وعده‌های سوخته در شام آخر وزیر ارشاد؟

  • 19 ژوئیه 2013 - 28 تیر 1392
Image caption وعده های وزیر ارشاد در مراسم ضیافت افطاری وزارت ارشاد اعلام شده است

در حالی که فقط دو هفته از عمر دولت محمود احمدی‌نژاد باقی مانده، محمد حسینی وزیر ارشاد، اجرای چندین طرح در زمینه نشر تا پایان این مدت کوتاه را وعده داده است.

آقای حسینی چهارشنبه‌شب در مراسم «ضیافت افطاری» وزارت ارشاد در تالار وحدت، با اشاره به برخی از بحران‌ها و محدودیت‌های هشت سال گذشته که در نتیجه آنها، شمارگان کتاب در ایران به «پانصد نسخه» رسیده، از «ابلاغ نهایی مصوبه‌ معافیت مالیاتی ناشران، چاپخانه‌داران و کتاب‌فروشان از سوی رییس سازمان مالیاتی کل کشور»، «انجام مقدمات استفاده‌ فعالان حوزه‌ صنعت چاپ و نشر از صندوق توسعه‌ ملی» برای اموری مثل «تولید کاغذ» و «تصویب لایحه‌ مالکیت معنوی جامع و کامل در روزهای پایانی دولت» خبر داده است.

اما مهم‌ترین قول وزیر ارشاد، تعهد وی نسبت به «تعیین تکلیف» مجوز کتاب‌های بلاتکلیف تا پایان دوره‌ کاری این دولت است؛ به گونه‌ای که در زمینه مجوز کتاب نباید «کار زمین‌مانده‌ای» در دولت فعلی باقی بماند.

حسینی از «همت مضاعف» همکارانش در وزارت ارشاد سخن گفته و تأکید کرده که باید کتاب‌ها در «یک روز، نهایتا یک هفته و حداکثر ۴۵ روز» تعیین تکلیف شوند.

گرچه وزیر ارشاد از چگونگی رسیدگی به مجوز کتاب‌ها، طی مدت کوتاه باقی مانده از مسؤولیت وی و دیگر مقام‌های وزارت ارشاد، جزییاتی را ارائه نداده، اما این اولین بار نیست که موضوع رسیدگی فوری به مجوز کتاب‌ها از سوی دستگاه فرهنگی جمهوری اسلامی مطرح می‌شود.

پیش از این، در سال ۱۳۸۹، شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه‌ای را با عنوان «مصوبه اصلاحی اهداف، سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب» به تصویب رساند که در تبصره یک ماده نهم آن آمده است: کمیته‌های داوری باید «حداکثر ظرف مدت یک ماه» نسبت به بررسی و ارزیابی آثار و کتب مورد تقاضا برای نشر اقدام کنند.

همچنین تبصره دوم این ماده اضافه می‌کند که در مورد «کتاب‌های خاص» هیأت نظارت می‌تواند با تأیید وزیر ارشاد اسلامی مدت یک ماه را حداکثر برای «یک ماه دیگر» تمدید کند.

اما علی‌رغم این مصوبه که برای قانونمند کردن حوزه «ممیزی کتاب» وضع شده، هنوز انتقاد بسیاری از نویسندگان و ناشران، از هر طیف سیاسی، به دولت مبنی بر «کندی روند صدور مجوز» و «اعمال سلیقه‌ای سانسور بر آثار ادبی» ادامه دارد و این حوزه یکی از بی‌ضابطه‌ترین حوزه‌های فرهنگی در ایران به شمار می‌رود.

سابقه افزایش تأخیر در صدور مجوز کتاب، یا دیرکرد در اعلام وصول آن، به همان آغاز دوران محمود احمدی‌نژاد باز می‌گردد.

هشت سال پیش، وقتی محمدحسین صفار هرندی به عنوان اولین وزیر ارشاد پس از دوران اصلاحات انتخاب شد، گفت که تمامی کتاب‌ها، حتی کتاب‌های چاپ مجدد، باید مورد بررسی قرار بگیرد.

به این ترتیب، تأخیر بی سابقه در صدور مجوز و اعلام وصول کتابها، بحران تازه‌ای در نشر کتاب ایران ایجاد کرد.

اما افزایش روند بررسی کتاب و بی‌قانونی در این زمینه، در دولت دوم احمدی‌نژاد نیز ادامه یافت که در این میان، حتی برخی از مسؤولان پیشین وزارت ارشاد عمل نکردن این وزارتخانه به قانون در حوزه کتاب را تأیید کرده‌اند.

به عنوان نمونه، دو سال پیش، محسن پرویز، معاون پیشین امورفرهنگی وزیر ارشاد گفت: «رویه جاری وزارت ارشاد طبق ضوابط نیست و بر اساس اختیار شخصی عمل می‌شود.»

با اظهارات اخیر محمد حسینی وزیر فعلی ارشاد، این پرسش مطرح می‌شود که اگر کاهش روند صدور مجوز کتاب‌ها به نهایتا ۴۵ روز شدنی است، چرا وزارت ارشاد طی این مدت هشت سال، چنین امکانی را عملی نکرده و تقریبا اغلب نویسندگان و ناشران را در انتظاری فرسایشی و گاه نافرجام قرار داده ‌است.

به عنوان نمونه، یکی از جنجالی‌ترین کتاب‌هایی که قربانی این انتظار شده، رمان «زوال کلنل» نوشته محمود دولت‌آبادی است که پس از گذشت پنج سال از ارائه این رمان به وزارت ارشاد برای دریافت مجوز، به تازگی علی اسماعیلی، سرپرست معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، که عالی‌ترین مقام در حوزه کتاب به شمار می‌رود، انتشار آن در ایران را «منتفی» دانسته است.

اما آقای دولت‌آبادی در این «انتظار» تنها نبوده است؛ بسیاری از چهره‌های مطرح ادبیات ایران، در هشت‌ سال گذشته، از توقف غیرقانونی کتاب‌هایشان در اداره کتاب وزارت ارشاد انتقاد کرده‌اند.

آذرماه دو سال پیش، محمدعلی سپانلو، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، از توقف «چهار هزار صفحه» از ترجمه‌ها و مجموعه اشعارش در وزارت ارشاد خبر داد. آقای سپانلو گفت چیزی که باعث متوقف مانده آثارش در اداره‌ کتاب وزارت ارشاد شده‌ تنها نام اوست و نه آثارش.

کمی پیش از آن نیز، جواد مجابی در پیامی کوتاه و طعنه‌آمیز از سانسور کتاب‌هایش «تشکر» کرد. این نویسنده و شاعر هم از انتظار برای چاپ «شش‌هزار صفحه» خبر داد و گفت: «مژده بدهم که همین میزان نوشته را به دست ایشان [وزارت ارشاد] خواهم رساند.»

همچنین فریبرز رییس‌دانا، اقتصاددان و عضو کانون نویسندگان ایران در همین دوره گفت که سه عنوان از کتاب‌هایش ماه‌ها در انتظار صدور مجوز کتاب مانده است.

محدوده این بلاتکلیفی فراتر از نویسندگان، مترجمان و ناشران مستقل بوده و حتی شامل مقام‌های دولتی و ناشران نزدیک به جمهوری اسلامی نیز ‌شده است.

مثلا در دوران ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، برخی از کتاب‌های اکبر هاشمی رفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، بیش از حد معمول در انتظار صدور مجوز ماندند.

امید به بهبود

پس از این انتظار طولانی که منجر به یأس در بسیاری از نویسندگان، شاعران، مترجمان و ناشران طی هشت سال گذشته شده، در هفته‌های اخیر اظهارنظرهای امیدوارانه‌ای نسبت به دولت آینده جمهوری اسلامی و حتی پیشنهادهایی در زمینه بهبود وضعیت نشر از اهالی قلم شنیده می‌شود.

یکی از این پیشنهادها «بازگرداندن مجوز نشر به ناشران» است که با استناد به یکی از شعارهای انتخاباتی حسن روحانی رییس جمهور منتخب، مبنی بر «واگذاری فرهنگ به اهالی فرهنگ» مطرح شده است.

با این حال، چشم‌انداز در حوزه نشر همچنان مبهم است: این که دولت جدید تا چه میزان خواهد توانست به شعارهای فرهنگی خود به ویژه در حوزه نشر عمل کند، یا این که پیشنهادهای اهالی قلم را در سیاست‌گذاری‌های دولت مورد توجه قرار دهد.

مطالب مرتبط