحلیلگران هنرهای تجسمی، او را از نخستین نقاشان سبک اکسپرسیونیست به شمار آورده اند و همواره از او به عنوان مهم ترین نقاشان تکنیک آبرنگ یاد می کنند.

هفت تم غالب که در آثار نقاشان اکسپرسیونیست آلمانی قابل شناسایی است، در نقاشی ها و پرینت های نولده نیز به وضوح بازتاب یافته است: اتوپیای طبیعت، کلانشهرها ( همچون برلین)، پرتره ها و خودنگاره ها، آخرالزمان و جنگ، انقلاب و توهم، اتوپیای قدیم و هارمونی جدید و بسوی نظمی نوین.

نولده قلم مو را با ضربی پر قدرت به کار می گرفت و رنگ ها و خطوط را زنده و برجسته بر سر جای خود می نشاند. در اغلب آثار وی، در آغاز رنگ های زرد طلایی و قرمز تند، چشم را به سوی خویش می کشانند، سپس جلوۀ درخشان خود را که حاصل تضاد چشمگیر آنها با رنگ های سرد و محزونِ همجوارشان است رونمایی می کنند. آبرنگ های او به سان طوفانی از رنگ هاست که طبیعت آلمان و چشم اندازهای پیرامون او را با هم در لحظه به ثبت رسانده است.

همچنین تابلوهای آبرنگ او از زمستان، مناظر طوفانی و برف و باران، با این که بسیار ساده و ابتدایی به نظر می رسند اما ماهیتی کاملا تجربی دارند.

نولده در توصیف رنگ ها می نویسد: "هم آبی نقره ای داریم، هم آبی آسمانی و هم آبی رعد و برق. در درون هر رنگی، روحی نهفته است که مرا شاد یا بیزار می کند و نقش محرک را برایم بازی می کند.برای کسی که هیچ هنری در خود ندارد، رنگ ها فقط رنگ اند، مایه های رنگی فقط رنگمایه اند و همین.از این رو برای او، همه نتایج آنها برای روح بشر که طیفی از جهنم تا بهشت را دربر می گیرد، نادیده می ماند."

طبیعت نگاری های نولده همواره آوای رنگین خستگی هنرمند از زندگی شهری و پناه خواهی وی از طبیعت بود. هرچند این طبیعت به گونه ای انتزاعی توسط او ترسیم شده است اما کوه ها، حیوانات و دریاها در این میان ماهیت خود را به خوبی حفظ کرده اند.

نولده با آنکه تصریح می کرد که از امپرسیونیست ها خوشش نمی آید اما آشکارا تحت تاثیر ون گوگ بود و در کارهای آبرنگ خود، همانند او به گل ها و گیاهان توجه ویژه نشان داده است. تاثیرپذیری او از کارهای ون گوگ به ویژه در تابلوهایی که قبل از ۱۹۰۶ از چشم اندازهای طبیعی و مناظر روستایی کشیده، کاملا مشهود است.

تصاویر نقاشی نشده!

نولده با آنکه تصریح می کرد که از امپرسیونیست ها خوشش نمی آید اما آشکارا تحت تاثیر ون گوگ بود

نولده در سال های دهه بیست، از هواداران حزب نازی و عضو بخش دانمارکی این حزب بود و از موضعی نژادپرستانه با هنرمندان یهودی مخالفت می کرد و اکسپرسیونیسم را هنری ذاتا و خالصا آلمانی می دانست. دیدگاهی که هواداران پرقدرت و بانفوذی مثل جوزف گوبلز در حزب نازی داشت، برخلاف نظر هیتلر که با همه اشکال هنر مدرن مخالف بود و آن را "هنر منحط" می دانست. از این رو حزب نازی به او غضب کرد و رسماً دستور داد کارهای او را از موزه های آلمان جمع آوری کنند.

بعد از سال ۱۹۴۱ رژیم نازی کشیدن نقاشی حتی به صورت شخصی را بر نولده قدغن کرد.

با این حال او در خفا به کشیدن نقاشی ادامه داد و صدها تابلوی آبرنگ کوچک خلق کرد که خود آنها را " تصاویر نقاشی نشده" نامید.

بعد از جنگ جهانی دوم و شکست آلمان، ارزش کارهای نولده شناخته شد و او دوباره جایگاه شایسته اش را در میان هنرمندان معاصر آلمان پیدا کرد و جوایز و نشان های زیادی دریافت کرد.

نقاشی های نولده در سال های اخیر مورد توجه کلکسیونرها، گالری دارها و حراج های آثار هنری قرار گرفته است. تابلوی "باغ گل" او درفوریه ۲۰۱۲، به مبلغ ۳ میلیون و ۲۷۲ هزار دلار در حراجی ساتبی در لندن به فروش رفت.

نولده، هنرمندی که به قهر حکومت رایش گرفتار شد و نقاشی کشیدن را برایش قدغن کردند، امروزه فارغ از تهدیدهای زمانه اش، در قاب تابلوهایش در چهارگوشۀ جهان به زندگی ادامه می دهد، و با رنگ های تند و تیزش به زندگی لبخند می زند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.