بحران در سینمای ایران؟ گلایه‌های تند سینماگران سرشناس

بحران سینمای ایران در یک سال گذشته بخش های مختلف حکومت ایران را با یکدیگر و همینطور با دست اندرکاران سینما درگیر کرد و تا آنجا بالا گرفت که مجلس را تا مرز استیضاح وزیر ارشاد پیش برد و یکی از مدیران بلندپایه سینمایی، علیرضا سجاد پور، را نیز وادار به ترک پست خود کرد.

علیرغم تلاش دولت برای پرهیز از ایجاد یک دردسر سینمایی تازه در چند هفته باقی مانده تا انتخابات، به نظر می رسد کارد تصمیمات دولتی و غیردولتی ظرف سال های گذشته چنان به استخوان اهالی سینما رسیده که چهره های زیادی در روزهای اخیر با وجود جو نه چندان مساعد، لب به اعتراض گشوده اند.

جوزانی: به زور شلاق هم نمی توان مردم را وادار به تماشای برخی فیلم ها کرد

یکی از این معترضان، مسعود جعفری جوزانی است که اخیرا به تندی به سیاست های سینمایی دولت و سینماگران نزدیک به آن تاخته است. وی که نماینده رئیس جمهوری و سخنگوی هیئت هفت نفره ای است که بناست اساسنامه جدیدی برای خانه سینما تنظیم و مقدمات بازگشایی آن را فراهم کنند، در مصاحبه ای با خبرگزاری مهر به "سنگ اندازی برخی در این مسیر" به شدت اعتراض کرد.

آقای جوزانی که سنگ اندازان را به "صادقان کج فهم"، "عوام فریبان" و "سودجویان" تقسیم می کرد، اعلام کرد که در این میان برخی نیز بودجه سینما را صرف ساخت فیلم هایی کردند که حتی به "زور شلاق" هم نمی توان مردم را وادار به تماشای آنها کرد. او ضمن اشاره به "سلیقه نازل" این گروه ها و "واژه های تنفرآمیز" و توهین و تهدیدی که نثار سینماگران می کنند، دستاورد تسلط آنها و همفکرانشان بر سینمای چند سال اخیر کشور را چیزی جز "فیلم های فرمایشی ، تحقیر آمیز و ورشکسته" ندانست.

ظاهرا یکی از عوامل اصلی که مانع تصویب نهایی اساسنامه شده، اظهارات جمال شورجه و اصرار او بر افزودن پسوند «جمهوری اسلامی ایران» به نام خانه سینما بوده که با مخالفت برخی از اعضای هیئت هفت نفره، از جمله فرهاد توحیدی، نماینده خانه سینما در این هیئت مواجه شده است؛ اشاره جوزانی به تهدید و توهین به سینماگران نیز یادآور اظهاراتی است که فرج الله سلحشور، فیلمساز و کارگردان سریال پرهزینه یوسف پیامبر، در مورد "فاحشه خانه" بودن سینمای ایران و لزوم اعدام سازندگان آثاری مانند «یک خانواده محترم»به زبان آورده بود.

ابوالحسن داوودی: اعتراض به مدیرانی که 'سر از زندان درآوردند'

ابوالحسن داوودی - کارگردانی که فیلم اخیرش، زادبوم، توقیف شده است- یکی دیگر از کسانی است که به تازگی، در مصاحبه ای با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) اظهارات تندی علیه مدیران سینمایی دولت به زبان آورده است. وی که از کنار گذاشته شدن فیلمش توسط بنیاد سینمایی فارابی و جایگزینی آن با "پروژه های میلیاردی" گلایه مند بود، اعلام کرد ترجیح می دهد سکوت کند و وارد "جدل های شخصی" از این دست نشود.

به نظر می رسد اشاره داوودی به پروژه گران قیمت «لاله» باشد که علیرغم تمام جنجال هایی که از همه سو آن را احاطه کرده است، کماکان بی سر و صدا در حال تولید است.

به علاوه، او اشاره ای هم به مدیرانی کرده که "سال‌ها سرنوشت سینمای ایران را در دست داشتند و به خاطر خلاف‌های آشکارشان سر از زندان در آورده‌اند" و بسیاری از دست اندرکاران حرفه ای سینما به خاطر تصمیمات آنها از کار باز مانده اند. باز به نظر می رسد که مقصود آقای داوودی، علیرضا سجادپور باشد که در پی اختلافات حوزه هنری و وزارت ارشاد، با وزیر ارشاد که خواهان ختم غائله بود اختلاف نظر پیدا کرد و استعفا داد و اخیرا اخباری مبنی بر اتهامات اخلاقی و مالی و دستگیری وی منتشر شده است.

ابوالحسن داوودی ضمن اشاره به انتخابات پیش رو و شرایط مبهم و گنگ پیش روی سینماگران، فقدان چشم اندازی روشن از آینده را دلیل توقف کار سینماگرانی چون خودش خواند و آرزو کرد به زودی مدیرانی بر سر کار بیایند که سینما را به چشم «غنیمت سیاسی» نبینند.

کمال تبریزی: آستانه تحمل در سینما بالا برود

یکی دیگر از منتقدان کمال تبریزی بود که در حاشیه جشنواره – همایش "روحانی در قاب سینما"، از لزوم بالا بردن "آستانه تحمل" در سینما سخن گفت، خود روحانیت را مسبب وجود فاصله بین این قشر و مردم خواند و از لزوم پایین آمدن شخصیت روحانیان از آسمان به زمین و ملموس و قابل همذات پنداری شدن شخصیت آنها برای بینندگان در سینما سخن گفت.

وی که چندین سال پیش به دلیل محتوای نسبتا جسورانه فیلمش، مارمولک، در مسیر اکران آن دچار مشکلات بسیاری شده بود، با بیان اینکه طنز در غالب جوامع جایگاهی مشخص و پذیرفته شده دارد، راه پیشرفت در سینمای ایران را آزمون و خطا اعلام کرد و خطاب به مدیران سینمایی یادآور شد که در مورد سینمای طنز باید رواداری بیشتری از خود نشان بدهند.

امیر جعفری: سینمای ایران مرده است

امیر جعفری، بازیگر، نیز در برنامه تلویزیونی «هفت» از بی قاعدگی و محدودیت های بی دلیل در سینمای ایران به شدت انتقاد کرد و سینمای ایران را "مرده" خواند. او گفت که محدودیت و فقدان آزادی در به مرحله تولید رسیدن فیلمنامه های خوب و پر ارزش موجب می شود وی به عنوان بازیگر همواره در برزخ میان حیثیت هنری و کسب درآمد سرگردان باشد.

امیر جعفری انتقادات به میزان دستمزد های دریافتی بازیگران و اظهارات وزیر ارشاد در مورد لزوم اعلام سقف دستمزد برای بازیگران را - در سینمایی که در آن خدمات رفاهی -صنفی مانند بیمه بیکاری و ... برای بازیگران تعریف نشده است - بی معنی خواند و گفت مشکل اصلی سینمای بی رونق ایران نه در دستمزد بازیگران، که در عدم امکان کار برای سینماگران توانا و نامشخص بودن معیار انتخاب مدیران سینمایی است که توسط وزیر نصب می شوند.

فرزاد مؤتمن: اتفاق خوبی در سینما رخ نمی دهد

وضعیت وخیم اقتصادی سینما از جمله دیگر مسائلی بود که سینماگران ظرف چند روز گذشته نسبت به آن ابراز نگرانی کردند. فرزاد موتمن در مصاحبه ای با ایسنا عامل اصلی وضعیت فعلی را تمرکز بودجه سینمایی کشور در دستان دولت و انفعال بخش خصوصی خواند و گفت : «تا وقتی که همه‌ ثروت در اختیار دولت است و سیستم اقتصادی بسته‌ای داریم، اتفاق خوبی در این سینما رخ نمی‌دهد.» او ضمن اشاره به تازگی نداشتن این مشکلات در سینمای ایران ، ورود حواشی سیاسی و جناح بندی ها به سینما را موجب شدت یافتن و آشکار شدن هرچه بیشتربحران موجود خواند و سینمای ایران را در حال پشت سر گذاشتن نوعی «دوران گذار» دانست.

جمال ساداتیان: اختلاف حوزه هنری با وزارت ارشاد از دلایل بحران کنونی است

به گفته سید جمال ساداتیان، تهیه کننده فیلم «برف روی کاج ها» ، هزینه تولید یک فیلم شهری با استاندارهای معمول و متوسط را - بدون احتساب هزینه های تبلیغات و پخش - به حدود ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان رسیده است و با این هزینه های سرسام آور، حتی دولت نیز علیرغم در اختیار داشتن منابع عمده اقصادی، بعید است در شرایط فعلی بتواند از پروژه های مورد پسند خود حمایت مالی به عمل آورد.

او ضمن اشاره به وضعیت سوت و کور گیشه و خنثی بودن موضوعات فیلم ها و «زمینگیر بودن بخش خصوصی»، مجموعه اقدامات حوزه هنری و اختلافات شدید آن با مدیران ارشاد بر سر اکران فیلم های «غیر ارزشی» را یکی از دلایل اصلی بحران کنونی سینما دانست. «برف روی کاج ها» به کارگردانی پیمان معادی از جمله فیلم های تحریم شده توسط حوزه هنری بود که در نهایت ، پس از گذشت چندین ماه و علیرغم تلاش های فراوان، حوزه هنری اکران آن در سینماهای تحت اختیار خود را نپذیرفت و نهایتا در سینماهای دیگر روی پرده رفت.

جمال شورجه: 'فشارهای ناجوانمردانه غرب'

حتی جمال شورجه که جزو فیلمسازان نزدیک به دولت به حساب می آید نیز در سخنانی وضعیت سینما را نامساعد خواند و به دست تنگی دولت اشاره کرد ، هرچند وی - بر خلاف سایر منتقدان- اعتقادی به بی کفایتی مدیران سینمایی ندارد و دلیل اصلی بحران را «فشارهای ناجوانمردانه» غرب و پیامدهای این فشارها بر دولت می داند. وی با بیان اینکه کشور در شرایط «جنگ فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی» قرار دارد، افزود طبیعی است که سینما نیز مانند سایر نهادهای سیاسی فرهنگی از این وضعیت جنگی متاثر شود.

به نظر می رسد پس از سال پرتنشی که گذشت ، سینمای بحران زده بخش خصوصی و مستقل – که توانی برای مرتکب شدن ریسک و تولید فیلم های تازه ندارد - در حالت تعلیق کامل به سر می برد و دست اندرکاران سینما با نگاهی نگران و نه چندان امیدوار، چشم انتظار گروه بعدی مدیران سینمایی هستند که بناست بر صندلی های وزارت ارشاد تکیه بزنند و سیاست های فرهنگی خود را به سینمای کشور دیکته کنند.