فیلم مستند 'میدان'؛ انقلاب مصر برمی‌گردد

به روز شده:  12:34 گرينويچ - سه شنبه 29 ژانويه 2013 - 10 بهمن 1391

در روزهای پرمخاطره انقلاب در"میدان تحریر" قاهره، جهان نجیم و فیلمبردار او محمد حمدی هم چون بسیاری از تظاهر کنندگان، به جای عقب نشینی، راه خود را به داخل فضای گلوله باران و دودآلود از گاز اشک آور، تا جلوی صف سربازان ماسک زده ارتش ادامه دادند.

نجیم از یکی از افسران تقاضای مصاحبه می کند اما ناگهان سربازی با فریاد به جمع نظامیان هشدار می دهد که او یک جاسوس مصری / آمریکایی است.

چند لحظه بعد، این زن کارگردان ۳۸ ساله دستگیرشده و به نقطه نامعلومی برده می شود. وکیل محلی که اخبار مربوط به ناپدید شدن نجیم را از طریق "توئیتر" دریافت کرده به طور اتفاقی در یکی از زندان های حومه شهر"قاهره" او را شناسائی می کند. تهدید به برگزاری تظاهرات تازه ای در مقابل زندان، مقامات را وادار می کند تا نجیم را آزاد کنند و او بلافاصله به "میدان تحریر" بازمی گردد.

هرچند مستندهای متعددی در دو سال گذشته درباره وقایع تاریخی "بهار عربی" ساخته شده است، اما هیچ یک از آن ها به اندازه "میدان" نتوانسته است روح و جان این انقلاب مهم قرن بیست و یکم و خطراتی که این جنبش برای تظاهر کنندگان داشته است را به نمایش بگذارد.

"فیلم "میدان" نمایشی است از مخاطراتی که آزادی بیان در شرایط کنونی خاورمیانه به همراه دارد و نیز نمودار شاخصی از تاثیراتی است که فیلمسازی مستند می تواند بر چنین مسائلی داشته باشد."

فیلم تازه جهان نجیم، که پیش از این درسال ۲۰۰۴ هم مستند موفق "اتاق کنترل" را ساخته است، آسیب پذیری تظاهرکنندگانی را نشان می دهد که به مدت ۲۰ ماه در میدان "تحریر" بست نشسته و به مبارزه پرداختند.

فیلم که هم زمان با دومین سالگرد وقوع انقلاب در مصر به نمایش گذاشته شد، جایزه اول تماشاگران جشنواره "ساندنس" را از آن خود ساخت و مورد توجه شخصیت های سرشناسی از جمله "شان پن" بازیگر و "ازرا میلر" تهیه کننده هالیوود قرار گرفت که علاقه خود را برای کمک به توزیع و پخش جهانی این فیلم ابراز کرده اند.

نجیم و گروه او چندین بار در طول سال ۲۰۱۱ و فیلمبرداری صحنه های حساسی از وقایع این انقلاب خونین دستگیر شده و مورد ضرب و شتم قرار گرفتند.

فیلم "میدان" نمایشی است از مخاطراتی که آزادی بیان در شرایط کنونی خاورمیانه به همراه دارد و نیز نمودار شاخصی از تاثیراتی است که فیلمسازی مستند می تواند بر چنین مسائلی داشته باشد.

نجیم دریک کنفرانس خبری در"پارک سیتی" یوتا- محل برگزاری جشنواره ساندنس – به خبرنگاران گفت:"ما می خواستیم فیلمی بسازیم که با سقوط یک رئیس جمهور آغاز شده و با جریان انتخابات آزاد و گزینش رئیس جمهور دیگری به پایان برسد. اما در عوض پس از سقوط رئیس جمهور، ما با گروه های دیگری مواجهه شدیم که می خواستند جلوی انقلاب را بگیرند. با ارتش و بعد هم مسائلی که گروه اخوان المسلمین پیش آوردند."

"مستند "میدان" سه مرحله سقوط حسنی مبارک، به دست گرفتن قدرت توسط ارتش و نهایتا پیروزی محمد مرسی را از دیدگاه مردم، چند انقلابی آزادیخواه، یکی از اعضای اخوان المسلمین و یک بازیگر سینمای هالیوود به نام "خالد عبدالله" در "میدان تحریر" به نمایش می گذارد"

مستند "میدان" سه مرحله سقوط حسنی مبارک، به دست گرفتن قدرت توسط ارتش و نهایتا پیروزی محمد مرسی را از دیدگاه مردم، چند انقلابی آزادیخواه، یکی از اعضای اخوان المسلمین و یک بازیگر سینمای هالیوود به نام "خالد عبدالله" در "میدان تحریر" به نمایش می گذارد.

خالد عبدالله در فیلم های معروفی چون "بادبادک ران" و "قلمرو سبز" بازی داشته است اما او همه کارهایش را رها کرده و به قاهره آمد تا درمقابله با ارتش و پیشبرد انقلاب در کشورش حضور داشته باشد.

کریم عامر، تهیه کننده فیلم پس از نمایش آن به تماشاگران ساندنس گفت: "یکی از مهم ترین چیزهایی که ما کوشیده ایم در این فیلم نشان بدهیم این است که چگونه مردم حاضرند همه چیز از جمله کار و مدرسه را کنار بگذارند تا در"میدان تحریر" آموزش های تازه ای در رابطه با زندگی و آینده خود ببینند."

عامر گفت: "این درس بزرگی است که در آن شما با قانون و حقوق شخصی خودتان آشنا می شوید و متاسفانه هرچند با جراحت و مرگ همراه است اما از تاریخ می آموزید که اشتباهات انقلاب های گذشته خود را تکرار نکنید."

منتقدین، فیلم "میدان" را مظهری از"شجاعت" در فیلمسازی دانسته و نوشته اند:"در دورانی که هر روز از تعداد دفاتر خبری کاسته می شود، مستند سازهای محلی با دوربین های کوچکشان این کمبود ها را جبران می کنند."

ازصحنه های ژورنالیستی هرگز پیش از این دیده نشده در فیلم میدان باید به بخش های رفتار خشونت بار افسران ارتش با تظاهرکنند و شکنجه یک خواننده محبوب مصری توسط سربازان اشاره کرد. آدمکشی که یکی از تظاهرکنندگان کتک خورده را با طنابی درخیابان های شهر می گرداند یکی از صحنه هایی است که در اغلب برنامه های خبری به نمایش گذاشته شده است تا شدت برخورد با تظاهر کنندگان را نشان بدهد.

هرچند وقایع فیلم مستند"میدان" بازگوی شرایط افرادی از یک جامعه خاص به شمار می رود اما فیلم حاوی روایت بزرگ تری از یک "جنبش" است. در این فیلم به مسائل مهم تردیگری چون نقش تبلیغاتی رسانه های دولتی و یا اینکه از دیدگاه فیلمساز چگونه انقلابیون بهای سنگین تعهدات گروه اخوان المسلمین به ارتش را پرداختند نیز توجه شده است.

نجیم می گوید: "ساختن این فیلم به من این حس را داده است که اگر با افراد دوربین به دستی مثل من اینگونه رفتار می شود پس وای به حال مردمی که هیچ صدایی ندارند."

درباره فیلمساز و تهیه کننده

نجیم، زاده واشنگتن و بزرگ شده مصر و کویت و فارغ التحصیل رشته فیلمسازی از دانشگاه هاروارد است. او در دو سال گذشته اغلب اوقات خود را در"قاهره" گذرانده است. جایی که با دیگر اعضای گروه فیلمبرداری از جمله تهیه کننده و محمد حمدی فیلمبردار برنده جایزه "میدان"- مستندی که در آن خط بین فیلمسازی و فعالیت سیاسی از میان برداشته می شود- آشنا شده است.

"نوجائیم که معتقد است فیلم او در حقیقت یک داستان دنباله دار است، در آخرین صحنه فیلم، یک انقلابی خسته، مضروب و ناراضی از پیروزی "گروه اخوان المسلمین" را نشان می دهد که می گوید: "انقلاب باز می گردد.""

عامر تهیه کننده مصری فیلم می گوید برای او تهیه فیلم "میدان" یک وظیفه ملی به شمار می رود و در او احساس مسئولیتی نسبت به هر پروژه شهروندی و ژورنالیستی دیگری که می خواهد از جزئیات اینگونه وقایع پرده بردارد بوجود می آورد:"برای من "میدان" بیش از هرچیز دیگر یک حرکت سیاسی است و به همین دلیل هم ما در همه مراحل و با همه خطراتی که وجود داشته بازهم به " تحریر" برگشتیم تا جزئی از این حرکت باشیم."

دست اندرکاران "میدان" با در دست داشتن بیش از ۱۰۰۰ ساعت فیلم از وقایع انقلاب مصر، در نظر دارند تا فیلم دیگری هم بر اساس بررسی انقلاب از دیدگاه ارتش و گروه اخوان المسلمین تهیه کنند.

نجیم که معتقد است فیلم او در حقیقت یک داستان دنباله دار است، در آخرین صحنه فیلم، یک انقلابی خسته، مضروب و ناراضی از پیروزی "گروه اخوان المسلمین" را نشان می دهد که می گوید: "انقلاب باز می گردد."

جهان نجیم می گوید که هرچند ظاهرا کار او به عنوان یک فیلمساز با این فیلم مستند به پایان رسیده اما روایت تظاهرکنندگان قصه ای است که با چرخش ها و گردش های گوناگون انقلاب همچنان ادامه دارد:"ما نمی توانستیم برای ابد به فیلمبرداری ادامه بدهیم و این حکایت همچنان باقی است."

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.