اولین فیلم تاریخ عربستان سعودی؛ دید انتقادی یک فیلمساز زن

به روز شده:  15:12 گرينويچ - چهارشنبه 06 فوريه 2013 - 18 بهمن 1391

عربستان سعودی تنها کشوری است که سالن سینما ندارد، اما اولین فیلم سینمایی این کشور با نام "وجده" به تازگی تولید و پخش شد و جالب این که کارگردان آن یک زن است.

این فیلم برای اولین بار در جشنواره ونیز به نمایش درآمد و به تازگی به عنوان فیلم منتخب تماشاگران در جشنواره گوتنبرگ انتخاب شد.

وجده داستان دختر بچه ای را روایت می کند که بزرگ ترین آرزویش خریدن یک دوچرخه است، اما جامعه و خانواده او را از این کار منع می کنند.

وجده با شرکت در مسابقه قرآن برنده جایزه نقدی می شود، اما زمانی که می گوید قصد دارد با این پول یک دوچرخه بخرد، مدیر ظاهراً مذهبی مدرسه جایزه را به او نمی دهد و اعلام می کند که این مبلغ به برادران فلسطینی آنها خواهد رسید...

گفت و گو با هیفا المنصور، کارگردان این فیلم را در زیر می خوانید.

این اولین فیلم سینمایی تاریخ عربستان سعودی است...

بله، اولین فیلم سینمایی است که در این کشور فیلمبرداری شده.

چطور این اتفاق افتاد؟ می دانیم که عربستان سعودی درباره سینما کشوری باز نیست و حتی تنها کشور دنیاست که سالن سینما ندارد.

ما یک شرکت تلویزیونی داشتیم و بر اساس آن کار را ادامه دادیم. برای فیلمبرداری تقاضای مجوز کردیم و موفق به دریافت مجوز شدیم. از طریق شرکت تلویزیونی پیش رفتیم و این شرکت می دانست که چطور باید پیش برود. ما هم آنها را دنبال کردیم.

عکس العمل مقامات عربستان چه بود؟

آنها خیلی خوشحال هستند که فیلم در گوشه و کنار دنیا به نمایش درآمد. ما در جشنواره ونیز بودیم و فیلم به زودی در فرانسه اکران عمومی می شود و همین طور در ماه مارس در سوئد نیز روی پرده می آید. مقامات عربستان خیلی عکس العمل مثبتی نشان دادند. برای من جذاب بود که در این سیستم کار کنم. نمی خواستم با آنها درگیر شوم. می خواستم فیلمی بسازم که صدایم را به عنوان فیلمساز بازتاب دهد. من به جایی که از آن آمده ام احترام می گذارم. از یک جای بسته می آیم ولی آن را می فهمم و می خواهم در آنجا کار کنم.

شما در عربستان به دنیا آمده اید؟

بله. به شکلی بازگشت به جایی بود که ریشه های من از آنجاست و تجربه شگفت انگیزی هم بود.

خانم المنصور می گوید: من از یک جای بسته می آیم ولی آن را می فهمم و می خواهم در آنجا کار کنم

اما مفهوم فیلم شما چه؟ دردسر ساز نیست؟ مقامات عربستان اعتراضی به قصه و مفهوم فیلم نداشتند؟

روزنامه ها نقدهای خیلی مثبتی درباره فیلم نوشتند... عربستان دارد به این سمت حرکت می کند. پادشاه به تازگی ۳۰ زن را برای شورای شهر انتخاب کرد. در المپیک سال گذشته 2 دختر از سعودی شرکت کردند... این برای حرکت زنان خیلی خوب است. فکر می کنم مقامات هم این عقیده را دارند. اما مشکل از مردمی می آید که خیلی سنتی هستند. طول می کشد تا آنها تغییرات را بپذیرند.

در فیلم تان درباره این مردم حرف می زنید؛ مردمی که سنتی و بسته هستند و شرایط زنان را در این جامعه به چالش می کشید. خودتان درباره شرایط زنان در چنین جامعه ای چه فکر می کنید؟

فکر می کنم که آنها باید خودشان را باور کنند. حالا فرصتی به دست آورده اند و باید از آن استفاده کنند. فیلم درباره همین است. در این باره که ما باید نفس بکشیم و حرکت کنیم. مثلاً در درخت خانواده (شجره نامه) که برای نوشتن نام اجداد آدم ها از آن استفاده می کنند، تنها نام پسران می آید و نه دختران. اما حالا فرصتی است که از این مرحله بگذریم.

فکر می کنم قهرمان فیلم شما، مادر وجدهست که در پایان به شکلی تغییر می کند و نمی خواهد که دخترش سرنوشت او را داشته باشد...

بهتر است که پایان فیلم را لو ندهیم!... اما حرف شما درست است. شخصیت مادر برای من خیلی جذاب است. او داشت در زمین دیگری می جنگید و حالا می خواهد زمین جنگ را عوض کند. این برای ما به عنوان زن خیلی مهم است که بدانیم به دنبال چه هستیم. بدانیم که خوشبختی در چیست و برای آن بجنگیم. گاهی در جایی می جنگیم که از ابتدا نباید می جنگیدیم.

اما چرا روی بچه متمرکز شدید؟ نوعی امید به نسل آینده؟

بچه ها خیلی جالب هستند. ما به عنوان افراد بالغ همه چیز را پذیرفته ایم. اما بچه ها کنجکاوی دارند و سیستم را نمی پذیرند. این سفر جذابی است که با آنها همراه شویم.

یکی از فیلم های خانواده مخملباف ربط دارد به ممنوعیت دوچرخه سواری زنان، این فیلم الهام بخش شما نبود؟

چنین فیلمی از مخملباف ها به یاد ندارم. من فقط فیلم "پنج عصر" را دیده ام. اما از سینمای ایران الهام گرفته ام. هر دو جامعه خیلی شبیه به هم هستند و محافظه کارند. هنرمندان در شرایط یکسانی کار می کنند و سعی دارند که در چنین جامعه ای وجود داشته باشند. ما در عربستان سعودی باید از فیلمسازانی مثل جعفر پناهی و عباس کیارستمی یاد بگیریم. این سینمایی است که به کشورهای دیگر می رود و ما نیاز به این سینما داریم. ما درون عربستان سینما نداریم، برای همین نیاز داریم که به جاهای دیگر برویم.

عکس العمل تماشاگران در کشورهای مختلف چه بود؟

مردم خوشحال بودند. فکر می کنم با یک تم جهانی کار کرده ام و همه، هر جا که باشند، می توانند فیلم را درک کنند. خوشحالم از این موضوع. در ونیز استقبال زیادی از فیلم شد و فیلم را به کشورهای مختلف جهان فروختیم.

فکر می کنید این فیلم سینمای عربستان را به جنبش خواهد انداخت و دیگران هم به فیلمسازی در این کشور مشغول خواهند شد؟

قطعاً ادامه خواهد داشت... این فیلم محصول مشترک عربستان سعودی و آلمان است. فکر می کنم محصول مشترک ساختن خیلی مهم است و راه را باز می کند.

به عنوان سوال آخر فکر می کنید فیلم شما تاثیری هم بر جامعه عربستان خواهد داشت و می تواند چیزی را درباره وضعیت زنان در این کشور عوض کند؟

البته... نویسندگان و روزنامه نگاران و موج جدیدی از زنان در این جامعه دست به کار شده اند و سعی دارند که صدای متفاوتی داشته باشند و حق و حقوق خود را طلب کنند.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.