فصل رونق تئاتر بعد از تعطیلات طولانی عید

برخلاف همه‌جا، که هم‌زمان با سال نو همه ‌برنامه‌های فرهنگی - هنری - تفریحی رونق می‌گیرند و بینشان رقابت است تا مردم در ایام تعطیلی و خلوتی کدام را می‌پسندند، در ایران تنها تفریح موجود در ایام طولانی عید نوروز سینماست. تئاترها و کنسرت‌ها دست کم ۱۵ روز تعطیلند و برخی بیشتر. هنرمندان عید به استراحت می‌روند. مثل همه. این است که بعد از تعطیلات، اجرای تئاترهای تازه همه با هم آغاز می‌شود. حالا در نیمه دوم فروردین هم که فصل کار آغاز شده و مردم وقت خالی کمتری دارند، بیش از ده تئاتر روی صحنه رفته‌اند. شاید روزهای بلند و هوای بهاری و انتظار تقریبا بیست روزه برای مشتاقان نمایش، سالن‌ها را پر نگه دارد.

تک‌گویی درباره محمد مصدق

Image caption کارگردان نمایش گفته امیدوار است تصویر محمد مصدق تکثیر شود و یاد و نامش بر سر زبان‌ها بیفتد

این نوبت از کسان یک تک‌گویی با موضوع کودتای ۲۸ مرداد است که در سالن انتظامی خانه هنرمندان برای دومین بار و بعد از دو سال اجرا می‌شود. گروهی تازه‌کار توانسته‌اند نمایشی تاریخی را بدون طمطراق‌های این‌گونه نمایش‌ها، با ساختاری مینیمال طوری اجرا کنند که هم داوران جشنواره مونولیو آن را برگزینند و هم مخاطبان بپسندند. نویسنده نمایش ایثار ابومحبوب از منتقدان شناخته شده تاتر است، کارگردان آن حسین ذوقی، و تنها بازیگر آن محمدرضا نجفی در نقش تلفنچی محمد مصدق. صدای راوی نمایش، محمد رضایی‌راد (نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر) است. حسین ذوقی در متن تبلیغی نمایش ابراز امیدواری کرده که «تصویر محمد مصدق تکثیر شود و یاد و نامش بر سر زبان‌ها بیفتد». بعد از تغییر مدیریت خانه هنرمندان، برخی تئاترهایی که در سالن انتظامی به نمایش درمی‌آیند، از تبلیغ و پخش بروشور در محوطه خانه هنرمندان که می‌تواند بهترین مکان تبلیغ برایشان باشد منع شده‌اند و این محدودیت شامل این نوبت از کسان هم شده.

اجرایی جدید از یک کلاسیک روسی

Image caption هما روستا برای اولین بار بعد از سال‌ها با کاگردانی غیر از همسرش حمید سمندریان کار کرده است

حسن معجونی سرپرست گروه لیو (یکی از گروه‌های اصلی تئاتر)، اجرای باغ آلبالو نوشته آنتوان چخوف را از ۱۸ فروردین با نگاهی مدرن و به دور از صحنه‌پردازی‌های کلاسیک روسی در سالن شماره یک تماشاخانه ایرانشهر آغاز کرده است. همان تجربه‌ای که دو سال پیش در کارگردانی دایی وانیا و مرغ دریایی نوشته چخوف به نمایش گذاشت. دو نمایشی که همزمان در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفتند. سعید چنگیزیان، رضا بهبودی، مهدی کوشکی و داریوش موفق از بازیگران ثابت گروه لیو در این نمایش حضور دارند و بازیگرانی از گروه‌های دیگر از جمله هما روستا، لیلی رشیدی و هوتن شکیبا هم به آن‌ها پیوسته‌اند. هما روستا را پیش از این فقط در نمایش‌های همسرش -حمید سمندریان- دیده‌ایم و نقش مادام لیوبوف، مالک باغ آلبالو اولین نقش او با کارگردانی دیگر، آن‌هم جوان، و آن‌هم بعد از ۱۴ سال است. ویشکا آسایش، بازیگر سینما که هنوز برخی او را با نقش قطام در سریال امام علی می‌شناسند و سال ۹۰ سیمرغ بلورین جشنواره فجر برای بازی در فیلم ورود آقایان ممنوع را گرفت، طراح لباس باغ آلبالوی حسن معجونی است. او فارغ‌التحصیل این رشته از دانشگاه‌ لندن است. باغ آلبالو اجرای منسجم‌تر به نسبت دو تجربه قبلی معجونی در کارگردانی آثار چخوف است، اما در همان راستا و ساختار.

سه‌گانه‌ای با حال و هوای ایرانی

Image caption هر اپیزود "سه‌گانه اورنگ" یک بازیگر و یک نویسنده دارد

محمد حاتمی بازیگر و کارگردان تئاتر، در بیشتر آثار پری صابری، بهروز غریب‌پور و امیر دژاکام حضور داشته و تئاترهای بسیاری را کارگردانی کرده است، اما ممکن است هنوز همه او را با حاجی‌فیروز فیلم آژانس شیشه‌ای که اولین تجربه غیرتئاتری‌اش بود، بشناسند. او هم اکنون با نمایش سه اپیزودی سه‌گانه اورنگ در سالن سمندریان تماشاخانه ایرانشهر تا یک ماه حضور دارد. هر اپیزود این تئاتر، یک نویسنده و یک بازیگر دارد. بازیگر اپیزود اول، گلاب آدینه و نویسنده آن علیرضا نادری، نویسنده و کارگردان نمایش‌های چیستا و کوکوی کبوتران حرم است که خودش مدتهاست به دلیل ممیزی نتوانسته نمایشی روی صحنه ببرد. محمد یاراحمدی نویسنده اپیزود دوم است، با بازی پیام دهکردی. یاراحمدی و علیرضا نادری از جمله هشت نمایشنامه‌نویسی بودند که در مرداد سال ١٣٨٨ بیانیه‌ای اعتراضی صادر کردند. اپیزود سوم هم با بازی مریم سعادت و بر اساس متنی از مهدی نادری اجرا می‌شود. این تئاتر متنی دوگانه دارد. در بخش‌هایی پرطمطراق است، متعلق به فضای مورد علاقه کارگردان و در اپیزود سوم بیشتر محاوره و طنز. طراحی صحنه (رضا مهدی‌زاده) و لباس (پریدخت عابدین‌‌نژاد) موجز و تلفیقی آن که با فضای نمایشنامه‌ها هم‌خوانی دارد از نقاط برجسته نمایش است.

نمایش موزیکال ایرانی؟

Image caption ادیپوس را می‌توان یک نیمه‌موزیکال، در حدی که در ایران یک تئاتر موزیکال قابل اجراست، به حساب آورد

اما نمایشی که بیش از همه تبلیغات را به خود اختصاص داده و به نظر می‌رسد بیشتر از مخاطبان جدی تئاتر، مردم عادی به سراغش بروند، ادیپوس است. نمایشی همراه با حرکات آکروباتیک و موزون. در این نمایش تلاش بر این است که بدون اشاره به اسم‌های یونانی، همان نمایشنامه ادیپ را طوری اجرا کنند که انگار یک اثر ادبی ایرانی - تاریخی است. کارگردان این نمایش امین اصلانی است که در سینما بیش از تئاتر تخصص دارد. نمایش هم در تالار شمس (تالار حرکت سابق) اجرا می‌شود که بیشتر برای کنسرت‌ها استفاده می‌شود. شاید بتوان. در واقع اثری شبیه به حماسه‌های موسیقیایی تئاتر که زمانی پری صابری هر سال یکیش را به صحنه می‌برد. اصلانی این ادیپوس را بر اساس متن تد هیوز روی صحنه برده و سعی کرده درام اثر، هم‌وزن اجرای آن باشد و در مصاحبه‌هایش هم روی این بخش بیشتر تاکید می‌کند. همین اسطوره ادیپوس، تعلق خاطر به ادیپ سوفوکل و اولین اجرا از متن تد هیوز در ایران، به اضافه بازیگران می‌توانند عواملی بشوند که مخاطبان جدی تئاتر را در کنار مردم عادی به ایوان شمس بکشانند. فرخ نعمتی، افشین هاشمی (در نقش ادیپوس) و لادن مستوفی بازیگران اصلی اولین تئاتر امین اصلانی هستند.

هادی مرزبان و سرقفلی اکبر رادی

Image caption دانیال حکیمی در "پلکان" ربطی به دانیال حکیمی‌ای که در تلویزیون می‌بینیم ندارد

در این میان تئاتر شهر با این‌همه سالن، از دیگران عقب مانده است. برگزاری آیین فاطمیه و اجرای تئاترهای مذهبی، مخاطبان را به سوی سالن‌های دیگر کشانده است. سالن اصلی تئاتر شهر یکی از نمایشنامه‌های اکبر رادی را به نام پلکان روی صحنه دارد. سال‌هاست تنها کارگردانی که مجوز اجرای آثار رادی را دارد، هادی مرزبان است و همین امر در کاهش مخاطبان اکبر رادی بی‌تاثیر نبوده. اجرای تکراری و به دور از خلاقیت‌هایی که نسل جوان کارگردانان با خود می‌آورند، بعضی از مخاطبان را از تماشای متن‌های رادی بر صحنه منصرف کرده. اما هنوز کسانی به عشق تماشای فضای دهه شصت و هفتاد ایرانی در نمایشنامه‌های او به سالن اصلی می‌آیند. پلکان یک ویژگی دیگر هم دارد. اولین متنی است که هادی مرزبان ۲۸ سال پیش از اکبر رادی روی صحنه برده. او ادعا دارد بنابر مسائل اجتماعی روز، تغییراتی هم در نمایش داده است. و البته وقتی به تماشای پلکان می‌نشینی عناصر ارجاعی به جامعه را می‌بینی که بیشتر آن‌ها در متن رادی هم وجود دارند. اکبر رادی در سال ۶۳ دغدغه‌های اجتماعی‌ای داشته که هنوز معنی دارند. در پلکان دانیال حکیمی، ایرج راد و علی رامز بازی می‌کنند. و بدانید که دانیال حکیمی روی صحنه تئاتر ربطی به دانیال حکیمی که هر روز در سریال‌های درجه‌چند تلویزیونی می‌بینید ندارد. او یکی از موفق‌ترین‌های پلکان است. همان طور که موفق‌ترین بازیگر نمایش ملودی شهر بارانی، نوشته اکبر رادی به کارگردانی هادی مرزبان هم بود.

نمایشنامه‌ای اجتماعی با محوریت فقر

Image caption مرده‌ریگ نمایشی درباره فقر در ایران امروز با بازیگران مشهور تئاتر

اما در کنار پلکان، مرده‌ریگ که به دلیل تعطیلات عید متوقف شده بود و دوباره از ۱۴ فروردین از سر گرفته شد پرمخاطب‌ترین نمایش مجمعه تئاتر شهر است که کارگاه نمایش، یکی از نامناسب‌ترین سالن‌های تئاتر شهر برای اجرا، را در اختیار دارد. شاید علت آن، مخالفت این سال‌های مسئولین تئاتر با نمایشنامه‌های ایرانی معاصر است. هرچند در سیاست‌گذاری‌های اداری ادعایی کاملا متضاد دارند. مرده‌ریگ، تئاتر تلخی که در آن همه‌چیز قربانی زنده ماندن و سرپناه داشتن می‌شود، نمی‌تواند نورچشمی باشد آن هم در روزگاری که پایان تلخ به شدت نهی می‌شود. تهمینه محمدی (نویسنده) و غزل اسکندرنژاد (کارگردان) هر دو در اولین تجربه‌شان با سه شخصیت زن اصلی در نمایش در کنار یک مرد فرعی، اجرای موفقی را پشت سر گذاشتند. بازیگران شناخته‌شده تئاتر بهناز جعفری، نسیم ادبی و فهیمه امن‌زاده هم به این دو زن جوان تازه‌کار اعتماد کردند.

مطالب مرتبط