مُدخوانی از روی تابلوهای نقاشی قرن نوزدهم

موزه متروپلیتن نیویورک شاهد نمایشگاهی به نام امپرسیونیسم، مد و مدرنیسم است. این مجموعه شامل ۸۰ تابلوی از ۴۰ موزه است که آثار نقاشان امپرسیونیست در فاصله زمانی بیست ساله نیمه دوم قرن نوزدهم یعنی میانه ۱۸۶۰ تا ۱۸۸۰را در برمی گیرد، زمانی که پاریس مرکز مد دنیا محسوب می گشت.

بن مایه نمایشگاه انعکاس روح زمانه توسط نقاشان امپرسیونیسم است که با دستمایه مد، مدرنیته را به نمایش گذاشته اند. نقاشان بنام امپرسیونسم از مونه، مانه، رنوار، بودلر، سزن تا سولا، پیسارو، دگا و تیسو.

انطباق مد با نگاه امپرسیونیسم ها

نمایش مد در این نمایشگاه تنها نمایش پوشش زنان و مردان نیست بلکه نمایانگر زندگی معاصر آن دوران، شروع تجدد طلبی، تولید انبوه و فروشگاه های بزرگ و انتقال این تجربه به وسیله نقاشی بود.

سبک امپرسیونیسم را با مقطعی از زندگی می شناسیم که با کیفیت ناپایدار نور، سایه و گذشت زمان همراه است و موضوع گذر هوس آمیز مد به خوبی با تمایل امپرسیونیست ها برای نمایش گذر زمان و اصالت لحظات زندگی منطبق است.

نمایشگاه نشان می دهد که چگونه یک مکتب هنری در بستر اجتماعی و اقتصادی شکل می گیرد و چگونه امپرسیونسیم بازتاب تحولات زمانه خود بود. جامعه به سوی صنعتی شدن پیش می رفت، تولید انبوه، مغازه های بزرگ و طبقه متوسط شکل می گرفت. این شرایط بر تولد سبک نو نقاشی تاثیر گذاشت و همچنین بر نقاشان که گزارشگران تحولات زمانه خود در غالب تصویر بودند، تاثیر گذار بود.

سوزان آلیسون استاین، طراح نمایشگاه بر این باور است که شروع و ایجاد طراحی های لباس، مغازه های بزرگ، زیاد شدن مجله، در دسترس قرار داشتن مد برای اختیار مردم عادی و معمولی و اینکه افراد با عوض کردن لباس چهره خود را عوض می کند، آغاز یک برداشت مدرن است که پاسخگوی نیازهای طبقه متوسط بود.

وی اضافه می کند: «نقاشی این لباس ها در آثار نقاشان امپرسیونیسم، به هیچ وجه سفارشی نبود، بلکه خود آنان بودند که به مد در قالب لباس های همسران، معشوقان، خواهران و دوستانشان پرداختند و این افراد مدل نقاشی این آثار بودند.»

چیدمان ویژه نمایشگاه در نیویورک

نمایشگاه از سه مجموعه موزه متروپلیتن در نیویورک، موزه دورسی پاریس و موسسه هنر شیکاگو برای برگزاری خویش سود برده است.

نمایشگاه «امپرسیونیسم، مد و مدرنیسم» سال گذشته در موزه دورسی پاریس به نمایش گذاشته شد و پاییز سال آینده به شیگاگو سفر خواهد کرد. روایت نیویورکی نمایشگاه با روایت پاریسی آن قدری متفاوت است. تبلور این تفاوت در طرز چیدمان اثرهاست که تحسین منتقدان را برانگیخته است. اول آنکه تلاش شده است در کنار هر نقاشی، اصل لباس را نیز در ویترینی به نمایش بگذارند. دومین نکته ای که در چیدمان طراح نمایشگاه سوزان آلیسون استاین در نیویورک مشهود است، طرز ایستادن مانکن هاست که تلاش شده که طرز ایستادن و زاویه دید نقاش را با چیدمان لباس های واقعی همراه کند.

از ویژگی های این نمایشگاه در نیویورک پژوهش و آثار غنی است که موزه جمع آوری کرده و امکان نقاشی ها را در کنار لباس های واقعی آن دوران برای بیننده امکان پذیر کرده. لباس ها یا از مجموعه انستیو مد خود موزه است یا از صاحبان کلکسیون ها برای این نمابشگاه وام گرفته شده است. برای مثال نقاشی آلبرت بالتلونی نقاش امپرسیونیست نیمه دوم قرن بیستم در کنار لباس همسرش کتی بالتلونی همراه شده است.

کلود مونه دوسال را برای خلق اثر بزرگ خود، ناهار در هوای آزاد (۱۸۴۵) صرف کرد، اما در این فاصله بسیاری از مدها عوض شده بود، ولی نقاش اصرار داشت که لباس ها در اثرش به روز باشد، به این دلیل اصل لباس ها که در موزه است ، در این مورد خاص با آنچه درنقاشی هاست متفاوت است.

نگاه منتقدان آن دوران

نمایشگاه همچنین بازتاب برخورد متفاوت نقاشان آن دوره با موضوع مد در دوران خود نیز هست . برای مثال ده اثر از جیمز تیسو وجود دارد که در آثارش دقت موشکافانه ای به چشم می خورد. منتقدان آن دوره حساسیت و دقت نقاشانی مثل او را به سخره می گرفتند و کارشان را به پارچه بافی شبیه می دانستند. و تفاوت قایل بودند بین آثاری که بازسازی برده وار از مد بود با آثاری که نمایش زندگی مردم و مد زمانه را منعکس می کند.

نوع لباس پوشیدن تنها برای زیبایی و درخشدن در جمع نبود، بلکه همچنین همپایی با دنیایی معنا می داد که به اتکا صنعت نوپا و رشد طبقه متوسط پا به دنیای نوین می گذاشت. برخی از این نقاشان، به صنعت گران و پیشه وران که در شکل بخشیدن به مد نقش داشنتد نیز بی توجه نبودند. مثلا ادگار دگا، شما را بعنوان تماشاگر به مغازه های کلاه دوزی آن دوران که مردان و زنان از آن استفاده می کردند، می برد و یا به بورس پاریس که محل تردد مردان شیک پوش بود.

هشت گالری نمایشگاه

نمایشگاه با گالری اول و دوم که در آن نقاشی هایی با اندازه های بسیار بزرگ دیده می شود شروع می گردد، هنرمندانی که از مونه تا تیسو به مد و لباس های معاصر به عنوان کلیدی برای خاموش شدن سنت و روشنایی به سوی مدرنیسم می نگریستند. تصاویر بزرگی که الهام بخش آنان بود و مدرنیسمی که در تعریف چارلز بودلر در گذرایی، لحظه وار و فانی بودن معنا می یافت و در ثبت لحظه ریشه داشت.

در گالری سوم و چهارم لباس های سفید و سیاه دیده می شود. ترکیبی از مد و هنر. علاوه بر مردم عادی نقاشان و هنرمندان نیز شیفته این گذرایی آخرین مد ها بودند برای مثال استفان مالارمه که خود شاعر نیز بود، مجله آخرین مد را در سال ۱۸۷۴ بنیان گذاشت. خود او بسیاری از مقالات آن را می نوشت و ادبیات و شعر روزآمد آن زمان در نشریه او بازتاب می یافت. طبق مشاهدات او: مانه و شاگرادنش از رنگ های ساده، تازه و با طراوات که نتیجه آن پرتو نور برروی موضوع وانعکاس حرکت، نور و زندگی بایکدیگر است، بهره می برد.

گالری پنجم راه امپرسیونسیت ها را در دهه ۱۸۸۰ میلادی روشن می کند. از دایره هنرمندانی که بر روی مد کار می کردند از کامیل کروت تا پل سزان، توجه آنها چرخشی نمود، چرخشی بسوی جزییات و تاثیر انعکاس پرتو نور بر روی محصولات کارخانه. گذراز مدی که عمری کوتاه و گذرا داشت به توانایی تغییر هوا بر روی ساعات روز. این آن کلیدی بود که در آثار امپرسیونیست ها مشهود است برای مثال در اثر مادام برتولومه در سال ۱۸۸۱.

گالری ششم به لباس های مردان نیز اختصاص دارد. درحالی که مد و جواهرات ابزاری است که ظاهر زنان را می سازد، مد مردان بسیار ساده و محدود است. لباس مردان هم برای هنرمند و هم برای مدل ها خیلی الهام بخش نبود. مثلا در اثر تیسو، پرتره تبادل بورس (۱۸۷۸) این کلاه ها هستند که در مرکز کار قرار دارند.

گالری هفتم انعکاس فرهنگ مصرف است که در آثار تیسو و ادگار دگا منعکس است. سری آثار دگا در این گالری به کنکاش رابطه مشتری و فروشندگان زن و یا رابطه زنان با اشیا مورد علاقه آنان می پردازد.

برای مثال در اثر تیسو (The Shop Girl (۱۸۸۳-۱۸۸۵ مخاطبان را در قالب خریداران خوشحالی که ظاهرا یک بوتیک را ترک می کنند نشان می دهد. بوتیکی که در آن نه تنها پول و کالا مبادله می گردد، بلکه نگاههای ویژه و هوس آلود نیز بین افراد نیز رد و بدل می گردد.

آخرین گالری یعنی گالری هشتم مربوط به انتقاد از سبک امپرسیونیسم، پایان این عصر و نمایش پرتره ها است. آخرین نمایشگاه امپرسیونیست ها درسال ۱۸۸۶ صورت گرفت. سپس شروع دوران پست امپرسیونیست هاست که از مد و تابلوهای تمام قد فاصله می گیرند و به پرتره و چهره می پردازند.

این نمایشگاه که سفر خود را از پاریس آغاز کرده پس از عبور از نیویورک که تا ۲۷ ماه مه در موزه متروپلیتن ادامه خواهد داشت، در پاییز سال آینده در موسسه هنر شیکاگو به نمایش در خواهد آمد.