بال‌های رنگ؛ نگاهی به نمایشگاه آثار علی‌اصغر معصومی و حمیرا مرتضوی در مونترال

گالری رانده وو در مرکز تجاری مونترال این روزها میزبان دو هنرمند نقاش ایرانی از دو نسل مختلف است.

علی اصغر معصومی نقاش ایرانی با پنج دهه حضور در عرصه هنر معاصر و حمیرا مرتضوی نقاش و طراح جواهر مونترالی با آثار خود در این نمایشگاه حضور دارند.

ویژگی مشترک این هنرمندان از دو نسل مختلف در نمایشگاه اخیر تمرکز بر چهره زن و گل است. در نقاشی‌های معصومی زنانی از دوره‌های گذشته تاریخ ایران ترسیم می‌شوند و در تابلوهای حمیرا مرتضوی زنانی امروزی و برهنه به تصویر کشیده می‌شوند، زنانی که گویی در گذر از تاریخ و مرزهای جغرافیایی تن رها کرده‌اند تا بنا به تعبیری شاعرانه و عرفانی بی‌نیاز از پیرهن شوند.

معصومی و مکتب نوین نقاشی ایران

علی اصغر معصومی از نسل نقاش‌های نوگرای ایرانی است که در دهه چهل شمسی به میدان آمدند و به جنبشی که برای به وجود آوردن هنری ملی با ویژگی‌های جهانی در هنرهای تجسمی همزمان با شعر و داستان و تئاتر و سینما پا گرفته بود پر و بال دادند.

تلاش غالب این هنرمندان بخشیدن هویتی ایرانی به آثار خود به نحوی بود که بتواند با مخاطب جهانی هم ارتباط برقرار کند. مکتب سقاخانه در همان سال‌ها از دل این جنبش بیرون آمد.

معصومی اما در عین حشر و نشر و تعامل با هنرمندان این گروه راه خود را تا حدودی مثل شمار دیگری از نقاش‌های مطرح آن دوره از چمله سهراب سپهری که شاعر هم بود به طور مستقل طی کرد و همچون او دست‌کم در آغاز بیشتر دلمشغول زیبایی طبیعت زاد و بوم خود- کنگاور، و جاذبه‌های عرفانی هنر شرق و- به طور اخص و پیگیرتر- مینیاتورهای ایرانی بود؛ و از این رو با عناصری چون قفل و در و پنجره سقاخانه و دیگر نشانه‌های اماکن مذهبی راهیان مکتب جدید مثل زنده‌رودی و تناولی سر و کار زیادی نداشت.

معصومی با چنین آغازی در بروشور اولین نمایشگاهش در هنر جدید، در سال ۱۳۴۲ شمسی می‌نویسد:

«برای ما که در هر دوره‌ای از تاریخ دارای مکتبی از هنر بوده‌ایم، سرگردانی و دست و پا زدن در هنر غرب قابل تحمل نیست و باید بتوانیم به همان سادگی که به فارسی سخن می‌گوییم، به‌ طور طبیعی احساسات خاص ایرانی خود را در قالب هنری امروز بیان کنیم. صادقانه و بی‌ریا، هر چه را که هستیم، نشان دهیم. بر هر کدام از ما است که با فکر و مطالعه و کار مداوم و با آگاهی به فقر هنری زمان خود، گوشه‌ای از این کار را بگیریم و ثمره تجربیات خود را در اختیار یکدیگر بگذاریم تا بتوانیم با شکست این سکوت سنگین، هنری ارزنده به دنیایی که چشم به آثار این سرزمین دوخته عرضه کنیم.»

زندگی غربی و هویت ایرانی

علی اصغر معصومی پس از نخستین نمایشگاه خود تا دو دهه بعد نمایشگاه‌های جمعی و انفرادی متعددی را در ایران برگزار کرد. مصور کردن سیاه‌قلم‌های شاهنامه امیرکبیر که تهیه و تدارک آن شانزده سال به درازا کشید یکی از ثمره‌های تلاش او در این سال‌هاست.

معصومی پس از انقلاب در سال ۱۳۶۲به اسپانیا رفت و بعد از چند سال راهی کانادا شد و در مونترال اقامت گزید. چند سال پیش در سفر به ایران نمایشی از آثار تازه‌اش در گالری‌های سیحون و دی برپا کرد. در این سال‌ها همچون تنی چند از هم‌نسلان خود شاهد استقبال روزافزون علاقه‌مندان و افزایش قیمت آثارش به عنوان یکی از اساتید هنر شرق در گالری‌های معتبر دنیا بوده است.

Image caption علی اصغر معصومی با مرتضی و افسانه ممیز، کردان کرج، ۱۳۸۳

برای رسیدن به این جایگاه او طی سه دهه‌ دوری از ایران با سخت‌کوشی به سبک خود و بسیاری از اصولی که از همان ابتدا برای کار خود وضع کرد وفادار مانده و هنرش را به صداقت و کمالی رساند که با شعر پهلو می زند. در کارهای او از مظاهر بیرونی زندگی معاصر چه از نوع غربی و چه از نوع شرقی آن سراغ چندانی نیست، اما به طور پنهان و رازآلودی درگیر تاریخ هنر نقاشی و اساتید آن است، از این رو شاید امروز او را بیشتر بتوان شهروند دنیای هنر و نقاشی محسوب کرد تا ساکن این سرزمین یا سرزمینی دیگر.

تأثیر‌ها

و به این ترتیب، و به طور مثال، از آن نوع آمیزش و اختلاط نمایانی که در آثار هنرمندان دو جهانی ژاپنی در قرن گذشته، مثل تسوگوهارو فوجیتای معروف می بینیم که از تلفیق خطوط ظریف و نازک‌کاری‌های ژاپنی با هنر گرافیکی تولوز لوترک به دست می‌آمد، در آثار اساتید ایرانی نظیر معصومی نمی‌بینیم، اما در نگاهی دقیق‌تر به کارهای این هنرمند از جمله در همین نمایشگاه بال‌های رنگ، رد پای نامحسوس هنر نائیو سورا و دنیای درونی شده‌ی وهم و خیال نئواکسپرسیونیست‌هایی مثل دوکونیینگ را می‌توان یافت و در ورای چهره‌های شرقی ملهم از مینیاتورهای ایرانی و تصویرپردازهای دوران صفوی و قاجاری و نقاشی‌های مکتب قهوه خانه دنبال کرد.

اشکال هندسی و کلاژهایی با ابعاد غیرواقعی از سرو و پرنده تا نقاشی- خط و منحنی‌های معماری شرقی و میوه‌ها با نیم‌حجم‌هایی که از حاشیه به سمت چهره‌های متین و موقر زنانه‌ در مرکز تابلو حرکتی بطئی می‌کنند‌، از ویژگی‌های آثار معصومی در این نمایشگاه است. تابلوهای این مجموعه همه حاصل تلاش یکی دو سال اخیر هنرمند است.

نمایشگاه بال‌های رنگ با آثار علی اصغر معصومی و حمیرا مرتضوی از سوم آوریل در گالری رانده‌وو برپا شده و تا هفدهم همین ماه ادامه دارد.