'تظاهراتی روی میز من' با حضور شاعران و نویسندگان ایرانی

جشنواره سه روزه "تظاهراتی روی میز من" (دوم تا چهارم سپتامبر در استکهلم) و جشنواره شعر گوتنبرگ (ششم تا نهم سپتامبر) در سوئد، میزبان شاعران و نویسندگان ایرانی بود.

شش شاعر سوئدی در ماه آوریل ۲۰۱۳ (بهار ۱۳۹۲ خورشیدی) به تهران رفتند تا با شش شاعر ایرانی، درباره شعر ایران و ترجمه آثارشان گفت‌وگو کنند. آنها وقتی به استکهلم بازگشتند، مقدمات مرحله دوم این برنامه را که سفر شاعران ایرانی به سوئد باشد، مهیا کردند. به این ترتیب جشنواره "تظاهراتی روی میز من"، نخست در استکلهم برگزار شد و عنوان برنامه اصلی جشنواره شعر گوتنبرگ را به خود اختصاص داد.

رؤیا زرین، فاطمه اختصاری، بهاره رضایی، رزا جمالی، آنا لمسو و آیدا عمیدی شاعرانی هستند که از ایران برای شرکت در این دو جشنواره به سوئد آمده بودند.

هم زمان با جشنواره "تظاهراتی روی میز من" در استکهلم که با حمایت "انستیتوی سوئد" و "آکادمی سوئد" برگزار شد، شماره ۲۸ و ۲۹ مجله ادبی کریتیکر (Kritiker) به همت برگزارکنندگان این برنامه که شش شاعر و منتقد سوئدی (هلنا بوبری، سوفیا استن استروم، ینی توندال، لین هانسن، هنا نوردنهوک و آتنا فرخ‌زاد) هستند، درباره شعر معاصر ایران منتشر شد.

در این مجله شعرهایی از رویا زرین، فروغ فرخزاد، فاطمه اختصاری، سیمین بهبهانی، آنا لمسو، لیلا فرجامی، ساقی قهرمان، مانا آقایی، ژیلا مساعد، آیدا عمیدی، آزیتا قهرمان، بهاره رضایی، شبنم آذر، آذر محلوجیان و رزا جمالی منتشر شده است.

شاعران سوئدی در مقدمه مجله کریتیکر، این تجربه را "تمرینی در ترجمه ناپذیری" نامیده‌اند و نوشته‌اند: "آدم نمی‌تواند آنچه را نمی‌فهمد ترجمه کند، ولی اگر آن را فهمید نیازی به تلاش ندارد."

پیش از این و در پی سفر نویسندگان و شاعران سوئدی به ایران نیز شماره ۴۸ مجله ادبی "شوکران" ۱۲ صفحه از این مجله را به شعر سوئد اختصاص داده و چند قطعه شعر از شاعران سوئدی یادشده را به زبان فارسی ترجمه و منتشر کرده بود.

آتنا فرخ‌زاد، شاعر ایرانی- سوئدی ساکن سوئد و یکی از شاعران کمیته برگزارکننده جشنواره "تظاهراتی روی میز من" می‌گوید: "سال گذشته مشابه همین برنامه را برای شاعران فلسطینی برگزار کردیم و سال ۲۰۱۴ نیز قرار است با شاعران عراقی تجربه مشابهی را پشت سر بگذاریم."

این شاعر و منتقد ادبی، هدف از توجه ویژه به شعر فلسطین، ایران و عراق را معرفی، آموزش و همکاری دوجانبه شاعران سوئدی و شاعران این کشورها می‌داند.

او با اشاره به اینکه شعر فلسطین، ایران و جهان عرب از جمله عراق شناخته شده است و همه می‌دانند که ایران دارای یک گنجینه غنی شعری است، می‌گوید: "برگزاری چنین برنامه‌هایی کمک می‌کند تا اطلاعات و تجربیات خودمان را با یکدیگر رد و بدل کنیم. هم در معرفی شعر سوئدی به ایران و عراق و فلسطین و هم در معرفی شعر امروز این کشورها به سوئدی."

آتنا فرخ‌زاد با اشاره به اینکه علاقه‌مندان ادبیات شرق در سوئد به ترجمه شعر کلاسیک ایران دسترسی دارند می‌گوید: "در مورد شعر معاصر ایران اما کمتر می‌دانیم. به همین دلیل از میان ده‌ها مجموعه شعر معاصر، من و منوچهر اصلان‌پور با توجه به امکانات محدود این پروژه، آثار این شش نفر را انتخاب کردیم. این درواقع گامی است برای اینکه همکاری‌های شاعران سوئدی و ایرانی ادامه پیدا کند."

"دست‌هایم را در باغچه می‌کارم" عنوان نخستین جلسه گفت‌وگو پیرامون شعر زنان و تاریخ شعر در ایران بود که روز دوشنبه (دوم سپتامبر)، در ساختمان اتحادیه نویسندگان سوئد برگزار شد.

در این روز رزا جمالی و آنا لمسو، درباره نوشتار زنانه، مسائل و پیشامدهایی که نوشتن و مشارکت زنان را در فضای ادبی تحت تاثیر قرار می‌دهد و بازتاب میراث شعر ایران در نوشته‌های زنان ایران سخن گفتند.

روز سه‌شنبه در سازمان آموزشی کارگران سوئد (ABF)، بهاره رضایی، رویا زرین و فاطمه اختصاری همراه با ینی توندال و هلنا بوبری به فضای عمومی ادبیات در ایران پرداختند.

هر شش شاعر نیز در روز سوم جشنواره، در کافه‌ای به نام کوپاکابانا که یکی از محل‌های تجمع شاعران و هنرمندان شهر استکهلم است، شعرخوانی داشتند.

جشنواره شعر گوتنبرگ

روز ششم تا نهم سپتامبر، شاعران میهمان در جشنواره شعر گوتنبرگ شرکت کردند. در وب‌سایت این جشنواره نام چند تن از نویسندگان و شاعران درج شده است: ژیلا مساعد، آزیتا قهرمان، نعیمه دوستدار، مریم هوله، گلناز هاشم‌زاده، هما بادپا و مرجانه بختیاری.

بخش اصلی این جشنواره، اختصاص به شعر امروز ایران داشت و پیرامون این موضوع چند جلسه بحث و گفت‌وگو برگزار شد.

در وب‌سایت جشنواره شعر گوتنبرگ، دلیل تمرکز این جشنواره بر شاعران معاصر زن ایران، در دو نکته جمع‌بندی شده است: طرح مسائل و مشکلات نویسندگان و شاعرانی که "در فضایی محصور و تحت سرکوب شدید کار می‌کنند" و ارائه ادبیاتی که پیشتر چندان در "دسترس جامعه ادبی سوئدی" نبوده است.

در این جشنواره حدود ۲۰ شاعر، نویسنده، مترجم و هنرمند ایرانی حضور داشتند و بیش از ۱۲ شاعر، علاوه بر شعرخوانی، دیدگاه‌ها و تجربیات خود را در چند نشست تخصصی پیرامون موضوعاتی چون «شرایط و فرصت‌های شعر تبعید»، «هویت شاعر در تبعید و گستردگی و محدودیت موضوع تبعید» و "فضای عمومی ادبیات در ایران امروز" با علاقه‌مندان و کارشناسان ادبی در سوئد در میان گذاشتند.

از جمله در روز ششم سپتامبر، رزا جمالی و آذر محلوجیان با ینی توندال و سوفیا استن استروم پیرامون اتفاق‌هایی که هنگام عوض شدن زبان و سانسور شعر روی می‌دهد، ژیلا مساعد در گفت‌وگو با آتنا فرخ‌زاد درباره شعر تبعید، آزیتا قهرمان در گفت‌وگو با الناز باغلانیان (سردبیر دسیدنت بلاگ) درباره مفهوم نوشتن در فضای تبعید و مرجانه بختیاری در گفت‌وگو با خشایار نادره‌وندی درباره مشکلات و فرصت‌های موجود در صورت‌بندی‌های تجربه‌هایی که برای اولین‌بار در جهانی زبانی دیگر شدیدار می‌شوند و فاطمه اختصاری، رویا زرین و بهاره رضایی در گفت‌وگو با هنا نوردنهوک و هلنا بوبری درباره وضعیت عمومی فضای ادبیات در ایران گفت و گو کردند.

در جشنواره شعر گوتنبرگ و هم جشنواره سه روزه "تظاهراتی روی میز من" در استکهلم، شعر همه شاعران ایرانی به دو زبان فارسی و سوئدی خوانده شد.

در این جشنواره همچنین کارگاه نگارش و ترجمه نیز با حمایت مجله پونتون (‌Ponton) برگزار شد.

شاعران و نویسندگان علاقه‌مند می‌توانستند در آن شرکت کنند و همراه با سوفیا استن استروم (شاعر و مترجم) و خشایار نادره وندی (شاعر و رمان‌نویس) با اصول ترجمه از انگلیسی و فارسی آشنا شوند.